Sáng 22/11, sân vận động xã Mậu Lâm (tỉnh Thanh Hoá) đông đảo đại biểu, bà con người Mường, Thái, Kinh cùng về dự Ngày hội văn hoá các dân tộc. Mỗi dân tộc một tiếng nói, một điệu múa, một món ăn nhưng chung một mảnh đất. Ở đây, văn hóa không nằm trong sách. Nó nằm trong lời ru của bà, chuyện ông kể bên bếp lửa, tiếng chiêng, tiếng cồng, tiếng trống mỗi dịp hội làng. 

leftcenterrightdel
 Đông đảo bà con các dân tộc xã Mậu Lâm tham gia ngày hội.

Tái hiện không gian văn hoá đa dạng

Ngày hội năm nay ở Mậu Lâm có ba nội dung chính: công diễn, giao lưu và ra mắt 10 Câu lạc bộ Văn hóa, Văn nghệ truyền thống của 10 thôn; trưng bày không gian văn hóa truyền thống của các thôn; trò chơi dân gian đánh mảng, quen thuộc trong ký ức nhiều thế hệ. Đây không chỉ là hoạt động văn hóa, văn nghệ quần chúng mà còn là dịp để cán bộ và Nhân dân cùng gặp gỡ, giao lưu, giới thiệu những nét đẹp trong đời sống văn hóa của các dân tộc Kinh, Mường, Thái; qua đó khơi dậy niềm tự hào, ý thức gìn giữ và phát huy những giá trị truyền thống được trao truyền.

leftcenterrightdel
 
leftcenterrightdel
 Nhiều tiết mục văn nghệ đặc sắc.

Nhiều người cao tuổi ở xã Mậu Lâm cả đời gắn bó với các điệu múa, làn điệu của người Mường, người Thái. Họ không giữ cho riêng mình mà đem dạy lại cho con cháu, nên lớp trẻ trong thôn theo học ngày một đông. Ở thôn Đồng Yên, em Vũ Đình Sơn mới 17 tuổi đã biết đánh chiêng, do ông bà chỉ dạy. Em từng tham gia biểu diễn trong các lễ hội ở địa phương, đặc biệt lễ hội King chiêng bọc mạy. 

leftcenterrightdel
 
leftcenterrightdel
 Các đại biểu tham dự Ngày hội.

Bà Bùi Thị Sóc, thôn Mậu Lâm, 72 tuổi chia sẻ: Đây Lần đầu tiên bà được dự một ngày hội văn hoá các dân tộc ở địa phương mình lớn như thế này. Bà kể từ sau khi sáp nhập, xã tổ chức nhiều hoạt động văn hóa, thể dục thể thao hơn, ai cũng thấy vui, thấy khỏe. Người dân gắn bó với nhau hơn, cán bộ cũng gần gũi với dân hơn.

Tại ngày hội, mỗi thôn sẽ mang đến một không gian giới thiệu phong tục, tập quán, trang phục truyền thống, công cụ lao động, hiện vật, ẩm thực và những sản phẩm đặc trưng của quê hương. Không gian trưng bày được chuẩn bị theo ý tưởng riêng, không chỉ tái hiện những nét sinh hoạt gần gũi trong đời sống thường ngày mà còn kể những câu chuyện về lịch sử, văn hóa, lao động và con người trên mảnh đất Mậu Lâm.

leftcenterrightdel
 Công cụ lao động của cha ông được trưng bày.

Mỗi gian hàng là một câu chuyện về con người, lao động sản xuất, phong tục tập quán của thôn mình. Có gian bày hiện vật, có gian bày sản phẩm, món ăn, đồ dùng truyền thống của đồng bào miền núi. Đi hết một vòng sân là như đọc xong một cuốn sách về Mậu Lâm. Lãnh đạo xã còn livestream để giới thiệu những sản phẩm ấy đến người xem trên mạng. Nếp xưa được kể bằng cách mới.

leftcenterrightdel
 Những người phụ nữ rực rỡ trong bộ váy áo truyền thống.

Cùng với hoạt động trưng bày, trò chơi dân gian đánh mảng mang đến không khí sôi nổi, hào hứng với sự tham gia của 10 đội đến từ 10 thôn. Là trò chơi dân gian gắn với đời sống văn hóa của đồng bào Mường, đánh mảng không chỉ đòi hỏi sự khéo léo, tập trung mà còn thể hiện tinh thần giao lưu, đoàn kết và nét đẹp trong sinh hoạt cộng đồng. Những lượt thi tài, những tiếng reo hò cổ vũ sẽ góp phần tái hiện không khí hội làng, đưa trò chơi truyền thống đến gần hơn với đời sống hôm nay.

leftcenterrightdel
 Ông Hoàng Văn Thủy, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Mậu Lâm.

Phát biểu khai mạc, ông Hoàng Văn Thủy, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã, nhấn mạnh: "Mỗi vùng quê đều có những giá trị riêng làm nên bản sắc và niềm tự hào. Ông Thuỷ cho rằng nếu không được thực hành thường xuyên, các làn điệu dân ca, trò chơi dân gian, phong tục đẹp có thể dần mai một, lớp trẻ sẽ ít có dịp hiểu về cội nguồn của mình. Theo ông, xây dựng quê hương không chỉ là làm đường khang trang, nhà đẹp hơn, kinh tế khá hơn, mà còn phải làm cho đời sống tinh thần phong phú, tình làng nghĩa xóm bền chặt. Vì vậy, xã mong 10 câu lạc bộ vừa ra mắt sẽ sinh hoạt đều đặn, thu hút thêm người trẻ, để các thế hệ cùng tập luyện và truyền dạy cho nhau những làn điệu, điệu múa của cha ông."

Độc đáo câu chuyện con dao có sừng hoẵng

Trong không gian văn hóa của người Mường có một vật khiến nhiều khách thập phương tò mò đó là “chiếc sừng hoẵng”. Nó xuất hiện trong mâm thầy cúng, trên con dao theo cô dâu về nhà chồng...

leftcenterrightdel
 Chiếc sừng hoẵng trên mâm cúng của thầy mo.

Thầy mo Bùi Văn Ký, 58 tuổi, ở thôn Đồng Mọc, làm nghề thầy cúng đã hơn mười năm. Ma chay, gọi vía, cưới hỏi, việc gì của người Mường cần đến thầy, ông đều làm. Trong mâm lễ của ông có con dao gắn sừng hoẵng ở đầu, vật cha ông để lại. 

Ông Ký cho biết, người Mường dặn nhau, sừng ấy phải là sừng nhặt được, khi con hoẵng chết hoặc khi sừng tự rơi. Nếu đi săn, làm thịt con vật để lấy sừng thì món đồ coi như mất thiêng. Muốn có vật thiêng thì phải đợi, không được ép lấy.

Con dao gắn sừng hoẵng còn đi theo người con gái Mường trong ngày cưới. Bà Bùi Thị Do, 59 tuổi, ở thôn Đồng Tâm, kể rằng thầy mo làm lễ trước, đọc lời để "đánh thức" thần con hoẵng ngự trên chiếc sừng. Người Mường tin rằng có dao này rồi, tà ma, quỷ thần hay cả ngày xấu cũng không phải sợ. Nhà nào không có thì đi thuê. Hôm về nhà chồng, một tay cô dâu ôm hoa cưới, một tay cầm dao. Ngày xưa con dao ấy được dắt vào tấm phên nhà, còn ngày nay để ở đầu giường. 

leftcenterrightdel
 Bà Bùi Thị Do kể về câu chuyện con dao có chiếc sừng hoẵng mà bà đang cầm trên tay.

Bà Nguyễn Thị Tươi, 69 tuổi cũng ở thôn Đồng Tâm cho biết thêm: “Ngày trước, con gái Mường trước khi lấy chồng phải tự dệt vải, may chăn, áo, gối và khăn quấn đầu mang sang nhà chồng. Bây giờ ít người còn tự dệt, nhiều nhà mua sẵn nhưng vẫn mua cho đủ bộ như xưa. Nhà khá giả sắm tới 8 chiếc gối, bọc vải đỏ, thêu hình mặt trăng, bầu trời, chim chóc, hoa lá…"

leftcenterrightdel
 
leftcenterrightdel
 Em Vũ Đình Sơn mới 17 tuổi đã biết đánh chiêng do được ông bà chỉ dạy, trao truyền.

Ông Hoàng Văn Thủy, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Mậu Lâm khẳng định, Mậu Lâm là vùng đất có truyền thống lịch sử, văn hóa và tinh thần đoàn kết cộng đồng. Đồng bào các dân tộc, đặc biệt là dân tộc Mường, dân tộc Thái cùng các dân tộc anh em đã gắn bó, lao động sản xuất, xây dựng quê hương và gìn giữ những phong tục, tập quán, làn điệu dân ca, dân vũ cùng nhiều nét đẹp văn hóa truyền thống. Đó là tài sản tinh thần vô giá mà các thế hệ đi trước đã dày công vun đắp, đồng thời cũng là trách nhiệm của thế hệ hôm nay trong việc tiếp tục bảo tồn, trao truyền cho con cháu mai sau.

Đinh Huê