Đề nghị thí điểm tính giá điện sinh hoạt theo thời gian sử dụng trước khi nhân rộng

Quang cảnh phiên làm việc của Quốc hội chiều 3/11. Ảnh: Quốc hội

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, chiều 3/11, Quốc hội khóa XVI thảo luận tại Hội trường Diên Hồng về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực.

Thảo luận tại phiên họp, nhiều đại biểu quan tâm đến các vấn đề và kiến nghị: Làm thế nào để các hộ gia đình bán được điện dư từ các hệ thống điện mặt trời áp mái? Đề nghị thí điểm tính giá điện sinh hoạt theo thời gian sử dụng trước khi nhân rộng; Cần công khai các yếu tố cấu thành về giá điện; Làm rõ cơ chế xử lý trách nhiệm khi đơn vị điện lực ngừng, giảm cung cấp điện không đúng quy định gây thiệt hại cho người sử dụng điện...

Cả nước chỉ có khoảng 30 hợp đồng mua điện dư từ hộ gia đình trong năm 2025

Đặt vấn đề làm thế nào để các hộ gia đình bán được điện dư từ các hệ thống điện mặt trời áp mái, đại biểu Đoàn Hùng Vũ (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp) đề nghị mở rộng chủ thể, đơn giản hóa thủ tục đối với điện tự sản xuất, tự tiêu thụ.

Đại biểu Đoàn Hùng Vũ (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp) phát biểu thảo luận. Ảnh: Quốc hội

Đại biểu cho biết, khoản 1 Điều 22 quy định "nguồn điện tự sản xuất, tự tiêu thụ được đấu nối với hệ thống điện quốc gia, việc đấu nối thực hiện theo quy định của pháp luật về điện lực, được bán sản lượng điện dư theo quy định của pháp luật".

Tuy nhiên, theo báo cáo tổng kết, việc thi hành Luật Điện lực cho thấy năm 2025 cả nước chỉ có khoảng 30 hợp đồng mua điện dư từ hộ gia đình với công suất 2,2MW.

Theo đại biểu, ở một báo cáo khác của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), từ ngày 26/6 đến tháng 7/2026 có 5.928 hệ thống điện mặt trời tự sản tự, tiêu được phát triển, với tổng công suất 213,9MW nhưng chỉ có 70 hệ thống đăng ký bán với công suất 1,9MW, một con số rất khiêm tốn so với hệ thống được lắp đặt.

Cho rằng điều này chứng tỏ việc bán sản lượng điện dư từ nguồn điện tự sản, tự tiêu còn khó khăn, vì vậy, đại biểu đề nghị Chính phủ yêu cầu bên mua tăng cường công tác thông tin tuyên truyền, công khai các thông tin về phụ tải lưới điện và tạo điều kiện phát triển hệ thống lưới điện để người dân có thể biết nếu mình lắp đặt hệ thống điện tự sản, tự tiêu, có thể bán sản lượng điện dư trong hệ thống của mình hay không?

“Đồng thời, đơn giản hóa thủ tục mua, bán công khai, minh bạch cơ chế mua, bán điện để mọi người dân có nhu cầu được tiếp cận chính sách của Nhà nước”, đại biểu Đoàn Hùng Vũ kiến nghị.

Đề nghị thí điểm tính giá điện sinh hoạt theo thời gian sử dụng trước khi nhân rộng

Quan tâm đến nguyên tắc giá điện, lợi nhuận hợp lý và phân bố rủi ro tại điểm d khoản 2; điểm g, điểm h, điểm i khoản 3 và khoản 23 của Điều 1, đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng) cho biết, dự thảo Luật bổ sung khái niệm mức lợi nhuận hợp lý tại khoản 57 Điều 4, sửa chính sách giá tại khoản 12 và hỗ trợ tiền tại khoản 13 Điều 5. Báo cáo số 881 cho biết cơ quan soạn thảo đã bỏ quy định, có thể được hiểu là bảo đảm thu hồi đầy đủ vốn, lợi nhuận trong hợp đồng mua bán điện tại Điều 51.

Đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng) phát biểu thảo luận. Ảnh: Quốc hội

Theo đại biểu, việc chỉnh lý này là phù hợp vì không thể mặc nhiên chuyển mọi rủi ro đầu tư sang Nhà nước, bên mua điện hoặc người dân sử dụng điện. Tuy nhiên, các tiêu chí xác định lợi nhuận hợp lý vẫn chủ yếu định tính, trong khi cơ chế bù đắp chi phí nếu giá bán điện chưa kịp điều chỉnh thì có thể phát sinh nghĩa vụ tài chính lớn.

“Vì vậy, tôi đề nghị quy định rõ trong luật nguyên tắc công khai phương pháp xác định chi phí hợp lý, tránh tình trạng trùng lặp, gắn lợi nhuận với hiệu quả và mức rủi ro thực tế. Việc từng bước xóa bỏ bù chéo giá điện cần thực hiện đồng bộ với hỗ trợ đúng đối tượng đối với hộ nghèo, hộ chính sách và vùng khó khăn, không để chính sách giá tác động bất hợp lý đến an sinh xã hội”, đại biểu Dương Khắc Mai kiến nghị.

Về phát triển điện lưới thông minh và bảo vệ quyền lợi của người sử dụng điện ở điểm k khoản 3 và điểm g, điểm h khoản 26 Điều 1, đại biểu Dương Khắc Mai cho biết, khoản 14 được bổ sung vào Điều 5 đã xác định lộ trình lưới điện thông minh, cơ chế tài chính và hạch toán chi phí quản lý nhu cầu tiết kiệm điện vào giá điện.

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Quốc hội

Đồng thời dự thảo bổ sung nội dung áp dụng giá bán lẻ điện theo giờ cao điểm, thấp điểm và bình thường khi điều kiện kỹ thuật cho phép tại Điều 50. Theo đại biểu, đây là xu hướng cần thiết, nhưng nếu tiêu chí kỹ thuật và minh bạch chi phí có thể tạo gánh nặng mới cho khách hàng.

Do đó, đại biểu đề nghị quy định nguyên tắc bảo đảm an toàn hệ thống, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu khách hàng; làm rõ trách nhiệm đầu tư, vận hành và kiểm định hệ thống đo đếm, khả năng đối soát hóa đơn và giải quyết khiếu nại;

“Đối với giá điện sinh hoạt theo thời gian sử dụng cần thí điểm đánh giá tác động theo nhóm hộ trước khi nhân rộng; công bố chi phí đầu tư hạ tầng và có giải pháp bảo vệ nhóm thu nhập thấp; chính sách lưới điện thông minh phải đi cùng với lợi ích thực chất, minh bạch của người sử dụng điện”, đại biểu Dương Khắc Mai kiến nghị.

Cần công khai các yếu tố cấu thành về giá điện

Phát biểu thảo luận, đại biểu Lê Thị Ngọc Linh (Đoàn ĐBQH tỉnh Cà Mau) bày tỏ sự quan tâm về minh bạch giá điện, kiểm soát chi phí và bảo vệ quyền lợi người sử dụng điện tại khoản 22, 23, 24 Điều 1 dự thảo luật sửa đổi Điều 50, 51 và 52 Luật Điện lực năm 2024.

Đại biểu Lê Thị Ngọc Linh (Đoàn ĐBQH tỉnh Cà Mau) phát biểu thảo luận. Ảnh: Quốc hội

Đại biểu bày tỏ sự đồng tình với việc cơ quan soạn thảo tiếp thu, giải trình theo hướng tăng cường kiểm tra, thẩm tra chi phí thực tế, thuê tư vấn độc lập và công khai kết quả kiểm tra trước khi xem xét đưa chi phí vào giá điện. Tuy nhiên, theo đại biểu, giá điện là vấn đề liên quan trực tiếp đến đời sống của người dân cũng như chi phí sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

“Nội dung này qua các buổi tiếp xúc cử tri, chúng tôi nhận được nhiều ý kiến của cử tri liên quan đến vấn đề đề xuất, kiến nghị giảm chi phí giá điện, bên cạnh đó người dân cũng rất quan tâm đến vấn đề này. Do vậy, cần quy định chặt chẽ hơn về nguyên tắc xác định chi phí hợp lý, hợp lệ, cơ chế kiểm toán độc lập và công khai các yếu tố cấu thành về giá điện”, đại biểu Lê Thị Ngọc Linh kiến nghị.

Theo đó, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện nguyên tắc xác định chi phí hợp lý, hợp lệ trong cơ cấu giá điện gắn với yêu cầu nâng cao hiệu quả quản trị, sử dụng nguồn lực và kiểm soát chi phí, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người sử dụng điện, góp phần xây dựng cơ chế giá điện minh bạch, công bằng và phù hợp với thực tiễn.

Làm rõ cơ chế xử lý trách nhiệm khi đơn vị điện lực ngừng, giảm cung cấp điện không đúng quy định

Cùng với đó, đại biểu Lê Thị Ngọc Linh cũng bày tỏ sự quan tâm về bảo vệ quyền lợi người dân khi ngừng, giảm mức cung cấp điện tại khoản 21 Điều 1 dự thảo luật sửa đổi, bổ sung khoản 2 và khoản 3 Điều 49 của luật hiện hành.

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Quốc hội

Theo đại biểu, điện là nhu cầu thiết yếu, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt, sản xuất, kinh doanh và nhiều hoạt động xã hội. Đại biểu đánh giá cao việc cơ quan soạn thảo đã quan tâm tiếp thu, giải trình về trình tự thông báo thời điểm ngừng cung cấp điện và trách nhiệm khôi phục cung cấp điện.

Tuy nhiên, để bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng, đại biểu Lê Thị Ngọc Linh đề nghị tiếp tục nghiên cứu, làm rõ cơ chế xử lý trách nhiệm, khắc phục và bồi thường thiệt hại trong trường hợp đơn vị điện lực ngừng, giảm cung cấp điện không đúng quy định gây thiệt hại cho người dân cũng như là khách hàng.

“Đồng thời, cần quan tâm hoàn thiện cơ chế phối hợp và phương án cấp điện dự phòng, ưu tiên đối với các cơ sở y tế, phụ tải thiết yếu và địa bàn biên giới, hải đảo, vùng có điều kiện đặc thù, bảo đảm việc cung cấp điện được duy trì ổn định, hạn chế thấp nhất những ảnh hưởng đến đời sống người dân và hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp”, đại biểu Lê Thị Ngọc Linh kiến nghị.

Đã giao cho một đơn vị độc lập xây dựng khung giá điện

Phát biểu tiếp thu, giải trình, làm rõ các vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm tại phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cho biết, về vấn đề liên quan đến giá điện, hỗ trợ tiền điện và xóa bù chéo, tại điểm b khoản 12 Điều 5 của dự thảo luật đã quy định về giá điện được hình thành theo cơ chế thị trường nhưng có sự điều tiết của Nhà nước, phù hợp với cấp độ phát triển của thị trường điện cạnh tranh và đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.

Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng phát biểu tiếp thu, giải trình, làm rõ các vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm tại phiên thảo luận. Ảnh: Quốc hội

Trên cơ sở đó, quan điểm xuyên suốt là giá điện phải phản ánh chi phí hợp lý, hợp lệ, vận hành theo cơ chế thị trường và theo quy định của Nghị định 72 và Nghị 278, hằng năm trước khi kết thúc năm tài chính EVN phải công bố kết cấu chi phí, Bộ Công Thương, Bộ Tài chính cùng với Kiểm toán nhà nước sẽ kiểm toán, đánh giá chi phí và công bố các chi phí này minh bạch trên website của Bộ Công Thương.

“Vấn đề liên quan đến nguyên tắc giá điện phản ánh chi phí hợp lý, hợp lệ, chúng tôi đã báo cáo ở khoản 12 Điều 5 về khung giá phát điện. Hiện nay, tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội đã giao cho một đơn vị độc lập không nằm trong các đơn vị phát điện và thực hiện các hoạt động về điện lực trực thuộc cơ quan quản lý nhà nước để xây dựng khung giá điện, vừa đảm bảo tính độc lập, vừa đảm bảo tính khách quan và kịp thời”, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng khẳng định.

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Quốc hội

Vấn đề liên quan đến chính sách hỗ trợ, điểm c khoản 13 Điều 5 quy định về hỗ trợ tiền điện, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cho biết, theo quy định tại Quyết định 28/2014 của Thủ tướng và sau này cập nhật trong Quyết định 14/2025 đã có quy định rất rõ về cơ cấu biểu giá và mức hỗ trợ từ nguồn ngân sách cho các đối tượng mức tương đương 30 số điện với giá điện bằng giá điện ở bậc 1.

Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cho biết, việc sửa đổi luật lần này nhằm giải quyết các yêu cầu về tháo gỡ các điểm nghẽn trong đầu tư, vận hành hệ thống điện, phân cấp và cải cách các thủ tục gắn với trách nhiệm thực thi, bảo đảm chính sách minh bạch, đồng bộ và kiểm soát được chi phí. Chính phủ sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các cơ quan của Quốc hội tiếp thu các ý kiến của đại biểu Quốc hội, hoàn thiện dự án luật trình Quốc hội xem xét, quyết định.