Một thửa đất, hai diện tích: lộ dấu hiệu lấn chiếm đất công

Kiểm sát viên VKSND Khu vực 1 đi thực địa hiện trường trong một vụ án dân sự (ảnh minh họa).

Từ vụ tranh chấp dân sự phát hiện dấu hiệu lấn chiếm đất công

Qua kiểm sát việc giải quyết vụ án dân sự về tranh chấp “Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất, đòi tài sản” giữa các đương sự trên địa bàn phường Đạo Thạnh, VKSND Khu vực 1, tỉnh Đồng Tháp đã phát hiện nhiều dấu hiệu vi phạm liên quan đến quản lý, sử dụng đất công.

Theo hồ sơ, thửa đất số 371, diện tích 17,2m², ban đầu thuộc quyền sử dụng hợp pháp của ông Nguyễn Duy Phương theo Giấy chứng nhận do UBND TP Mỹ Tho cấp năm 2015. Tuy nhiên, sau nhiều lần chuyển nhượng qua các cá nhân, thực tế sử dụng đất lại vượt quá diện tích được cấp, lên đến 28,7m².

Đáng chú ý, phần diện tích tăng thêm này nằm ngoài Giấy chứng nhận, tiếp giáp phía Nam thửa đất và được xác định thuộc phạm vi rạch công cộng - tức đất do Nhà nước quản lý.

Dù vậy, các bên vẫn sử dụng, xây dựng công trình, thậm chí thực hiện các giao dịch chuyển nhượng đối với phần diện tích này. Hành vi này không chỉ làm phát sinh tranh chấp kéo dài mà còn xâm phạm trực tiếp đến quyền quản lý đất công của Nhà nước.

Tài liệu do UBND phường cung cấp cũng xác nhận phần đất chưa được cấp Giấy chứng nhận nằm trong ranh rạch công cộng, hiện vẫn phục vụ thoát nước chung. Việc sử dụng phần đất này phải tuân thủ chặt chẽ quy hoạch, chỉ được xem xét giao khi không còn nhu cầu sử dụng vào mục đích công cộng và phải thực hiện đầy đủ thủ tục theo quy định.

Theo quy định của Luật Đất đai, hành vi tự ý sử dụng phần đất chưa được giao, chưa được cho thuê hoặc lấn chiếm đất công đều là hành vi bị nghiêm cấm. Việc các cá nhân sử dụng, chuyển nhượng thực tế phần đất ngoài Giấy chứng nhận trong vụ việc nêu trên có dấu hiệu của hành vi lấn, chiếm đất, vi phạm nghiêm trọng pháp luật đất đai.

Kiến nghị chấn chỉnh công tác quản lý, ngăn ngừa tái diễn vi phạm

Từ những vi phạm được phát hiện, trên cơ sở Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội, VKSND Khu vực 1, tỉnh Đồng Tháp đã ban hành kiến nghị đối với Chủ tịch UBND phường Đạo Thạnh nhằm phòng ngừa, khắc phục vi phạm trong quản lý đất công.

Theo đó, Viện kiểm sát kiến nghị UBND phường cần khẩn trương rà soát, xác định rõ ranh giới, hiện trạng phần đất thuộc rạch công cộng tiếp giáp thửa đất số 371; lập hồ sơ quản lý đất công theo đúng quy định pháp luật.

Đồng thời, tổ chức kiểm tra, xử lý việc sử dụng đất công không đúng quy định (nếu có), áp dụng các biện pháp hành chính cần thiết nhằm bảo vệ phần đất công, không để tiếp tục bị lấn chiếm, sử dụng trái phép.

Cùng với đó, UBND phường cần đánh giá nhu cầu sử dụng phần đất này cho mục đích công cộng hiện tại và lâu dài, bảo đảm việc giao đất (nếu có) phải đúng quy hoạch, đúng trình tự, thủ tục pháp luật.

Một nội dung quan trọng khác được Viện kiểm sát nhấn mạnh là tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về đất đai, đặc biệt đối với đất công và đất chưa được cấp Giấy chứng nhận, nhằm nâng cao nhận thức của người dân và hạn chế vi phạm.

Ngoài ra, UBND phường Đạo Thạnh được đề nghị phối hợp chặt chẽ với các cơ quan tiến hành tố tụng trong việc cung cấp thông tin, tài liệu liên quan, đồng thời có ý kiến, giải pháp cụ thể đối với phần đất đang tranh chấp thuộc quyền quản lý của Nhà nước.

Từ một diện tích chỉ hơn 17m² theo giấy tờ, nhưng qua các giao dịch và quá trình sử dụng thực tế lại “phình” lên gần gấp đôi, lấn sang cả phần rạch công cộng, vụ việc cho thấy ranh giới giữa đất hợp pháp và đất bị chiếm dụng đã bị “làm mờ” ngay trong đời sống dân cư. Nếu không được phát hiện kịp thời, những trường hợp tương tự hoàn toàn có thể tiếp diễn, tạo tiền lệ nguy hiểm trong quản lý đất công ở cơ sở.

Việc VKSND Khu vực 1 ban hành kiến nghị theo Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội vì vậy không chỉ dừng lại ở một vụ việc cụ thể, mà còn đặt ra yêu cầu siết chặt trách nhiệm quản lý nhà nước về đất đai, đặc biệt đối với những phần đất công dễ bị “hợp thức hóa” qua các giao dịch dân sự.