Từ nhận thức đến hành động trong triển khai tố tụng dân sự công ích

Chủ động xây dựng nền tảng cho nhiệm vụ mới

 Tháng 7/2025, VKSND khu vực 2, tỉnh Quảng Ninh chính thức đi vào hoạt động theo mô hình tổ chức mới. Cùng thời điểm, đơn vị được giao chuẩn bị triển khai Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội về thí điểm VKSND khởi kiện vụ án dân sự nhằm bảo vệ quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương và bảo vệ lợi ích công. Đây là nhiệm vụ chưa có tiền lệ, đòi hỏi vừa kiện toàn tổ chức bộ máy, vừa nhanh chóng xây dựng phương thức triển khai phù hợp.

Đồng chí Phạm Viết Vượng, Viện trưởng VKSND tỉnh Quảng Ninh trao Quyết định thành lập VKSND khu vực 2 và quán triệt triển khai Nghị quyết số 205.

Ngay sau khi thành lập, đơn vị tập trung quán triệt các nội dung trọng tâm của Nghị quyết số 205 theo chỉ đạo của VKSND tỉnh Quảng Ninh, đồng thời xác định việc thống nhất nhận thức và phương pháp tổ chức thực hiện là yêu cầu đặt lên hàng đầu. Các cuộc họp chuyên đề được tổ chức để phân công nhiệm vụ, xác định rõ trách nhiệm của từng lãnh đạo, Kiểm sát viên và công chức; đồng thời thiết lập cơ chế phối hợp giữa các bộ phận nghiệp vụ ngay từ khâu tiếp nhận thông tin.

Quan điểm xuyên suốt được xác định là tố tụng dân sự công ích không chỉ là nhiệm vụ của bộ phận kiểm sát dân sự mà là trách nhiệm chung của toàn đơn vị. Mỗi Kiểm sát viên, trong quá trình thực hiện nhiệm vụ ở lĩnh vực được phân công, đều có trách nhiệm phát hiện dấu hiệu xâm hại quyền dân sự của nhóm yếu thế hoặc lợi ích công để kịp thời trao đổi, xử lý theo quy định.

Đồng chí Nguyễn Quốc An chủ trì cuộc họp triển khai Nghị quyết số 205 tại VKSND khu vực 2.

Song song với việc kiện toàn tổ chức, VKSND khu vực 2 từng bước hoàn thiện hệ thống văn bản phục vụ triển khai. Cuối năm 2025, đơn vị ký quy chế phối hợp với 9 xã, phường trên địa bàn nhằm thiết lập đầu mối trao đổi thông tin từ cơ sở; ban hành kế hoạch triển khai Nghị quyết của Đảng ủy VKSND tỉnh Quảng Ninh về thực hiện Nghị quyết số 205; thành lập Tổ công tác chuyên trách thực hiện tố tụng dân sự công ích và xây dựng kế hoạch tuyên truyền khi Nghị quyết chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2026.

Cùng với đó, việc tuyên truyền được thực hiện bằng nhiều hình thức như pano, áp phích, tờ rơi tại các xã, phường nhằm nâng cao nhận thức của chính quyền cơ sở và người dân về cơ chế bảo vệ quyền dân sự, lợi ích công theo quy định mới.

Từ những vụ việc đầu tiên hình thành quy trình thực tiễn

Những điều kiện chuẩn bị từ trước nhanh chóng được vận dụng vào thực tiễn khi Nghị quyết số 205 có hiệu lực.

Một trong những vụ việc đầu tiên được VKSND khu vực 2 lựa chọn giải quyết là trường hợp bà Bùi Thị Kế, trú tại phường Hà An. Do không có giấy khai sinh trong nhiều năm, bà gặp khó khăn trong việc đăng ký thường trú, được cấp căn cước công dân cũng như thực hiện các quyền dân sự cơ bản.

UBND phường Hà An, tỉnh Quảng Ninh phối hợp với VKSND khu vực 2 trao Giấy khai sinh cho bà Bùi Thị Kế.

Tổ công tác của đơn vị đã phối hợp với UBND phường Hà An và các cơ quan liên quan rà soát hồ sơ, xác minh nguyên nhân kéo dài tình trạng trên và thống nhất giải pháp xử lý theo quy định pháp luật. Ngày 10/3/2026, bà Bùi Thị Kế được đăng ký lại khai sinh, tạo điều kiện thực hiện đầy đủ các quyền và nghĩa vụ công dân.

Từ vụ việc này, VKSND khu vực 2 từng bước hoàn thiện quy trình xử lý đối với các vụ việc tố tụng dân sự công ích theo hướng chủ động tiếp nhận thông tin, xác minh đầy đủ, phối hợp với cơ quan có thẩm quyền để khắc phục vi phạm trước khi xem xét áp dụng biện pháp khởi kiện.

Quy trình này tiếp tục được áp dụng trong vụ việc liên quan đến tình trạng lấn chiếm đất công tại khu vực nghĩa trang Nam Khê, phường Vàng Danh, tỉnh Quảng Ninh. Đây là vụ việc có tính chất phức tạp, liên quan đến nhiều giai đoạn quản lý đất đai và sự phối hợp của nhiều cơ quan chuyên môn.

Lễ ký Quy chế phối hợp giữa VKSND khu vực 2 với cơ quan Bảo hiểm xã hội ngày 16/7/2026.

Thay vì xử lý từng hành vi riêng lẻ, đơn vị tập trung rà soát toàn bộ căn cứ pháp lý của khu đất, đối chiếu hồ sơ địa chính, hồ sơ quản lý nghĩa trang, kiểm tra hiện trạng và làm việc với các cơ quan liên quan trước khi đưa ra yêu cầu khắc phục. Cách làm này góp phần tạo sự đồng thuận trong quá trình xử lý, đồng thời tích lũy thêm kinh nghiệm thực tiễn đối với các vụ việc bảo vệ lợi ích công có tính chất phức tạp.

Qua quá trình giải quyết các vụ việc đầu tiên, quy trình phối hợp giữa VKSND với chính quyền địa phương và các cơ quan chuyên môn ngày càng được hoàn thiện, tạo nền tảng cho việc triển khai tố tụng dân sự công ích trong thời gian tiếp theo.

Mở rộng cơ chế phối hợp, nâng cao hiệu quả bảo vệ lợi ích công

Từ thực tiễn triển khai, VKSND khu vực 2 nhận thấy nguồn thông tin phục vụ tố tụng dân sự công ích không chỉ xuất phát từ chính quyền cơ sở mà còn liên quan đến nhiều lĩnh vực như thuế, bảo hiểm xã hội, môi trường và quản lý tài sản công.

Trên cơ sở đó, đơn vị tiếp tục mở rộng cơ chế phối hợp với các cơ quan quản lý nhà nước nhằm phát hiện sớm vi phạm và yêu cầu khắc phục ngay từ giai đoạn đầu. Ngày 16/7/2026, VKSND khu vực 2 ký quy chế phối hợp với cơ quan Bảo hiểm xã hội cơ sở Uông Bí và Quảng Yên, đồng thời duy trì cơ chế trao đổi thông tin thường xuyên, định kỳ rà soát các trường hợp có dấu hiệu vi phạm và phối hợp làm việc với doanh nghiệp, tổ chức để yêu cầu tự khắc phục trước khi áp dụng các biện pháp tố tụng.

Công tác phối hợp giũa VKSND khu vực 2 với Cơ quan Thuế để yêu cầu tổ chức, cá nhân thực hiện nghĩa vụ giao nộp tiền thuế vào Ngân sách nhà nước.

Hiệu quả bước đầu được thể hiện qua những kết quả cụ thể. Trong lĩnh vực thuế, thông qua hoạt động xác minh và phối hợp với cơ quan thuế, các tổ chức, cá nhân đã thực hiện nghĩa vụ nộp hơn 10,844 tỷ đồng vào ngân sách nhà nước. Trong lĩnh vực bảo hiểm xã hội, nhiều trường hợp chậm đóng, nợ đóng bảo hiểm cũng được khắc phục, góp phần bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động.

Sau hơn sáu tháng thực hiện Nghị quyết số 205, VKSND khu vực 2 đã tiếp nhận 45 nguồn thông tin, xác định 42 vụ việc thuộc phạm vi xem xét; ban hành 34 yêu cầu đối với các cơ quan, tổ chức liên quan; 16 vụ việc được khắc phục sau yêu cầu của Viện kiểm sát và 3 vụ việc được VKSND tỉnh Quảng Ninh phê duyệt chủ trương khởi kiện.

Những kết quả này phản ánh quá trình từng bước hình thành quy trình tiếp nhận, xác minh, phối hợp và xử lý thống nhất trong triển khai tố tụng dân sự công ích. Qua mỗi vụ việc, đơn vị đều tổ chức rút kinh nghiệm, bổ sung phương thức xử lý vào quy trình nghiệp vụ, giúp nâng cao năng lực thực tiễn của đội ngũ Kiểm sát viên.

Với những kết quả đạt được, ngày 10/7/2026, Viện trưởng VKSND tối cao đã ban hành Quyết định số 55/QĐ-VKSTC tặng Bằng khen cho VKSND khu vực 2, tỉnh Quảng Ninh vì có thành tích xuất sắc đột xuất trong triển khai thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15.

Đồng chí Nguyễn Quốc An trực tiếp tổ chức rút kinh nghiệm, hướng dẫn Kiểm sát viên sau những vụ việc đầu tiên về tố tụng dân sự công ích.

Đánh giá về quá trình triển khai Nghị quyết số 205 tại đơn vị, đồng chí Nguyễn Quốc An, Viện trưởng VKSND khu vực 2, tỉnh Quảng Ninh cho rằng, đây là nhiệm vụ mới, có phạm vi tác động rộng và đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa Viện kiểm sát với các cơ quan quản lý nhà nước cũng như chính quyền địa phương. Vì vậy, việc xây dựng quy trình tiếp nhận, xác minh, xử lý nguồn thông tin và cơ chế phối hợp thống nhất ngay từ đầu có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả thực hiện.

Theo đồng chí Nguyễn Quốc An, mục tiêu của tố tụng dân sự công ích không chỉ dừng lại ở việc khởi kiện các vụ án theo quy định của Nghị quyết số 205, mà quan trọng hơn là kịp thời phát hiện, ngăn chặn và khắc phục các hành vi xâm hại quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương, bảo vệ lợi ích công ngay từ cơ sở. Trong thời gian tới, VKSND khu vực 2 sẽ tiếp tục hoàn thiện quy trình nghiệp vụ, mở rộng cơ chế phối hợp với các cơ quan chức năng, tăng cường công tác tuyên truyền và nâng cao chất lượng đội ngũ Kiểm sát viên, góp phần đưa các quy định của Nghị quyết số 205 đi vào cuộc sống, đáp ứng yêu cầu bảo vệ pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân và lợi ích của Nhà nước trong giai đoạn mới.