Ninh Bình: Nông thôn mới trong không gian di sản

Ninh Bình hôm nay không còn là một tỉnh thuần nông với những bờ xôi ruộng mật đơn thuần. Trong dòng chảy của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, nông thôn Ninh Bình đang thực hiện một cuộc "thay máu" ngoạn mục. Đó là một hành trình mà ở đó, những giá trị di sản được đánh thức bởi tư duy kinh tế hiện đại, nơi mỗi làng quê không chỉ là nơi để sống mà còn là một không gian phát triển đầy tiềm năng.

Với tốc độ tăng trưởng GRDP ấn tượng, nông thôn mới chính là nền tảng vững chắc nhất để Ninh Bình vươn mình.

Những con số “biết nói” chạm đến từng nếp nhà

Để hiểu về sự chuyển mình của Ninh Bình, theo bảng tổng kết của ngành nông nghiệp tỉnh nhà khi bước sang năm 2026. Không phải ngẫu nhiên mà địa phương này luôn nằm trong "top" đầu cả nước về chỉ số hài lòng của người dân đối với xây dựng Nông thôn mới (NTM).

Tính đến nay, 100% số xã (97/97 xã) trên toàn tỉnh đã đạt chuẩn NTM. Tuy nhiên, Ninh Bình đã sớm bước qua giai đoạn "về đích" để tiến tới "nâng cao" và "kiểu mẫu". Toàn tỉnh đã có 65 xã đạt chuẩn NTM nâng cao (chiếm hơn 67%) và 4 xã đạt chuẩn NTM kiểu mẫu. Toàn tỉnh hiện có 980 sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên, gồm 3 sản phẩm đạt 5 sao, 1 sản phẩm tiềm năng 5 sao, 152 sản phẩm 4 sao và 824 sản phẩm 3 sao. Đặc biệt, Ninh Bình đã hoàn thành nhiệm vụ xây dựng tỉnh NTM sớm hơn kế hoạch.

Đáng chú ý, thu nhập bình quân đầu người tại khu vực nông thôn đã có bước nhảy vọt, chạm mốc xấp xỉ 89 triệu đồng/người/năm. Đây không chỉ là một con số thống kê; đó là kết quả của việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ nông nghiệp thuần túy sang dịch vụ, du lịch và công nghiệp sạch.

Cánh đồng hoa rực rỡ đang vào độ "chạy đua" với Tết Nguyên đán 2026.

Giữa những cánh đồng hoa rực rỡ đang vào độ "chạy đua" với Tết Nguyên đán 2026, anh Vũ Văn Ngà (phường Ninh Phúc), một trong những hộ trồng hoa quy mô lớn tại địa phương, vừa thoăn thoắt bấm ngọn cho luống cúc mâm xôi, vừa bộc bạch: "Làm nghề hoa này, cực nhất là những ngày giáp Tết nhưng cũng là lúc mình thấy phấn khởi nhất. Năm nay, diện tích của gia đình tôi mở rộng lên khoảng 4ha, chủ yếu là cúc mâm xôi Hàn Quốc cùng hàng trăm chậu dạ yến thảo, đồng tiền. Để hoa nở đúng độ, cười đúng ngày vào Tết, vợ chồng tôi phải túc trực ngoài vườn xuyên đêm. Bác thấy đấy, giờ làng hoa chúng tôi đêm nào cũng sáng trưng ánh đèn để điều tiết nhiệt độ cho cây."

Dẫn chúng tôi đi tham quan hệ thống nhà lưới hiện đại, anh Ngà chia sẻ thêm: "Xây dựng NTM nâng cao đã mang lại cơ hội lớn cho chúng tôi. Đường xá rộng mở, thương lái về tận vườn đặt hàng. Nhưng quan trọng nhất là mình phải thay đổi tư duy, không thể chỉ trông vào kinh nghiệm hay lạy trời nữa, mà phải dựa vào kỹ thuật và công nghệ cao. Với tôi, mỗi chậu hoa xuất xưởng không chỉ mang lại thu nhập mà còn là niềm tự hào của người nông dân Ninh Phúc khi góp sắc xuân cho mảnh đất di sản này."

“Đánh thức" kinh tế nông thôn từ giá trị di sản

Trong tư duy quy hoạch chiến lược của Ninh Bình đến năm 2030, tầm nhìn 2045, một định nghĩa mới về địa giới đã hình thành, xóa nhòa sự phân chia giữa đô thị và nông thôn. Thay vào đó, tỉnh kiên trì xây dựng mô hình đô thị đa trung tâm, nơi nông thôn không còn là khu vực lạc hậu mà đóng vai trò là "vành đai xanh", là "vùng sản xuất thông minh" và là kho tàng lưu giữ những giá trị văn hóa vô giá của vùng đất Cố đô.

Nông dân Ninh Bình hiện nay đủ sức vận hành máy móc hiện đại và làm chủ các dịch vụ du lịch chuyên nghiệp.

Sức bật của nông thôn mới (NTM) Ninh Bình hôm nay không chỉ được đo đếm bằng những khối bê tông, số cây cầu hay độ dài các tuyến đường nhựa, mà nằm ở sự chuyển hóa mạnh mẽ trong chất lượng nguồn nhân lực. Kết thúc năm 2025, tỉnh đã hoàn thành xuất sắc mục tiêu đưa tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt mức 72% một trong những con số ấn tượng nhất khu vực phía Bắc. Đáng chú ý, tỷ lệ lao động có bằng cấp, chứng chỉ chiếm tới 36%, tạo nên một lực lượng "nông dân tri thức" đủ sức vận hành máy móc hiện đại và làm chủ các dịch vụ du lịch chuyên nghiệp.

Khẳng định tầm quan trọng của chiến lược này, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Bình Trần Anh Dũng bày tỏ tâm huyết mong muốn chương trình xây dựng NTM tiếp tục lan tỏa sâu rộng, trở thành động lực nội sinh bền vững cho sự phát triển. Ông nhấn mạnh: “UBND tỉnh đề nghị Văn phòng Điều phối NTM tỉnh tiếp tục vận dụng linh hoạt các cơ chế, chính sách phù hợp với thực tế từng địa phương; xác định rõ vai trò, ý nghĩa của chương trình vì cộng đồng dân cư nông thôn, trong đó người dân là chủ thể và là người thụ hưởng trực tiếp. Đồng thời, yêu cầu các sở, ngành phối hợp chặt chẽ để tham mưu cho tỉnh xây dựng các chính sách giai đoạn 2026-2030 theo hướng thiết thực, hiệu quả và tạo được sự đồng thuận cao trong nhân dân”.

Sự chỉ đạo quyết liệt từ cấp cao đã hiện thực hóa bằng những con số "biết nói" trên bản đồ kinh tế. Tính đến thời điểm hiện tại, Ninh Bình đã có gần 1.000 sản phẩm OCOP được xếp hạng, trong đó có 3 sản phẩm đạt hạng 5 sao quốc gia. Luồng sinh khí mới từ kinh tế số đã đưa phần lớn các sản phẩm này "lên sàn" thương mại điện tử, giúp nông sản vùng Cố đô vượt qua lũy tre làng để kết nối trực tiếp với thị trường toàn cầu. Sự kết nối giữa các cụm công nghiệp sạch và các vùng nguyên liệu OCOP đang tạo ra một "kiềng ba chân" vững chắc giữa công nghiệp, nông nghiệp và du lịch. Mỗi làng quê giờ đây không chỉ là nơi lưu giữ ký ức mà đã thực sự trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Tuy nhiên, tầm nhìn trở thành "Đô thị Di sản thiên niên kỷ" cũng đặt ra những yêu cầu khắt khe hơn. NTM Ninh Bình không cho phép sự xuất hiện của những khối bê tông vô hồn, mà phải là những thực thể văn hóa sống động. Tại các xã Bình Lục, Bình Mỹ, Bình Giang, Xuân Giang, Hải Hậu… phong trào xây dựng NTM kiểu mẫu gắn liền với việc phục dựng văn hóa truyền thống đã tạo nên một "nguồn lực mềm" khổng lồ. Số liệu từ Sở Văn hóa và Thể thao cho thấy, khu vực nông thôn đóng góp đáng kể vào tổng số hơn 8 triệu lượt khách du lịch mỗi năm của tỉnh, tạo ra dòng tiền tái đầu tư cho hạ tầng mà không lệ thuộc hoàn toàn vào ngân sách Nhà nước.

Song hành với phát triển kinh tế và văn hóa, bài toán môi trường cũng được giải quyết bằng hành động cụ thể. Ninh Bình đã đầu tư hơn 2.000 tỷ đồng vào hệ thống thu gom và xử lý rác thải tập trung, đưa tỷ lệ xử lý rác thải nông thôn đạt 95%. Những mô hình "đường hoa NTM" hay "dòng sông không rác" giờ đây đã trở thành nếp sống tự giác, bảo vệ vẻ đẹp nguyên sơ của không gian di sản.

Sức mạnh lớn nhất của NTM Ninh Bình nằm ở khát vọng đổi mới và sự đồng thuận của mỗi người dân. Với tốc độ tăng trưởng GRDP ấn tượng, nông thôn mới chính là nền tảng vững chắc nhất để Ninh Bình vươn mình, hiện thực hóa khát vọng trở thành một đô thị di sản tầm cỡ, nơi cuộc sống của người dân xanh hơn, giàu hơn và văn minh hơn từng ngày.