Đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô: Chỉ áp dụng cơ chế chính sách đặc thù với những nội dung có căn cứ rõ ràng

Quang cảnh phiên thảo luận tại hội trường của Quốc hội ngày 12/8 (Ảnh: CTTĐT Quốc hội).

Ngày 12/8, tại Nhà Quốc hội, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Quốc hội thảo luận ở hội trường về chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội.

Đóng góp ý kiến tại phiên thảo luận, các đại biểu Quốc hội (ĐBQH) cho rằng, việc đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 cần tiếp cận như những hành lang phát triển; cần ưu tiên bố trí xây dựng theo đoạn có thể khai thác độc lập, tạo ngay hiệu quả mạng lưới, mở hành lang phát triển mới và đã sẵn sàng về mặt bằng, nguồn vốn; tránh dàn trải nguồn lực...

Không nên dàn đều vốn theo địa giới hành chính hoặc chiều dài tuyến

Cơ bản thống nhất với sự cần thiết đầu tư Dự án đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội, đại biểu Tạ Thị Yên (Đoàn ĐBQH tỉnh Điện Biên) nhấn mạnh, đây là dự án hạ tầng chiến lược, có quy mô rất lớn và tác động vượt ra ngoài phạm vi các địa phương có tuyến đi qua. Tuy nhiên, điều Quốc hội cần quan tâm không chỉ là xây được công trình, mà là làm thế nào để công trình tạo ra hiệu quả phát triển tương xứng với nguồn lực quốc gia bỏ ra.

Đại biểu Tạ Thị Yên phát biểu thảo luận (Ảnh: CTTĐT Quốc hội).

Theo đại biểu Tạ Thị Yên, việc đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 cần tiếp cận như những hành lang phát triển, không chỉ là những tuyến giao thông. Nếu chỉ nhìn đây là một tuyến vành đai dài khoảng 349 km thì chưa đầy đủ. Giá trị lớn nhất của tuyến nằm ở khả năng kết nối các cao tốc hướng tâm, phân luồng giao thông từ xa, kết nối các trung tâm sản xuất, logistics, cảng biển, cảng hàng không và mở thêm không gian phát triển.

Toàn tuyến xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội dài khoảng 349 km nhưng giai đoạn 2026 - 2030 mới ưu tiên khoảng 116 km. Trong điều kiện nguồn lực có hạn, đại biểu Tạ Thị Yên cho rằng, không nên dàn đều vốn theo địa giới hành chính hoặc chiều dài tuyến. Theo đó, cần ưu tiên đoạn có thể khai thác độc lập, tạo ngay hiệu quả mạng lưới, mở hành lang phát triển mới và đã sẵn sàng về mặt bằng, nguồn vốn. Công tác giải phóng mặt bằng và chuẩn bị nguồn vật liệu cũng cần đi trước một bước, có đầu mối chịu trách nhiệm và mốc tiến độ rõ ràng.

Theo đại biểu Tạ Thị Yên, dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 cũng đặt ra nhiều cơ chế đặc thù về thẩm quyền và tổ chức thực hiện. Thực tiễn này cho thấy, Nghị quyết của Quốc hội phải vừa đủ chặt để kiểm soát những nội dung cốt lõi, vừa đủ mở để việc triển khai không bị ách tắc bởi các điều chỉnh kỹ thuật cần thiết.

Các đại biểu tham dự phiên thảo luận (Ảnh: CTTĐT Quốc hội).

Vì vậy, Quốc hội không nên quy định quá cụ thể những thông số kỹ thuật còn phải tối ưu trong quá trình khảo sát, thiết kế; nhưng phải giữ quyền quyết định đối với những nội dung làm thay đổi bản chất chủ trương đầu tư như mục tiêu, phạm vi, quy mô cơ bản, tổng mức đầu tư và cơ cấu nguồn lực.

Những điều chỉnh kỹ thuật trong các giới hạn đó nên giao Chính phủ và cơ quan có thẩm quyền chủ động xử lý, gắn với trách nhiệm giải trình, báo cáo và giám sát. Phân cấp chỉ có ý nghĩa khi thẩm quyền đủ rõ để quyết nhanh và trách nhiệm đủ rõ để không đùn đẩy.

Ưu tiên vốn theo đoạn tuyến có khả năng hoàn thành, khai thác độc lập

Tại điểm b khoản 5 Điều 2 dự kiến ngân sách trung ương bố trí cho dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội giai đoạn 2026 - 2030 là khoảng 59.700 tỉ đồng, trong khi sơ bộ tổng mức đầu tư phần tuyến chính khoảng 215.192 tỉ đồng.

Với dự kiến bố trí vốn thực hiện dự án như trên, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng) băn khoăn việc bố trí theo nguyên tắc nào để phần vốn đã bỏ ra sớm phát huy hiệu quả. Do vậy, đại biểu đề nghị bổ sung tại điểm b khoản 5 Điều 2 nguyên tắc ưu tiên vốn theo đoạn tuyến có khả năng hoàn thành, khai thác độc lập, đồng bộ giữa giải phóng mặt bằng và xây lắp, tránh dàn trải nguồn lực.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn phát biểu thảo luận (Ảnh: CTTĐT Quốc hội).

Ngoài ra, Báo cáo giải trình khẳng định kiên quyết không thu hồi đất khi chưa xác định được nguồn vốn, tránh để đất hoang hóa, ảnh hưởng đến đời sống người dân. Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn hoàn toàn tán thành với quy định này nhưng khoản 4 Điều 2 dự thảo vẫn quy định thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư toàn tuyến một lần theo quy mô quy hoạch, với khoảng 4.011 ha, trong đó 1.776 ha đất trồng lúa, trong khi chỉ khoảng 116 trên 349 km được ưu tiên đầu tư giai đoạn 2026 - 2030.

Hai nội dung này chưa thống nhất nên đại biểu đề nghị luật hóa cam kết nêu trên vào khoản 4 Điều 2 theo hướng thu hồi đất một lần chỉ áp dụng cho các đoạn đã bố trí vốn, các đoạn còn lại cắm mốc và quản lý quỹ đất theo quy hoạch.

Tuyến đường sẽ có tổng cộng 10 làn xe

Giải trình ý kiến các đại biểu nêu tại phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh khẳng định, dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội có vai trò rất quan trọng gắn kết nối vùng, kết nối giữa các đường vành đai, đặc biệt là trong bối cảnh Vành đai 4 đang triển khai. Chính phủ đã rà soát và đánh giá kỹ lưỡng quá trình nghiên cứu, lập đề xuất chủ trương đầu tư dự án.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh phát biểu giải trình ý kiến các đại biểu nêu tại phiên thảo luận (Ảnh: CTTĐT Quốc hội).

Về quy mô đầu tư bảo đảm với tầm nhìn dài hạn, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, Bộ đã báo cáo theo nhu cầu vận tải từ nay đến năm 2050 thì có liên kết đến 5 phương thức vận tải và kết quả là toàn tuyến tạm thời xây dựng với quy mô là 6 làn xe cao tốc chính, hai bên có hai làn song hành. Như vậy, khi xây dựng xong tuyến đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội có tổng cộng 10 làn xe.

Trên cơ sở những đóng góp ý kiến của các ĐBQH, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, Bộ Xây dựng sẽ tổng hợp tiếp thu giải trình một số vấn đề trọng tâm mà nhiều ĐBQH quan tâm, cho ý kiến để tiếp tục nghiên cứu, làm rõ chủ trương đầu tư xây dựng dự án.

Chỉ áp dụng cơ chế chính sách đặc thù đối với những nội dung có căn cứ rõ ràng

Phát biểu kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho biết, qua thảo luận, hầu hết ý kiến của các ĐBQH thống nhất về sự cần thiết ban hành Nghị quyết của Quốc hội, đồng thời đề nghị tiếp tục rà soát hoàn thiện các dự thảo Nghị quyết.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên phát biểu kết luận nội dung thảo luận (Ảnh: CTTĐT Quốc hội).

Về chủ trương đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội, các ĐBQH đánh giá, làm rõ hơn sự cần thiết và hiệu quả đầu tư, nhất là hiệu quả kinh tế- xã hội, quốc phòng, an ninh và hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công, khả năng mở rộng và hình thành các hành lang kinh tế mới.

Rà soát kỹ cơ sở xác định tổng mức đầu tư, xác định, đánh giá tính khả thi của phương án đầu tư, làm rõ cơ cấu nguồn vốn, khả năng cân đối vốn ngân sách Trung ương, ngân sách địa phương và khả năng huy động các nguồn vốn hợp pháp khác. Tiếp tục rà soát cơ chế chính sách đặc thù cho dự án, bảo đảm chỉ áp dụng đối với những nội dung có căn cứ pháp lý, thực tiễn rõ ràng gắn với cơ chế kiểm tra, giám sát, thanh tra, kiểm toán để phòng chống tham nhũng, thất thoát, lãng phí, tiêu cực.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị, ngay sau phiên họp này, Tổng Thư ký Quốc hội, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội phối hợp với Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính khẩn trương tổng hợp và chuyển đến Chính phủ ý kiến của các ĐBQH tại Tổ và hội trường cũng như ý kiến bằng văn bản để chỉ đạo nghiên cứu, tiếp thu hoàn thiện dự thảo Nghị quyết trình Quốc hội xem xét thông qua vào cuối kỳ họp này.