Hơn 12 năm đi tìm sự thống nhất trong hồ sơ liệt sĩ
Ngày 12/9, thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15, TAND khu vực 1, TP Hà Nội mở phiên họp sơ thẩm giải quyết vụ việc dân sự về “Yêu cầu công nhận sự kiện pháp lý hai tên gọi là cùng một người; xác định mối quan hệ mẹ - con cho hai liệt sĩ”.
    |
 |
| Quang cảnh phiên họp sơ thẩm. |
Theo đó, ông Phạm Hữu Nam (SN 1963, trú tại số 66 Phó Đức Chính, phường Ba Đình, TP Hà Nội) yêu cầu Tòa án công nhận cụ bà Nguyễn Thị Trái (SN 1907, mất năm 2000; quê quán Cẩm Nam, Hội An, Quảng Nam; nơi thường trú trước khi mất tại thôn 4, xã Hòa Sơn, tỉnh Đắk Lắk) và cụ bà Nguyễn Thị Ngô được ghi nhận trong hồ sơ liệt sĩ Phạm Văn Hữu là cùng một người; đồng thời xác định cụ Nguyễn Thị Trái, tên gọi khác Nguyễn Thị Ngô, là mẹ đẻ của hai liệt sĩ Phạm Ngô và Phạm Văn Hữu.
Trình bày trước Tòa, ông Nam cho biết ông là con duy nhất của liệt sĩ Phạm Văn Hữu; là cháu gọi liệt sĩ Phạm Ngô bằng bác ruột và là cháu nội của cụ Nguyễn Thị Ngô, tên gọi khác Nguyễn Thị Trái.
Theo ông Nam, ông nội là cụ Phạm Lộc, tên gọi khác Phạm Nghé, có vợ là cụ Nguyễn Thị Ngô, tên gọi khác Nguyễn Thị Trái. Hai cụ có quê quán và sinh sống lâu đời tại Tổ 2, khối phố Hà Trung, Cẩm Nam, Hội An, Quảng Nam (nay là Tổ Hà Trung, phường Hội An, TP Đà Nẵng). Hai cụ có 7 người con, trong đó có liệt sĩ Phạm Ngô và liệt sĩ Phạm Văn Hữu.
|
 |
| Chủ tọa phiên họp, Thẩm phán Nguyễn Hoài Phương. |
Ông Nam cho biết, nguyên nhân tên bà nội không thống nhất là Nguyễn Thị Ngô và Nguyễn Thị Trái. Thuở nhỏ, bà nội ông có tên Nguyễn Thị Cái. Sau khi lập gia đình, theo phong tục địa phương, người mẹ thường được gọi bằng tên của con trai trưởng, nên tên thường dùng trong đời sống của cụ là “bà Ngô”.
Năm 14 tuổi, cha ông Nam là Phạm Văn Hữu thoát ly gia đình tham gia cách mạng. Theo kê khai trong “Lý lịch cán bộ quân đội” của liệt sĩ Phạm Văn Hữu, tên mẹ là Nguyễn Thị Ngô. Sau năm 1975, khi Nhà nước tiến hành kê khai, đăng ký lại hộ tịch theo quy định mới, do gia đình không biết liệt sĩ Phạm Văn Hữu từng khai tên mẹ là Nguyễn Thị Ngô nên không bổ sung tên này. Do cách phát âm địa phương giữa tên “Cái” và “Trái”, trên các giấy tờ hành chính sau đó chỉ ghi nhận tên cụ là Nguyễn Thị Trái cho đến khi cụ qua đời năm 2000.
|
 |
| Kiểm sát viên Phạm Thị Huyền Trang, đại diện VKSND khu vực 1, TP Hà Nội tham dự phiên họp. |
Hồ sơ liệt sĩ Phạm Ngô, SN 1928, hy sinh ngày 1/5/1950, lưu tại Sở Nội vụ tỉnh Đắk Lắk và Sở Nội vụ TP Đà Nẵng, thể hiện mẹ đẻ là Nguyễn Thị Trái. Trong khi đó, hồ sơ liệt sĩ Phạm Văn Hữu, SN 1933, nhập ngũ năm 1947, cấp bậc Thiếu úy thuộc Sư đoàn 316 - Quân khu 2, hy sinh ngày 5/4/1964, thể hiện cha là Phạm Lộc, mẹ là Nguyễn Thị Ngô và anh trai là Phạm Ngô.
Năm 2014, khi biết Nhà nước có chính sách truy tặng danh hiệu cao quý “Bà mẹ Việt Nam Anh hùng” cho những người mẹ có hai con là liệt sĩ, ông Nam tìm hiểu, thu thập các tài liệu liên quan và phát hiện sự không thống nhất về tên cha, mẹ trong hồ sơ của hai liệt sĩ. Hơn 10 năm qua, ông đã nhiều lần làm việc với các cơ quan chức năng, đề nghị công nhận hai tên gọi Nguyễn Thị Ngô và Nguyễn Thị Trái là cùng một người và là mẹ của hai liệt sĩ.
|
 |
| Ông Phạm Hữu Nam trình bày yêu cầu tại phiên họp. |
Theo ông Nam, các giấy tờ, tài liệu cơ bản đã đầy đủ, nhưng để có căn cứ công nhận yêu cầu cần kết quả giám định ADN. Do liệt sĩ Phạm Ngô hy sinh năm 1950, liệt sĩ Phạm Văn Hữu hy sinh năm 1964 và cụ Nguyễn Thị Ngô/Nguyễn Thị Trái mất năm 2000 nên không thể lấy mẫu làm xét nghiệm ADN. Tuy vậy, ông Nam vẫn kiên trì theo đuổi việc này.
Sau khi biết ngành Kiểm sát nhân dân triển khai thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 về thí điểm Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công, ông Nam gửi thư đến Hòm thư tố tụng công ích của VKSND TP Hà Nội. Qua nhiều cuộc trao đổi, làm việc, ông được cán bộ, Kiểm sát viên Phòng 9, VKSND TP Hà Nội hướng dẫn thủ tục, làm đơn đề nghị TAND khu vực 1 - Hà Nội giải quyết yêu cầu.
|
 |
Ông Phạm Hữu Nam trình bày yêu cầu tại phiên họp.
|
Viện kiểm sát đối chiếu nhiều nguồn chứng cứ
Tại phiên họp, ông Nam trình bày hệ thống tài liệu, chứng cứ và khẳng định yêu cầu của mình không nhằm tranh chấp tài sản hay lợi ích riêng, mà nhằm làm rõ sự thật lịch sử, nhân thân của hai liệt sĩ, phục vụ việc truy tặng danh hiệu “Bà mẹ Việt Nam Anh hùng”, mang ý nghĩa xã hội, nhân văn và thuộc lợi ích công.
Tại phiên họp, đại diện VKSND khu vực 1, TP Hà Nội đã phân tích toàn diện các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ để làm rõ hai vấn đề: xác định cụ Nguyễn Thị Trái và cụ Nguyễn Thị Ngô là cùng một người; đồng thời xác định cụ Nguyễn Thị Trái, tên gọi khác Nguyễn Thị Ngô, là mẹ đẻ của hai liệt sĩ Phạm Ngô và Phạm Văn Hữu.
Đối với sự khác nhau về tên người mẹ trong hồ sơ của hai liệt sĩ, Kiểm sát viên không chỉ căn cứ vào một tài liệu riêng lẻ mà đánh giá tổng thể các chứng cứ theo Điều 108 Bộ luật Tố tụng dân sự. Qua đối chiếu, Viện kiểm sát nhận thấy sự khác biệt chủ yếu nằm ở tên gọi “Nguyễn Thị Trái” và “Nguyễn Thị Ngô”, trong khi các thông tin về người chồng, con cái, quan hệ anh em và quá trình cư trú đều có sự thống nhất, liên kết.
|
 |
| Kiểm sát viên Phạm Thị Huyền Trang, đại diện VKSND khu vực 1, TP Hà Nội phát biểu tại phiên họp. |
Một trong những căn cứ quan trọng được đại diện Viện kiểm sát chỉ ra là chính hồ sơ cán bộ quân đội do liệt sĩ Phạm Văn Hữu kê khai. Hồ sơ xác định mẹ là Nguyễn Thị Ngô và anh trai là Phạm Ngô. Trong khi đó, hồ sơ của liệt sĩ Phạm Ngô lại xác định mẹ là Nguyễn Thị Trái. Theo đại diện Viện kiểm sát, đây là mối liên hệ trực tiếp giữa hai hồ sơ, giúp đối chiếu và làm rõ sự khác nhau về tên gọi của cùng một người mẹ.
Bên cạnh hồ sơ do các cơ quan Nhà nước quản lý, đại diện Viện kiểm sát còn đối chiếu kết quả xác minh tại hai địa phương. Tại xã Hòa Sơn, tỉnh Đắk Lắk, nơi cụ Trái sinh sống về sau, chính quyền và người dân địa phương xác định cụ có hai tên Trái và Ngô. Tại quê gốc của cụ ở Hội An, kết quả xác minh cũng cho thấy cụ Nguyễn Thị Trái còn có tên Nguyễn Thị Ngô. Việc hai cuộc xác minh độc lập tại hai địa phương cùng cho một kết quả được Viện kiểm sát đánh giá là căn cứ quan trọng củng cố nhận định hai tên gọi là của cùng một người.
Biên bản họp gia tộc họ Phạm Văn tại Hội An xác định cụ Phạm Lộc còn có tên Phạm Nghé, cụ Nguyễn Thị Trái còn có tên Nguyễn Thị Ngô; hai cụ là vợ chồng và có 7 người con. Những nội dung này phù hợp với hồ sơ liệt sĩ và kết quả xác minh của cơ quan Nhà nước.
|
 |
| Quang cảnh đại diện VKSND khu vực 1 - Hà Nội phát biểu tại phiên họp. |
Đại diện Viện kiểm sát cũng phân tích giá trị của bức thư được viết từ năm 1975, trong đó cụ sử dụng tên Nguyễn Thị Ngô khi viết thư cho vợ liệt sĩ Phạm Văn Hữu và ký tên “Nguyễn Thị Ngô”. Theo đại diện Viện kiểm sát, tài liệu được hình thành từ rất lâu trước khi phát sinh yêu cầu giải quyết việc dân sự, cho thấy tên Nguyễn Thị Ngô đã được chính cụ sử dụng trong đời sống gia đình, không phải tên gọi mới được xác lập nhằm phục vụ yêu cầu tại Tòa án.
Từ việc kiểm chứng nhiều nguồn chứng cứ, Viện kiểm sát khẳng định: “có đủ căn cứ xác định cụ Nguyễn Thị Trái và cụ Nguyễn Thị Ngô được ghi nhận trong hồ sơ liệt sĩ Phạm Văn Hữu là cùng một người”.
Đủ căn cứ xác định quan hệ mẹ - con, Tòa án chấp nhận yêu cầu
Đối với yêu cầu xác định cụ Nguyễn Thị Trái, tức Nguyễn Thị Ngô, là mẹ đẻ của hai liệt sĩ Phạm Ngô và Phạm Văn Hữu, đại diện Viện kiểm sát tiếp tục đối chiếu, kiểm chứng nhiều nguồn tài liệu.
Đối với liệt sĩ Phạm Ngô, hồ sơ gốc liệt sĩ do cơ quan Nhà nước quản lý xác định mẹ là Nguyễn Thị Trái. Thông tin này phù hợp với tài liệu xác nhận gia đình cụ Phạm Nghé và cụ Nguyễn Thị Trái có 7 người con, trong đó có liệt sĩ Phạm Ngô.
|
 |
| Chủ tọa phiên họp, Thẩm phán Nguyễn Hoài Phương quyết định chấp nhận yêu cầu của ông Phạm Hữu Nam. |
Đối với liệt sĩ Phạm Văn Hữu, căn cứ có giá trị đặc biệt là bản kê khai nhân thân do chính liệt sĩ thực hiện, trong đó xác định cha là Phạm Lộc, mẹ là Nguyễn Thị Ngô và anh trai là Phạm Ngô. Đại diện Viện kiểm sát đánh giá việc thông tin về người mẹ được chính liệt sĩ kê khai trong hồ sơ công tác là căn cứ trực tiếp để xác định quan hệ mẹ - con; đồng thời thông tin Phạm Ngô là anh trai tạo ra căn cứ đối chiếu quan trọng với hồ sơ của liệt sĩ Phạm Ngô.
Đại diện Viện kiểm sát phân tích, do cụ Nguyễn Thị Trái và hai liệt sĩ đều đã qua đời từ lâu nên không còn điều kiện lấy mẫu ADN. Tuy nhiên, “không thực hiện được giám định ADN không đồng nghĩa với việc không thể xác định quan hệ mẹ - con”, mà cần đánh giá toàn diện các chứng cứ khác trong hồ sơ.
Đặc biệt, đại diện Viện kiểm sát chỉ ra tính độc lập nhưng thống nhất của hệ thống chứng cứ. Hồ sơ Nhà nước quản lý đối với hai liệt sĩ, bản kê khai nhân thân của chính liệt sĩ Phạm Văn Hữu, kết quả xác minh của chính quyền tại hai địa phương, hồ sơ người có công, tài liệu gia tộc, bức thư được viết từ năm 1975 và lời khai của những người thuộc nhiều nhánh gia đình đều cùng hướng tới một kết quả.
|
 |
| Chủ tọa phiên họp, Thẩm phán Nguyễn Hoài Phương quyết định chấp nhận yêu cầu của ông Phạm Hữu Nam. |
Trên cơ sở đó, đại diện VKSND khu vực 1 - Hà Nội kết luận: “có đủ căn cứ xác định cụ Nguyễn Thị Trái, tên gọi khác Nguyễn Thị Ngô, là mẹ đẻ của liệt sĩ Phạm Ngô và liệt sĩ Phạm Văn Hữu”.
Từ những phân tích, đánh giá chứng cứ và căn cứ pháp luật, đại diện Viện kiểm sát đề nghị TAND khu vực 1 - Hà Nội chấp nhận toàn bộ yêu cầu của ông Phạm Hữu Nam, công nhận cụ Nguyễn Thị Trái và cụ Nguyễn Thị Ngô là cùng một người, đồng thời xác định cụ Nguyễn Thị Trái, tên gọi khác Nguyễn Thị Ngô, là mẹ đẻ của hai liệt sĩ Phạm Ngô và Phạm Văn Hữu.
Sau khi xem xét toàn bộ tài liệu, chứng cứ tại phiên họp, lời trình bày của ông Phạm Hữu Nam và phát biểu của đại diện Viện kiểm sát, căn cứ các quy định của pháp luật, TAND khu vực 1, TP Hà Nội đã quyết định chấp nhận toàn bộ yêu cầu của ông Nam; công nhận cụ Nguyễn Thị Trái và cụ Nguyễn Thị Ngô là cùng một người, đồng thời xác định cụ Nguyễn Thị Trái, tên gọi khác Nguyễn Thị Ngô, là mẹ đẻ của hai liệt sĩ Phạm Ngô và Phạm Văn Hữu.