Đổi mới tự phê bình, phê bình ở chi bộ Kiểm sát thời kỳ số

Trong bối cảnh toàn Đảng xây dựng, chỉnh đốn Đảng gắn với kiểm soát quyền lực, phòng chống tham nhũng, tiêu cực và quá trình chuyển đổi số diễn ra sâu rộng. Việc nâng cao tính chiến đấu, tính thực chất trong tự phê bình và phê bình tại các chi bộ cơ quan Kiểm sát nhân dân không chỉ là yêu cầu nội tại của công tác Đảng, mà còn là điều kiện tiên quyết để bảo đảm thực thi quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp nghiêm minh, công bằng, đúng pháp luật.

Tại cuộc Hội thảo khoa học.

Giá trị lý luận bền vững của tự phê bình và phê bình

Trong hệ thống lý luận của Chủ nghĩa Mác – Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh, tự phê bình và phê bình không phải là giải pháp tình thế, mà là quy luật tồn tại và phát triển của Đảng cách mạng. V.I. Lênin khẳng định: dấu hiệu của một đảng nghiêm túc không phải là không mắc sai lầm, mà là biết dũng cảm thừa nhận sai lầm, phân tích nguyên nhân và kiên quyết sửa chữa sai lầm đó.

Kế thừa và phát triển tư tưởng của Chủ nghĩa Mác – Lênin, Chủ tịch Hồ Chí Minh coi tự phê bình và phê bình như việc “rửa mặt hằng ngày”. Theo Người, nếu được tiến hành thường xuyên, nghiêm túc, đúng phương pháp thì Đảng sẽ “khỏe mạnh vô cùng”. Hồ Chí Minh nhấn mạnh phê bình phải thẳng thắn, trung thực, triệt để nhưng phải đặt trên tinh thần đồng chí thương yêu lẫn nhau, “cốt để giúp nhau sửa chữa, giúp nhau tiến bộ”, tuyệt đối không được lợi dụng phê bình để công kích cá nhân, gây mất đoàn kết nội bộ.

Những giá trị lý luận đó đến nay vẫn còn nguyên tính thời sự, đặc biệt trong bối cảnh Đảng ta kiên trì, kiên quyết xây dựng, chỉnh đốn Đảng, xác định rõ yêu cầu kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”.

Cuộc họp toàn Đảng bộ VKSND tỉnh Đồng Tháp.

Những yêu cầu mới từ tư duy chỉ đạo của Đảng trong giai đoạn hiện nay

Bước vào năm 2025, công tác xây dựng Đảng có nhiều chuyển biến mang tính bước ngoặt cả về tư duy chỉ đạo và phương thức tổ chức thực hiện. Chỉ thị số 50-CT/TW của Ban Bí thư đã nâng tầm sinh hoạt chi bộ, trong đó tự phê bình và phê bình được xác định là hạt nhân, là “mệnh lệnh chính trị” bắt buộc. Sinh hoạt chi bộ không còn đơn thuần là hoạt động định kỳ mang tính hình thức, mà trở thành phương thức quản trị tổ chức, quản trị nhân sự và rèn luyện bản lĩnh chính trị của mỗi đảng viên.

Cùng với đó, Quy định số 339-QĐ/TW về ứng dụng Sổ tay đảng viên điện tử đã đưa công tác Đảng từng bước chuyển dịch sang không gian số, tạo lập cơ chế minh bạch, có lưu vết trong tiếp nhận, xử lý ý kiến góp ý, tự phê bình và phê bình. Hướng dẫn số 42-HD/BTCTW tiếp tục cụ thể hóa bằng việc lượng hóa chất lượng sinh hoạt chi bộ theo thang điểm, buộc các tổ chức đảng chuyển mạnh từ đánh giá cảm tính sang quản trị dựa trên tiêu chí, dữ liệu và kết quả cụ thể.

Đặc thù môi trường Kiểm sát nhân dân và những tác động hai chiều

Các chi bộ trong cơ quan Viện kiểm sát nhân dân hoạt động trong môi trường đặc thù, chịu sự chi phối đan xen giữa nguyên tắc tổ chức của Đảng và nguyên tắc tổ chức, hoạt động của ngành Kiểm sát. Thuận lợi lớn là đội ngũ đảng viên phần lớn có trình độ chuyên môn cao, tư duy pháp lý chặt chẽ, ý thức tổ chức kỷ luật nghiêm, tạo nền tảng thuận lợi để tiếp thu, triển khai các yêu cầu mới của công tác xây dựng Đảng.

Tuy nhiên, chính đặc thù tổ chức theo chế độ Thủ trưởng, nguyên tắc tập trung thống nhất trong chỉ đạo chuyên môn cũng đặt ra không ít thách thức. Khi Bí thư chi bộ đồng thời là Thủ trưởng đơn vị, ranh giới giữa quyền lực hành chính và sinh hoạt Đảng nếu không được nhận diện và xử lý đúng sẽ dễ bị “chồng lấn”, dẫn đến nguy cơ hành chính hóa sinh hoạt chi bộ. Trong bối cảnh đó, đảng viên cấp dưới có thể phát sinh tâm lý e ngại, nể nang, lo lắng việc góp ý thẳng thắn sẽ ảnh hưởng đến đánh giá chuyên môn hoặc công tác thi đua, khen thưởng.

Bên cạnh đó, việc triển khai các nền tảng số trong sinh hoạt Đảng tại cơ quan tư pháp còn đặt ra yêu cầu cao về bảo mật, an toàn thông tin. Việc xác định ranh giới giữa minh bạch hóa sinh hoạt Đảng với bảo vệ bí mật nhà nước, bí mật công tác trong giai đoạn đầu không tránh khỏi những lúng túng nhất định.

Trao tặng Huy hiệu Đảng cho các đồng chí đảng viên thuộc Đảng bộ VKSND tỉnh Đồng Tháp.

Kết quả đạt được: Chuyển biến rõ nét về nền nếp, chất lượng và tính thực chất

Có thể khẳng định, trong thời gian qua, công tác tự phê bình và phê bình trong các chi bộ cơ quan Kiểm sát nhân dân đã có những chuyển biến rõ nét, toàn diện và thực chất hơn. So với mặt bằng chung, sinh hoạt chi bộ trong Ngành không chỉ giữ được nền nếp mà còn từng bước nâng cao chất lượng, gắn chặt với yêu cầu chính trị, nhiệm vụ chuyên môn và chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp của người cán bộ Kiểm sát.

Thực hiện nghiêm túc tinh thần Chỉ thị số 50-CT/TW, tất cả các chi bộ trong cơ quan Kiểm sát nhân dân đã chấm dứt hoàn toàn tình trạng sinh hoạt ghép, sinh hoạt hình thức, duy trì nghiêm chế độ sinh hoạt định kỳ và sinh hoạt chuyên đề. Nội dung tự phê bình và phê bình được xác định là nội dung bắt buộc, xuyên suốt trong chương trình nghị sự của chi bộ, không còn mang tính tùy nghi hay chiếu lệ.

Không khí dân chủ trong sinh hoạt chi bộ được cải thiện rõ rệt. Đảng viên mạnh dạn hơn trong việc góp ý về trách nhiệm nêu gương, tác phong công tác, tinh thần phối hợp trong thực hiện nhiệm vụ. Nhiều ý kiến phê bình thẳng thắn, có cơ sở đã được cấp ủy tiếp thu nghiêm túc, xử lý kịp thời, góp phần khắc phục hạn chế, phòng ngừa vi phạm ngay từ sớm, từ xa.

Việc ứng dụng công nghệ số trong sinh hoạt chi bộ bước đầu phát huy hiệu quả thiết thực. Tài liệu sinh hoạt được gửi trước qua các nền tảng số giúp đảng viên có thời gian nghiên cứu, chuẩn bị ý kiến, giảm dần tình trạng sinh hoạt một chiều, đọc báo cáo. Đặc biệt, việc chấm điểm sinh hoạt chi bộ theo khung tiêu chí định lượng đã tạo áp lực tích cực, nâng cao trách nhiệm của người chủ trì và từng đảng viên, từng bước khắc phục bệnh hình thức, thành tích ảo.

Những chuyển biến đó đã góp phần trực tiếp nâng cao chất lượng công tác chuyên môn, giữ vững kỷ cương, kỷ luật trong thực thi quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp, hạn chế sai sót nghiệp vụ, củng cố niềm tin của nhân dân đối với Ngành Kiểm sát nhân dân.

Nhận diện thách thức và những “điểm nghẽn” cần tiếp tục tháo gỡ

Bên cạnh những kết quả đạt được, cần thẳng thắn nhìn nhận một số thách thức đặt ra. Đó là sự va chạm giữa cơ chế thủ trưởng trong chuyên môn và nguyên tắc tập trung dân chủ trong Đảng; nguy cơ hình thức hóa khi áp dụng máy móc các tiêu chí định lượng; rào cản tâm lý trong môi trường số với đặc điểm lưu vết lâu dài của ý kiến góp ý; ảnh hưởng của tâm lý “dĩ hòa vi quý” hoặc lo ngại cạnh tranh trong thi đua, đánh giá cán bộ.

Sâu xa hơn, đó là vấn đề “an toàn tâm lý” trong sinh hoạt chi bộ. Khi đảng viên chưa thực sự tin tưởng rằng mọi ý kiến phê bình thẳng thắn đều được trân trọng, bảo vệ và sử dụng đúng mục đích, phản xạ tự nhiên là lựa chọn im lặng. Bên cạnh đó, kỹ năng điều hành sinh hoạt, kỹ năng tiếp nhận phản hồi và xử lý xung đột của một bộ phận cán bộ chủ trì chưa theo kịp yêu cầu quản trị hiện đại.

Giải pháp nâng cao tính chiến đấu, tính thực chất trong thời gian tới

Để đáp ứng yêu cầu mới, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết, phải tiếp tục củng cố bản lĩnh chính trị, xây dựng “hệ miễn dịch tư tưởng” cho đảng viên, coi phê bình và tự phê bình là cơ chế bảo vệ uy tín cá nhân, danh dự của tổ chức và uy tín của Ngành, không phải là sự va chạm cá nhân.

Thứ hai, tiếp tục chuẩn hóa quy trình đánh giá bằng công cụ định lượng, cụ thể hóa Hướng dẫn số 42-HD/BTCTW vào quy chế nội bộ của từng chi bộ; gắn dũng khí đấu tranh, tư duy phản biện trong sinh hoạt Đảng với tiêu chí đánh giá, quy hoạch, bổ nhiệm cán bộ.

Thứ ba, tận dụng công nghệ số như công cụ minh bạch hóa và giám sát quyền lực; phát huy hiệu quả Sổ tay đảng viên điện tử như một kênh góp ý chính thống, an toàn, tạo niềm tin cho đảng viên.

Thứ tư, đề cao vai trò nêu gương của người đứng đầu. Người đứng đầu càng cầu thị, lắng nghe, càng dám tự phê bình trước, thì sinh hoạt Đảng càng dân chủ, thực chất.

Cuối cùng, tăng cường giám sát “hậu phê bình”, theo dõi việc sửa chữa khuyết điểm, bảo đảm tự phê bình và phê bình không dừng lại ở lời nói mà được chuyển hóa thành hành động, kết quả cụ thể.

Tóm lại, tự phê bình và phê bình là quy luật tồn tại và phát triển của Đảng. Đối với ngành Kiểm sát nhân dân, nguyên tắc này càng mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng, vừa là phương thức xây dựng Đảng, vừa là cơ chế kiểm soát quyền lực tư pháp. Khi tự phê bình và phê bình thực sự đi vào chiều sâu, được bảo vệ bằng cơ chế, được hỗ trợ bằng công nghệ và được dẫn dắt bởi văn hóa nêu gương, ngành Kiểm sát nhân dân sẽ có thêm nền tảng vững chắc để hoàn thành xuất sắc sứ mệnh bảo vệ pháp luật, bảo vệ công lý trong kỷ nguyên số.