Kiểm sát về tình trạng ô nhiễm môi trường tại các cơ sở tái chế bao bì tự phát

Trong nhiều năm qua, tình trạng ô nhiễm môi trường do các cơ sở tái chế bao bì tự phát tại xã Tân Ninh (Thanh Hóa) đã trở thành vấn đề bức xúc, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, sinh hoạt của người dân địa phương. Mới đây, VKSND khu vực 3 – Thanh Hoá đã tiến hành kiểm tra, xác minh và có kiến nghị khắc phục.

Xả thẳng ra sông Nhơm

Mặc dù nghề tái chế bao bì từng góp phần tạo sinh kế cho nhiều hộ gia đình, song sự phát triển thiếu kiểm soát của hoạt động này đang để lại những hệ lụy nghiêm trọng về môi trường.

Theo phản ánh của người dân, nhiều cơ sở tái chế nhựa và bao bì hoạt động xen kẽ trong khu dân cư trên địa bàn xã Tân Ninh. Nghề tái chế bao bì ở đây xuất hiện từ những năm 2000, ban đầu chỉ mang tính chất nhỏ lẻ, chủ yếu là thu gom phế liệu để tận dụng. Tuy nhiên, theo thời gian, nhiều hộ gia đình đã đầu tư máy móc, mở rộng quy mô sản xuất và thuê thêm lao động. Sự phát triển tự phát, thiếu quy hoạch đã khiến môi trường sống của người dân trong khu vực bị ảnh hưởng.

Hình ảnh tại cơ sở tái chế phế liệu, bao bì hộ ông Lê Thế Khang, thôn Thái Yên, xã Tân Ninh.

Theo tìm hiểu, nguồn nguyên liệu chính của các cơ sở tái chế là bao bì xi măng và nhiều loại bao bì công nghiệp khác được thu gom từ nhiều nơi. Quy trình tái chế tương đối đơn giản: bao bì sau khi tập kết được đưa vào máy giặt để làm sạch, sau đó tiến hành phân loại. Phần nhựa và nilon được tái chế thành hạt nhựa, lớp giấy tách ra được ép thành bìa, còn lại là bụi xi măng, cát và các tạp chất lắng đọng lại. Chính quy trình này lại phát sinh một lượng lớn chất thải rắn, nước thải và khí thải gây ô nhiễm nếu không được xử lý đúng cách.

Điểm đáng lo ngại là, hầu hết các cơ sở tái chế đều hoạt động tự phát, không có hệ thống xử lý chất thải đạt chuẩn. Nhiều cơ sở đặt ngay trong khu dân cư hoặc dọc theo chân đê sông Nhơm, tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm lan rộng. Đặc biệt, nước thải từ quá trình giặt rửa bao bì thường được xả trực tiếp ra môi trường như: ao, hồ, kênh mương, sông Nhơm mà không qua xử lý. Điều này không chỉ làm suy giảm chất lượng nguồn nước mà còn ảnh hưởng đến hệ sinh thái và hoạt động sản xuất nông nghiệp của người dân.

Bên cạnh đó, tình trạng tập kết nguyên liệu và chất thải bừa bãi cũng diễn ra phổ biến. Dọc các tuyến đường thuộc thôn Thái Nhân, Thái Lai, Thái Phong dễ dàng bắt gặp hình ảnh những cuộn bao bì, dây nhựa và phế liệu chất đống, không được phân loại hay che chắn cẩn thận. Các bãi tập kết này phát sinh mùi hôi khó chịu, đặc biệt vào những ngày nắng nóng, gây ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt của người dân xung quanh.

Ngày 18/3/2026, Đoàn công tác của VKSND khu vực 3 do đồng chí Lê Ngọc Vinh - Phó Viện trưởng làm trưởng đoàn đã tiến hành kiểm tra, đánh giá hiện trường tại khu vực được phản ánh.

Tham gia đoàn còn có Kiểm sát viên được phân công xác minh và đại diện chính quyền UBND xã Tân Ninh. Quá trình kiểm tra đoàn công tác áp dụng các phương pháp như quan sát trực tiếp, chụp ảnh hiện trường, lập biên bản làm việc.

VKSND khu vực 3 tiến hành kiểm tra, đánh giá hiện trường tại khu vực được phản ánh.

Qua kiểm tra tại 2 cơ sở kinh doanh gồm hộ bà Thiều Thị Mai (ngành nghề kinh doanh thu mua, giặt bao bì) ở thôn Thái Lai và hộ ông Lê Bá Khang (ngành nghề kinh doanh tái chế phế liệu, bao bì) ở thôn Thái Yên, xã Tân Ninh cho thấy tại thời điểm kiểm tra cơ sở đang hoạt động, nước thải từ hoạt động tái chế không qua xử lý mà được chảy qua bể lắng lọc dung tích nhỏ, sau đó xả thải trực tiếp ra môi trường là sông Nhơm có nhiều tạp chất lẫn bùn đất.

Quá trình làm việc với đoàn công tác, các chủ hộ cũng nhận thức được việc xả thải trực tiếp nước từ hoạt động tái chế bao bì ra sông Nhơm là chưa đúng quy trình, chưa đảm bảo vệ sinh môi trường, tuy nhiên các cơ sở hoạt động với quy mô nhỏ lẻ, chưa có đủ kinh phí để trang bị các máy móc, trang thiết bị đúng quy chuẩn phục vụ cho việc xử lý nguồn nước sau hoạt động tái chế, trong thời gian tới sẽ có biện pháp khắc phục, chấm dứt tình trạng trên.

Kiến nghị bảo vệ lợi ích công

Nhận thấy, hành vi trên đã xâm phạm lợi ích công về môi trường được quy định tại điểm c khoản 2 Điều 3 Nghị quyết số 205/2025/QH15 (Nghị quyết 205) cần được khắc phục kịp thời, VKSND khu vực 3 đã có văn bản kiến nghị Chủ tịch UBND xã Tân Ninh triển khai các biện pháp khắc phục, phòng ngừa vi phạm pháp luật về môi trường. 

Đồng chí Đỗ Văn Hậu, Viện trưởng VKSND khu vực 3 cho biết: Kiến nghị được đưa ra trên cơ sở quy định tại Nghị quyết 205 về việc thí điểm Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự nhằm bảo vệ lợi ích công cộng và quyền lợi của các nhóm dễ bị tổn thương. Sau khi tiếp nhận phản ánh của người dân về tình trạng ô nhiễm môi trường từ các cơ sở tái chế bao bì tự phát tại thôn Thái Yên, VKSND khu vực 3 đã tiến hành kiểm tra, xác minh theo quy định.

Làm việc với đoàn kiểm tra, các chủ cơ sở đều thừa nhận việc xả thải trực tiếp ra môi trường là chưa đúng quy định, chưa đảm bảo yêu cầu về vệ sinh môi trường. Tuy nhiên, do hoạt động sản xuất mang tính nhỏ lẻ, nguồn lực tài chính hạn chế, các hộ chưa có điều kiện đầu tư hệ thống xử lý nước thải đạt tiêu chuẩn.

Theo đánh giá của VKSND khu vực 3, việc xả thải trực tiếp từ các cơ sở tái chế bao bì và phế liệu ra sông Nhơm không chỉ vi phạm quy định về bảo vệ môi trường mà còn gây ảnh hưởng đến dòng chảy, làm gia tăng nguy cơ ô nhiễm nguồn nước trên diện rộng. Đáng chú ý, sông Nhơm chảy qua nhiều địa phương, do đó tình trạng ô nhiễm có thể tác động đến đời sống, sức khỏe của cộng đồng dân cư trong khu vực.

Phân tích nguyên nhân, cơ quan kiểm sát cho rằng nhận thức của một bộ phận hộ kinh doanh về bảo vệ môi trường còn hạn chế, chưa nắm vững các quy định pháp luật liên quan. Bên cạnh đó, công tác kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm của các cơ quan chức năng ở địa phương chưa được thực hiện thường xuyên, thiếu tính kịp thời, dẫn đến tình trạng vi phạm kéo dài.

Quá trình tái chế phát sinh một lượng lớn chất thải rắn, nước thải và khí thải gây ô nhiễm nếu không được xử lý đúng cách.

Từ thực tế trên, VKSND khu vực 3 đã kiến nghị Chủ tịch UBND xã Tân Ninh thực hiện một số giải pháp trọng tâm nhằm chấn chỉnh tình trạng ô nhiễm môi trường.

Cụ thể, cơ quan kiểm sát đề nghị chính quyền địa phương chỉ đạo tiến hành kiểm tra toàn diện việc chấp hành pháp luật về môi trường đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh trên địa bàn, đặc biệt là hai hộ đã được xác minh. 

Nội dung kiểm tra cần tập trung vào việc sử dụng đất, công tác thu gom, phân loại và xử lý chất thải, cũng như hiệu quả vận hành của các công trình xử lý môi trường. Trên cơ sở kết quả kiểm tra, cần áp dụng các biện pháp xử lý phù hợp với mức độ vi phạm, yêu cầu các cơ sở chấm dứt hành vi gây ô nhiễm.

Bên cạnh đó, Viện kiểm sát cũng nhấn mạnh vai trò của công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật trong việc nâng cao ý thức bảo vệ môi trường. Chính quyền địa phương cần tăng cường hướng dẫn, vận động các hộ kinh doanh và người dân thực hiện đúng quy định, từ đó hình thành thói quen sản xuất và sinh hoạt thân thiện với môi trường.

VKSND khu vực 3 đề nghị Chủ tịch UBND xã Tân Ninh có văn bản phản hồi, nêu rõ các biện pháp đã triển khai và kết quả thực hiện kiến nghị trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày nhận được văn bản của Viện kiểm sát.

Động thái này được kỳ vọng sẽ góp phần chấn chỉnh hoạt động tái chế tự phát, từng bước cải thiện chất lượng môi trường sống tại địa phương, đồng thời nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về bảo vệ môi trường trên địa bàn.

Từ kết quả làm việc ban đầu, VKSND khu vực 3 sẽ tiếp tục xác minh các tổ chức, cá nhân có liên quan, đồng thời xem xét ban hành kiến nghị yêu cầu cơ quan có thẩm quyền có biện pháp quản lý, chỉ đạo khắc phục vi phạm, đảm bảo việc xả thải nước từ hoạt động tái chế bao bì, phế liệu của các hộ kinh doanh trên địa bàn xã Tân Ninh được thực hiện đúng theo quy định của pháp luật.

Hoạt động kiểm tra, đánh giá hiện trường như trên của VKSND khu vực 3 thể hiện vai trò chủ động của VKSND khu vực 3 trong việc bảo vệ lợi ích công, đặc biệt là quyền được sống trong môi trường trong lành của người dân, một trong những nội dung quan trọng đang được triển khai theo cơ chế thí điểm của Nghị quyết số 205/2025/NQ-QH15 của Quốc hội./.