Đề xuất mức phạt tiền tối đa đối với cá nhân 1,5 tỉ và 3 tỉ đồng đối với tổ chức trong một số lĩnh vực

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì; Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành nội dung phiên họp. Ảnh: Quốc hội

Tăng phạt tiền phải đi đôi với đánh giá khả năng thực tế thi hành

Phát biểu tại hội trường, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long) bày tỏ sự đồng tình với việc điều chỉnh mức phạt tiền để bảo đảm tính răn đe tương xứng với lợi ích bất hợp pháp mà người vi phạm thu được, nhất là đối với các hành vi gây ô nhiễm môi trường, vi phạm an toàn thực phẩm, phòng cháy chữa cháy và những lĩnh vực có nguy cơ gây thiệt hại lớn cho cộng đồng.

Đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long) phát biểu thảo luận. Ảnh: Quốc hội

Tuy nhiên, đại biểu nhấn mạnh cần phân biệt rất rõ giữa tăng mức phạt để tăng tính răn đe và tăng mức phạt nhưng không bảo đảm khả năng thi hành. Theo đại biểu, một quyết định xử phạt có mức tiền phạt rất cao nhưng người vi phạm không có khả năng chấp hành hoặc tìm cách né tránh, kéo dài việc thi hành thì mục tiêu quản lý nhà nước vẫn không đạt được. Ngược lại, nếu mức phạt không được tính toán tương xứng với tính chất, mức độ vi phạm và điều kiện kinh tế của từng nhóm đối tượng thì có thể tạo thêm gánh nặng cho hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ và người dân.

Từ thực tiễn đó, đại biểu đề nghị khi quy định khung tiền phạt đối với từng lĩnh vực, Chính phủ cần tiến hành đánh giá tác động dựa trên ít nhất 3 yếu tố cơ bản: Mức độ nguy hiểm của hành vi vi phạm; Lợi ích bất hợp pháp thu được từ hành vi vi phạm; Khả năng thực tế của việc thi hành quyết định xử phạt.

Đặc biệt, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi kiến nghị cần ưu tiên áp dụng đồng bộ các biện pháp khắc phục hậu quả như buộc khôi phục tình trạng ban đầu, buộc xử lý ô nhiễm, buộc phá dỡ công trình vi phạm, buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp. Theo đại biểu, trong nhiều trường hợp, điều xã hội cần không chỉ là thu được tiền phạt mà quan trọng hơn là khắc phục được hậu quả thực tế và chấm dứt dứt điểm hành vi vi phạm.

Mục tiêu xử phạt là làm giảm vi phạm, không phải thu được nhiều tiền phạt hơn

Tham gia thảo luận về đề xuất nâng mức phạt tiền tối đa tại Điều 24 và Điều 25, đại biểu Đặng Ngọc Huy (Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi) chia sẻ yêu cầu tăng tính răn đe đối với các hành vi cố ý vi phạm để thu lợi bất chính. Tuy nhiên, đại biểu khẳng định tính răn đe chỉ phát huy hiệu quả khi mức phạt đánh trúng nguyên nhân vi phạm và được thi hành trên thực tế.

Đại biểu Đặng Ngọc Huy (Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi) phát biểu thảo luận. Ảnh: Quốc hội

Đại biểu Đặng Ngọc Huy phân tích, thứ nhất, phải xác định đúng nguyên nhân khiến vi phạm tiếp diễn trước khi quyết định tăng mức phạt. Nếu nguyên nhân vi phạm tiếp diễn xuất phát từ việc vi phạm không được phát hiện kịp thời, xử lý thiếu kiên quyết hoặc quyết định xử phạt không được thi hành đến nơi đến chốn, thì việc nâng mức trần phạt tiền cũng không làm giảm được hành vi vi phạm.

Thứ hai, mức phạt tiền phải bảo đảm tính khả thi khi thi hành. Mức phạt vượt quá khả năng chấp hành của người vi phạm sẽ dẫn đến tình trạng chậm nộp, trốn tránh nghĩa vụ và làm gia tăng chi phí cưỡng chế thi hành. Đại biểu dẫn chứng số liệu từ Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đối với Công an TP Đà Nẵng: từ ngày 1/7/2025 đến ngày 30/9/2026 có tới 10.909 phương tiện vi phạm đã quá thời hạn tạm giữ nhưng người vi phạm không đến nhận. Con số này cho thấy khâu thi hành quyết định xử phạt còn nhiều vướng mắc chưa được tháo gỡ.

Thứ ba, giải pháp căn bản đối với hành vi vi phạm nhằm thu lợi bất chính là loại bỏ lợi ích kinh tế. Đại biểu phân tích: Một doanh nghiệp thu lợi bất chính 10 tỉ đồng mà chỉ nộp phạt 1 tỉ đồng thì họ sẽ coi tiền phạt là chi phí kinh doanh; nếu nâng mức phạt lên 3 tỉ đồng mà vẫn để doanh nghiệp giữ lại phần lớn số lợi bất chính thì động cơ vi phạm vẫn còn nguyên.

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Quốc hội

Do đó, theo đại biểu, giải pháp cốt lõi là buộc nộp lại toàn bộ số lợi bất hợp pháp, buộc khắc phục hậu quả và áp dụng nghiêm các hình thức xử phạt bổ sung như đình chỉ hoạt động, tước quyền sử dụng giấy phép.

"Mục tiêu của xử phạt vi phạm hành chính là làm cho vi phạm ít xảy ra hơn, không phải thu được nhiều tiền phạt hơn. Điều đó chỉ đạt được khi vi phạm được phát hiện, quyết định xử phạt được thi hành và người vi phạm không được hưởng lợi từ hành vi trái pháp luật", Đại biểu Đặng Ngọc Huy chia sẻ.

Nâng mức để tiền phạt không bị biến thành chi phí kinh doanh

Tranh luận tại phiên họp, đại biểu Nguyễn Hải Long (Đoàn ĐBQH thành phố Đà Nẵng) bày tỏ sự đồng tính và thống nhất với quy định điều chỉnh mức phạt tiền tối đa tại Điều 24 và Điều 25 của dự thảo luật.

Đại biểu Nguyễn Hải Long (Đoàn ĐBQH thành phố Đà Nẵng) phát biểu thảo luận. Ảnh: Quốc hội

Để làm rõ căn cứ của quan điểm này, đại biểu Nguyễn Hải Long cho biết đã đối chiếu chi tiết từng điểm, khoản giữa dự thảo luật và quy định hiện hành. Kết quả cho thấy chỉ có 16 lĩnh vực được nâng mức phạt tiền tối đa, các lĩnh vực còn lại đều giữ nguyên.

Đại biểu phân tích khía cạnh tâm lý và kinh tế của đối tượng vi phạm: Người thực hiện hành vi vi phạm thường làm một phép tính so sánh đơn giản giữa chi phí làm đúng, số tiền tiết kiệm được khi làm sai và số tiền phạt phải nộp nếu bị phát hiện. Khi số tiền phạt nhỏ hơn khoản lợi ích tiết kiệm được, tiền phạt lập tức biến thành một khoản "chi phí kinh doanh", nộp phạt xong người vi phạm vẫn có lãi.

Chính vì vậy, đại biểu khẳng định việc nâng mức phạt tiền tối đa ở các lĩnh vực có tính chất vụ lợi là hoàn toàn cần thiết và đi đúng hướng để triệt phá động cơ cố ý vi phạm.

Chỉ quy định mức phạt tiền tối đa đối với cá nhân 1,5 tỉ và 3 tỉ đối với tổ chức trong một số lĩnh vực

Thay mặt cơ quan chủ trì soạn thảo dự án luật, phát biểu tiếp thu và giải trình trước Quốc hội ở cuối phiên thảo luận, Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an trân trọng ghi nhận các ý kiến đóng góp sâu sắc của các đại biểu Quốc hội.

Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang phát biểu tiếp thu và giải trình trước Quốc hội. Ảnh: Quốc hội

Về nội dung mức phạt tiền tối đa, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, cơ quan soạn thảo sẽ khẩn trương rà soát, đề xuất quy định mức phạt tiền tối đa trong từng lĩnh vực cụ thể ngay tại dự thảo luật nhằm bảo đảm phù hợp với tính chất, mức độ, quy mô và hậu quả của hành vi vi phạm.

Cụ thể, dự thảo sẽ chỉ quy định mức phạt tiền tối đa đối với cá nhân 1,5 tỉ và 3 tỉ đối với tổ chức trong các lĩnh vực như: quản lý bảo hiểm, hưu trí, bổ sung và cung cấp dịch vụ xếp hạng tín nhiệm, tiêu chuẩn, quy chuẩn, kỹ thuật, định danh và xác định thực điện tử, bảo vệ môi trường, an toàn thực phẩm để phù hợp với tính chất phức tạp, nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường sống hàng ngày, sức khỏe, an toàn của người dân đối với các hành vi vi phạm hành chính trong các lĩnh vực này.

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Quốc hội

Đồng thời cũng sẽ tiếp thu ý kiến của đại biểu, cơ quan soạn thảo đề xuất bỏ quy định mức phạt tiền cao hơn nhưng không tối đa quá 2 lần mức phạt chung đối với địa bàn thuộc các thành phố để cùng một hành vi vi phạm được áp dụng thống nhất một khung hình phạt trên phạm vi cả nước này, điều này phù hợp với Luật Đô thị đặc biệt Quốc hội mới thông qua.

Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, cơ quan soạn thảo sẽ nghiên cứu kỹ lưỡng, tiếp thu tối đa để chỉnh lý, hoàn thiện dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) bảo đảm chất lượng, khả thi trước khi báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến và trình Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ 2.