Thống nhất tiêu chí, bảo vệ giá trị hàng Việt

Cục Xuất nhập khẩu - Bộ Công Thương tổ chức Hội thảo lấy ý kiến và phổ biến văn bản quy phạm pháp luật về xuất xứ hàng hóa.

Hội thảo được tổ chức tại TP Huế ngày 13/11, có sự tham gia của đại diện Sở Công Thương các tỉnh, thành phố, hiệp hội ngành hàng cùng gần 100 doanh nghiệp sản xuất, chế biến, kinh doanh, xuất nhập khẩu.

Nội dung trọng tâm là phổ biến Nghị định số 384/2026/NĐ-CP, được Chính phủ ban hành ngày 9/10/2026, quy định xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước. Nghị định có hiệu lực từ ngày 1/1/2027, đặt ra yêu cầu chuẩn bị đối với cơ quan quản lý, doanh nghiệp sản xuất và hệ thống phân phối.

leftcenterrightdel
 Quang cảnh hội thảo.

Bà Trịnh Thị Thu Hiền - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu cho biết, việc hoàn thiện pháp luật về xuất xứ hàng hóa gắn với yêu cầu tháo gỡ điểm nghẽn, xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch và bảo vệ người tiêu dùng. Các quy định về hàng hóa, chất lượng sản phẩm và thông tin cung cấp cho người mua cần được thực hiện đồng bộ, nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp đối với sản phẩm đưa ra thị trường.

Theo thông tin tại hội thảo, Việt Nam đã xây dựng nhiều quy định về xuất xứ phục vụ hoạt động xuất nhập khẩu, thực hiện cam kết tại các hiệp định thương mại tự do và đáp ứng yêu cầu quản lý ngoại thương. Tuy nhiên, việc xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa sản xuất, lưu thông trong nước cần một khuôn khổ riêng để áp dụng thống nhất.

Vấn đề này liên quan trực tiếp đến hoạt động sản xuất sử dụng nguyên liệu, linh kiện từ nhiều nguồn. Một sản phẩm có thể trải qua nhiều công đoạn, với sự tham gia của nhiều nhà cung cấp. Việc xác định xuất xứ vì vậy phải dựa trên tiêu chí cụ thể, có thể kiểm chứng, giúp doanh nghiệp có căn cứ công bố và cơ quan quản lý có cơ sở kiểm tra.

leftcenterrightdel
 Hội thảo nhằm phổ biến Nghị định số 384/2026/NĐ-CP, được Chính phủ ban hành ngày 9/10/2026, quy định xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước.

Theo Cục Xuất nhập khẩu, Nghị định số 384/2026/NĐ-CP là văn bản đầu tiên thiết lập khung pháp lý riêng, thống nhất và đầy đủ về xác định xuất xứ Việt Nam cho hàng hóa sản xuất, lưu thông tại thị trường nội địa. Qua đó, thương nhân có căn cứ tự xác định xuất xứ; cơ quan có thẩm quyền đánh giá việc tuân thủ; người tiêu dùng thực hiện quyền được thông tin về sản phẩm.

Theo Bộ Công Thương, đối với hàng hóa có xuất xứ không thuần túy, hai tiêu chí đáng chú ý là chuyển đổi mã số hàng hóa ở cấp độ 4 số hoặc hàm lượng giá trị Việt Nam tối thiểu 30%, tính trên giá xuất xưởng. Việc áp dụng phải đáp ứng các điều kiện cụ thể của Nghị định, đồng thời lưu ý quy định về công đoạn gia công, chế biến đơn giản.

Như vậy, sử dụng nguyên liệu nhập khẩu không đồng nghĩa sản phẩm đương nhiên không được xác định có xuất xứ Việt Nam. Điều doanh nghiệp phải làm rõ là quá trình sản xuất, sự chuyển đổi của nguyên liệu và phần giá trị tạo ra có đáp ứng quy định hay không. Đây là cơ sở để doanh nghiệp rà soát hoạt động, thay vì xác định xuất xứ chỉ từ địa điểm sản xuất.

Tiêu chí thống nhất cũng giúp hạn chế cách hiểu khác nhau giữa doanh nghiệp, nhà phân phối và cơ quan kiểm tra. Với những đơn vị đầu tư thực chất vào sản xuất, quy định rõ ràng tạo thêm cơ sở bảo vệ giá trị sản phẩm, hạn chế tình trạng lợi dụng thông tin xuất xứ để tạo lợi thế cạnh tranh.

Tại hội thảo, các đại biểu trao đổi về hàng hóa có xuất xứ thuần túy, không thuần túy; công đoạn gia công, chế biến đơn giản; các yếu tố không được xem xét khi xác định xuất xứ và trách nhiệm của chủ thể thể hiện xuất xứ Việt Nam. Đây là những nội dung cần hướng dẫn sát thực tế từng ngành hàng.

leftcenterrightdel
 Bà Trịnh Thị Thu Hiền - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu phát biểu tại hội thảo.

Bà Trịnh Thị Thu Hiền đề nghị các cơ quan, hiệp hội và doanh nghiệp chủ động phản ánh vướng mắc trong thực thi. Cục Xuất nhập khẩu tiếp thu ý kiến để phục vụ việc hoàn thiện chính sách, hướng dẫn triển khai, tạo thuận lợi cho sản xuất và lưu thông hàng hóa.

Nâng trách nhiệm doanh nghiệp, giữ vững thị trường

Khi tiêu chí xác định xuất xứ được quy định rõ, doanh nghiệp phải chuẩn bị đầy đủ căn cứ chứng minh. Thông tin công bố cần gắn với hoạt động sản xuất và hệ thống hồ sơ có thể kiểm tra, đối chiếu.

Theo quy định được Chính phủ công bố, chủ thể thể hiện xuất xứ Việt Nam chịu trách nhiệm về tính chính xác, trung thực của thông tin; lưu giữ hóa đơn đầu vào, bảng kê nguyên vật liệu, mô tả quy trình sản xuất và tài liệu liên quan. Khi cơ quan có thẩm quyền yêu cầu, chủ thể này phải chứng minh xuất xứ hàng hóa.

Yêu cầu đó đòi hỏi doanh nghiệp chuẩn bị ngay từ khâu mua nguyên liệu, lựa chọn nhà cung cấp và ghi nhận quá trình sản xuất. Dữ liệu đầu vào thiếu hoặc không thống nhất với thực tế sẽ gây khó khăn khi giải trình. Quản lý hồ sơ xuất xứ vì vậy cần gắn với hoạt động sản xuất, kế toán và kiểm soát chất lượng.

Đối với cơ sở có nhiều dòng sản phẩm, việc rà soát cần thực hiện theo từng nhóm hàng và quy trình tương ứng. Kết quả xác định xuất xứ của một sản phẩm không nên được áp dụng chung cho toàn bộ hàng hóa khi chưa đối chiếu đầy đủ điều kiện. Đây là bước cần thiết để hạn chế sai sót trong công bố thông tin.

Nhu cầu nâng cao năng lực tuân thủ càng rõ tại những địa phương đang mở rộng thương mại. Theo ông Phan Hùng Sơn - Phó Giám đốc Sở Công Thương TP Huế, trong 10 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu của thành phố ước đạt hơn 1,458 tỷ USD, tăng 18,77% so với cùng kỳ năm 2025, hoàn thành 91,15% kế hoạch năm. Hàng hóa của doanh nghiệp trên địa bàn đã xuất khẩu đến khoảng 56 quốc gia và vùng lãnh thổ.

leftcenterrightdel
 Ông Phan Hùng Sơn - Phó Giám đốc Sở Công Thương TP Huế phát biểu tại hội thảo.

Cùng với kết quả tăng trưởng, lãnh đạo Sở Công Thương TP Huế lưu ý thương mại quốc tế tiếp tục diễn biến phức tạp. Các thị trường nhập khẩu tăng cường biện pháp phòng vệ thương mại, kiểm soát tính minh bạch của chuỗi cung ứng và quy tắc xuất xứ. Việc cập nhật chính sách, hoàn thiện hồ sơ vì thế gắn trực tiếp với khả năng duy trì đơn hàng, tận dụng ưu đãi và mở rộng thị trường.

Một điểm cần phân biệt là Nghị định số 384/2026/NĐ-CP không điều chỉnh việc xác định xuất xứ để áp dụng biện pháp chứng nhận xuất xứ đối với hàng xuất khẩu, nhập khẩu; cũng không quy định cách ghi nhãn và trình bày các nội dung bắt buộc khác trên nhãn hàng hóa.

Do đó, hàng hóa đáp ứng tiêu chí xuất xứ Việt Nam để lưu thông trong nước không có nghĩa tự động đáp ứng mọi điều kiện hưởng ưu đãi thuế quan ở nước ngoài. Khi xuất khẩu, doanh nghiệp phải tiếp tục đối chiếu quy định áp dụng cho thị trường và hiệp định liên quan.

Hội thảo cũng cập nhật những điểm cần lưu ý khi thực thi quy tắc xuất xứ trong các hiệp định thương mại tự do; lấy ý kiến đối với một số dự thảo thông tư hướng dẫn Luật Quản lý ngoại thương. Với doanh nghiệp vừa phục vụ thị trường nội địa vừa xuất khẩu, phân định đúng phạm vi áp dụng giúp lựa chọn căn cứ phù hợp cho từng sản phẩm và thị trường.

leftcenterrightdel
 Các đại biểu dự hội thảo.

Lãnh đạo Sở Công Thương TP Huế đề nghị doanh nghiệp nêu khó khăn cụ thể để được hướng dẫn, giải đáp. Sở cam kết tiếp tục đồng hành, làm cầu nối với Bộ Công Thương; đẩy mạnh chuyển đổi số trong thủ tục hành chính, cải tiến quy trình nghiệp vụ cấp giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O), tạo thuận lợi cho sản xuất, kinh doanh.

Trước thời điểm Nghị định có hiệu lực, công tác phổ biến cần đi cùng hướng dẫn tình huống thực tế, giúp doanh nghiệp đối chiếu tiêu chí, rà soát quy trình và chuẩn bị chứng từ. Khi thông tin xuất xứ được bảo đảm bằng hồ sơ có thể kiểm chứng, người tiêu dùng có thêm căn cứ lựa chọn, doanh nghiệp có thêm cơ sở bảo vệ thương hiệu. Đó là nền tảng để hàng Việt củng cố niềm tin và nâng cao sức cạnh tranh.

Xuân Nha