Đánh dấu bước chuyển từ tư duy "kiểm sát" sang tư duy "chủ động khởi kiện để bảo vệ quyền dân sự"

Thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội, ngày 1/8, lãnh đạo VKSND khu vực 10 (tỉnh Đắk Lắk) cho biết, đơn vị đã chủ động phát hiện và ký quyết định khởi kiện, bảo vệ thành công vụ án dân sự công ích đầu tiên trên địa bàn.

Toàn cảnh phiên tòa.

Không chỉ bảo vệ quyền được bồi thường của hai trẻ em bị xâm hại, vụ án còn đánh dấu bước chuyển từ tư duy "kiểm sát" sang tư duy "chủ động khởi kiện để bảo vệ quyền dân sự", mở ra những kinh nghiệm thực tiễn quan trọng trong triển khai cơ chế tố tụng mới mà Quốc hội giao cho ngành KSND.

VKSND khu vực 10 đã chủ động thu thập thông tin bằng cách phối hợp nhịp nhàng tất cả các khâu công tác nghiệp vụ kiểm sát để phát hiện, thụ lý, giải quyết các nguồn tin theo Nghị quyết 205 và vụ án này là một ví dụ điển hình thì thông công tác kiểm sát việc giải quyết nguồn tin về tội phạm.

Kiểm sát viên VKSND khu vực 10 thực hành quyền công tố tại phiên tòa.

Theo hồ sơ vụ việc, trước đó, vào ngày 14/12/2025 cháu T.B.H.A. (SN 2014, xã Phú Xuân, tỉnh Đắk Lắk) đã có hành vi dùng tay và cành cà phê khô dài khoảng 15cm, 01 đầu nhọn ở gần đó đánh nhiều cái vào người hai cháu H.Đ.M. (SN 2022) và cháu H.Đ.N. (SN 2019) dẫn đến gây thương tích cho hai cháu. 

Kết luận giám định xác định tỉ lệ tổn thương cơ thể của cháu H.Đ.M bị 12% và cháu H.Đ.N. bị 11%. Tuy nhiên, do người thực hiện hành vi chưa đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự nên Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Đắk Lắk đã ban hành quyết định không khởi tố vụ án hình sự.

Trong quá trình nghiên cứu hồ sơ, VKSND khu vực 10 nhận thấy, quyền dân sự của hai cháu vẫn chưa được bảo đảm. Bên cạnh đó, gia đình bị hại thuộc diện hộ nghèo là người đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống tại vùng có điều kiện kinh tế khó khă đã phải vay mượn và bán các tài sản đểt có tiền chữa trị, bồi dưỡng sức khoẻ cho các con nhưng đại diện theo pháp luật của người gây ra thiệt hại chưa bồi thương tương xứng với thiệt hại đã gây ra.

Gia đình hai cháu bé gửi lời cảm ơn tới VKSND khu vực 10.

Từ việc đánh giá đầy đủ các điều kiện theo Nghị quyết số 205, VKSND khu vực 10 đã chủ động ban hành quyết định khởi kiện vụ án dân sự, yêu cầu Tòa án buộc người có trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho hai cháu.

Đến chiều 31/7/2026, TAND khu vực 10 đã đưa vụ án ra xét xử công khai theo đúng quy định của pháp luật. Đây là vụ án dân sự công ích đầu tiên của đơn vị được khởi kiện theo cơ chế mới mà Quốc hội giao cho Viện kiểm sát nên VKSND khu vực 10 chọn làm phiên toà rút kinh nghiệm cho toàn thể Kiểm sát viên của đơn vị. Qua đó, góp phần nâng cao chất lượng kiểm sát việc tuân theo pháp luật và kỹ năng thực tiễn giải quyết các vụ án dân sự công ích lần đầu tiên được áp dụng hoàn toàn mới chưa có tiền lệ cũng như kinh nghiệm thực tiễn.

Tại phiên toà, Viện kiểm sát đã thể hiện rõ điểm khác biệt nổi bật của phiên toà dân sự công ích không chỉ nằm ở đối tượng được bảo vệ, mà còn ở vai trò hoàn toàn mới của Viện kiểm sát.

Lãnh đạo và Kiểm sát viên họp đơn vị để rút kinh nghiệm sau khi phiên tòa kết thúc.

Nếu tại các phiên tòa dân sự thông thường, Kiểm sát viên chủ yếu thực hiện chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật thì tại phiên tòa này, Viện kiểm sát thực hiện hai chức năng. Theo đó, Kiểm sát viên trực tiếp thực hiện quyền của nguyên đơn, công bố quyết định khởi kiện, trình bày yêu cầu khởi kiện, công bố chứng cứ, tham gia xét hỏi và tranh luận để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của hai trẻ em. Đồng thời, thực hiện chức năng Kiểm sát việc tuân theo pháp luật của HĐXX và những người tham gia phiên toà.

Ngay sau phần khai mạc phiên tòa, Kiểm sát viên đã công bố quyết định khởi kiện và quyết định thay đổi một phần quyết định khởi kiện, đề nghị Tòa án buộc bà Trần Thị Hiền (là mẹ ruột của cháu T.B.H.A.) bồi thường cho hai cháu H.Đ.M. và H.Đ.N. tổng số tiền hơn 50 triệu đồng.

Để chứng minh yêu cầu khởi kiện, Viện kiểm sát đã công bố toàn bộ hệ thống chứng cứ được thu thập theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự.

Đây chính là điểm khác biệt căn bản giữa phiên tòa dân sự công ích theo Nghị quyết số 205/2025/QH15 và phiên tòa dân sự thông thường. Kiểm sát viên không chỉ kiểm sát hoạt động tố tụng mà còn phải trực tiếp xây dựng hồ sơ chứng minh, đánh giá chứng cứ và bảo vệ toàn bộ yêu cầu khởi kiện trước HĐXX.

Sau khi xem xét các tài liệu, chứng cứ được công bố công khai tại phiên tòa cùng kết quả tranh tụng của các bên, HĐXX nhận định toàn bộ chứng cứ do Viện kiểm sát cung cấp đều được thu thập đúng quy định, đủ căn cứ xác định trách nhiệm bồi thường thiệt hại. Đồng thời, chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện của VKSND khu vực 10, buộc bà Trần Thị Hiền bồi thường cho hai cháu H.Đ.M. và H.Đ.N. số tiền hơn 50 triệu đồng.

Bản án không chỉ bảo vệ quyền được bồi thường của hai trẻ em bị xâm hại mà còn khẳng định tính đúng đắn của cơ chế khởi kiện dân sự công ích theo Nghị quyết số 205/2025/QH15.

Sau khi phiên tòa kết thúc, cha mẹ của hai cháu H.Đ.M. và H.Đ.N. đã trực tiếp đến trụ sở VKSND khu vực 10 để bày tỏ lời cảm ơn đối với các Kiểm sát viên đã tận tâm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp cho các cháu.

Trong niềm xúc động, gia đình chia sẻ rằng  nếu không có sự chủ động khởi kiện của Viện kiểm sát thì với hoàn cảnh kinh tế khó khăn, họ rất khó có điều kiện tự mình theo đuổi vụ kiện để yêu cầu bồi thường.

Việc xét xử thành công của vụ án là minh chứng cho hiệu quả của sự chủ động trong phát hiện, khởi kiện và bảo vệ quyền dân sự của người yếu thế. Đồng thời, tạo tiền đề quan trọng để VKSND khu vực 10 tiếp tục triển khai hiệu quả cơ chế khởi kiện dân sự công ích trong thời gian tới, góp phần hiện thực hóa mục tiêu bảo vệ công lý, quyền con người và quyền công dân theo tinh thần cải cách tư pháp.

Thông qua phiên toà, VKSND khu vực 10 cũng đã rút ra được những bài học kinh nghiệm từ vụ án dân sự công ích đầu tiên.