Kiểm tra sau thông quan: Kiểm soát nguy cơ gian lận, tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu

Việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm vừa kiểm soát chặt nguy cơ gian lận, chống thất thu ngân sách, vừa tạo thuận lợi cho doanh nghiệp tuân thủ tốt. Ảnh: Cục H.Q

Thu hàng ngàn tỉ đồng từ tiền ấn định thuế và xử phạt

Theo số liệu của Cục Hải quan, hàng năm, toàn ngành Hải quan thực hiện hàng trăm cuộc KTSTQ tại cả trụ sở hải quan và trụ sở người khai hải quan. Riêng giai đoạn 2021 - 2025, đã phát hiện sai phạm về xuất xứ, trị giá, mã số hàng hóa, thu nộp ngân sách nhà nước từ ấn định thuế và xử phạt hành chính hơn 3.635 tỉ đồng, góp phần tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh, ngăn chặn hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc và bảo vệ quyền lợi doanh nghiệp tuân thủ pháp luật.

Và trong những tháng đầu năm 2026, công tác KTSTQ tiếp tục được Cục Hải quan triển khai có trọng tâm, trọng điểm, tập trung vào các lĩnh vực rủi ro cao như xuất xứ, sở hữu trí tuệ, mã HS, trị giá và chính sách mặt hàng.

Kết quả, từ ngày 15/6/2026 - 14/7/2026, toàn Ngành đã ban hành 159 quyết định KTSTQ, trong đó, đã hoàn thành 139 cuộc KTSTQ. Tổng số tiền ấn định thuế và xử phạt là 268,9 tỉ đồng, số tiền thực thu ngân sách nhà nước là 250,6 tỉ đồng. Lũy kế từ ngày 15/12/2025 - 14/7/2026, toàn Ngành đã ban hành 919 quyết định KTSTQ, trong đó, đã hoàn thành 715 cuộc KTSTQ. Tổng số tiền ấn định thuế và xử phạt là 4.285,8 tỉ đồng (đạt 107% chỉ tiêu giao năm 2026), số tiền thực thu ngân sách nhà nước là 2.932,1 tỉ đồng (đạt 73% so với chỉ tiêu giao năm 2026 là 4.000 tỉ đồng).

Ngoài ra, từ ngày 15/6 - 14/7/2026, toàn Ngành đã phân luồng bảo đảm thông suốt 1.926.936 tờ khai, trong đó luồng Xanh chiếm 70,73%, luồng Vàng chiếm 27,15%, luồng đỏ chiếm 2,11%. Thông qua công tác quản lý rủi ro, toàn ngành đã phát hiện phát hiện 708 trường hợp được phát hiện qua phân luồng và chuyển luồng kiểm tra.

KTSTQ gắn với chương trình doanh nghiệp ưu tiên là trụ cột quan trọng của mô hình quản lý hải quan hiện đại. Ảnh: Cục H.Q

Công tác kiểm định, phân tích, phân loại hàng hóa xuất nhập khẩu được tăng cường. Theo đó, từ ngày 15/6 - 14/7/2026, Cục Hải quan đã tiếp nhận 518 mẫu yêu cầu phân tích phân loại, tăng 19,6% so với cùng kỳ năm 2025 và 399 thông báo kết quả phân tích kèm mã số hàng hóa được ban hành.

Theo ông Trần Xuân Lộc, Phó Chi cục trưởng Chi cục KTSTQ, đi liền với KTSTQ là việc áp dụng quản lý rủi ro trên diện rộng, dựa trên hệ thống tiêu chí, chỉ số cảnh báo, cơ sở dữ liệu về doanh nghiệp, dòng hàng và lịch sử tuân thủ. Thay vì áp dụng cùng một mức độ kiểm tra với mọi doanh nghiệp, cơ quan Hải quan tiến hành phân loại mức độ rủi ro, xây dựng “hồ sơ rủi ro” cho từng doanh nghiệp để áp dụng chế độ quản lý phù hợp, từ kiểm tra ngẫu nhiên đến kiểm tra trọng điểm.

Cách tiếp cận này cho phép giảm kiểm tra đối với doanh nghiệp tuân thủ tốt, tăng cường giám sát với doanh nghiệp có dấu hiệu rủi ro, qua đó sử dụng hiệu quả nguồn lực, giảm phiền hà và tạo thuận lợi cho đa số trong khi vẫn kiểm soát chặt chẽ nhóm có nguy cơ cao. Kết quả KTSTQ, thông tin vi phạm cũng như sự chủ động phối hợp, minh bạch dữ liệu từ phía doanh nghiệp là những căn cứ quan trọng để điều chỉnh mức độ rủi ro và phương thức quản lý.

Doanh nghiệp tuân thủ được hưởng lợi

Trong quản lý rủi ro, chương trình doanh nghiệp ưu tiên nổi lên như một cải cách lớn, mang tính động lực đối với cộng đồng doanh nghiệp. Hiện cả nước có 72 doanh nghiệp ưu tiên, đóng góp khoảng 25% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cho thấy vai trò đặc biệt quan trọng của nhóm này trong chuỗi cung ứng quốc gia. Công tác quản lý doanh nghiệp ưu tiên được định hướng theo tinh thần cải cách, hỗ trợ, đồng hành: giảm hoạt động kiểm tra đối với tờ khai của doanh nghiệp ưu tiên để tập trung nguồn lực cho nhóm rủi ro cao, đồng thời tăng cường tư vấn, hướng dẫn để doanh nghiệp duy trì và nâng chuẩn tuân thủ.

Cùng với việc triển khai doanh nghiệp ưu tiên, cơ quan Hải quan tích cực thúc đẩy các thỏa thuận công nhận lẫn nhau về chương trình doanh nghiệp ưu tiên với các đối tác. Đến nay, Việt Nam đã kí thỏa thuận công nhận lẫn nhau về doanh nghiệp ưu tiên trong ASEAN và giữa Việt Nam - Hàn Quốc, qua đó giúp doanh nghiệp hưởng ưu đãi thủ tục không chỉ tại Việt Nam mà còn tại các thị trường đối tác.

Đây là bước đi quan trọng trong tiến trình hội nhập sâu rộng, khẳng định Hải quan Việt Nam đang từng bước tiệm cận, áp dụng các chuẩn mực quản lý tiên tiến theo khuyến nghị của Tổ chức hải quan thế giới. Đồng thời, chương trình doanh nghiệp ưu tiên cũng tạo áp lực tích cực, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư xây dựng hệ thống quản trị, kiểm soát nội bộ, quản trị rủi ro bài bản, từ đó nâng tầm năng lực cạnh tranh quốc tế.

Trong tiến trình xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ gắn với hội nhập quốc tế sâu rộng, KTSTQ gắn với chương trình doanh nghiệp ưu tiên đã và đang chứng minh là trụ cột quan trọng của mô hình quản lý hải quan hiện đại. Nhờ đó, ngành Hải quan vừa bảo vệ vững chắc lợi ích quốc gia, chống thất thu, chống buôn lậu, gian lận thương mại, vừa đồng hành hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp, góp phần tạo dựng môi trường kinh doanh minh bạch, bình đẳng.

Phát huy kết quả đạt được, toàn ngành Hải quan đang tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số, hoàn thiện pháp lý, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực KTSTQ, kiên định con đường “giảm tiền kiểm, tăng hậu kiểm”, lấy doanh nghiệp tuân thủ làm trung tâm phục vụ. Đồng thời khẳng định vai trò lực lượng “gác cửa” hiện đại, chuyên nghiệp, đóng góp tích cực vào mục tiêu phát triển nhanh, bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.