Vụ án phát sinh từ tranh chấp giữa nguyên đơn là ông Nguyễn Văn C với bị đơn là bà Nguyễn Thị H và anh Nguyễn Văn A liên quan đến quyền sử dụng một số thửa đất tại xã Kha Sơn, tỉnh Thái Nguyên. Theo hồ sơ vụ án, ông Nguyễn Văn C được UBND huyện Phú Bình cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ngày 20/9/1994 đối với các thửa đất số 150, 262, 468 và 380. Quá trình sử dụng đất, phát sinh tranh chấp khi bà H và anh A quản lý, sử dụng một phần diện tích đất mà ông C cho rằng thuộc quyền sử dụng hợp pháp của mình và yêu cầu Tòa án buộc trả lại tài sản là quyền sử dụng đất.
Tại Bản án dân sự sơ thẩm số 63/2025/DS-ST ngày 18/9/2025, Tòa án nhân dân khu vực 1 đã chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện của ông C, đồng thời áp dụng các quy định của pháp luật về thừa kế để xác định nguồn gốc tài sản và phân chia quyền sử dụng đất cho các đồng thừa kế.
Sau khi nghiên cứu hồ sơ vụ án, Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Thái Nguyên nhận thấy bản án sơ thẩm có nhiều vi phạm nghiêm trọng về tố tụng và nội dung, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của các đương sự, đồng thời có nguy cơ gây khó khăn trong quá trình thi hành án. Trên cơ sở đó, ngày 28/01/2026, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Thái Nguyên đã ban hành Quyết định kháng nghị giám đốc thẩm số 104/QĐ-VKS-DS, đề nghị hủy toàn bộ bản án sơ thẩm để xét xử lại.
Tại phiên tòa giám đốc thẩm, đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh đã phân tích, làm rõ những vi phạm nghiêm trọng của cấp sơ thẩm:
Thứ nhất, về việc xác định quan hệ pháp luật tranh chấp, nguyên đơn khởi kiện yêu cầu đòi lại tài sản là quyền sử dụng đất đã được cấp giấy chứng nhận đứng tên mình. Tuy nhiên, Tòa án cấp sơ thẩm vừa xác định đây là vụ án “Đòi tài sản là quyền sử dụng đất”, vừa nhận định theo hướng tranh chấp quyền sử dụng đất và áp dụng các quy định về thừa kế để giải quyết. Việc giải quyết vượt quá phạm vi yêu cầu khởi kiện của đương sự là không phù hợp với nguyên tắc quyền quyết định và tự định đoạt của đương sự được quy định trong Bộ luật Tố tụng dân sự.
    |
 |
| Đại diện VKSND tỉnh Thái Nguyên trình bày quan điểm kháng nghị bản án sơ thẩm. |
Thứ hai, Tòa án cấp sơ thẩm cho rằng quyền sử dụng đất đã được cấp giấy chứng nhận cho ông C là di sản thừa kế của cụ Nguyễn Thị Đ để lại, nhưng lại không đưa cơ quan đã cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tham gia tố tụng với tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan. Đây là thiếu sót nghiêm trọng vì việc xem xét tính hợp pháp của giấy chứng nhận quyền sử dụng đất có liên quan trực tiếp đến quyền, trách nhiệm của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Thứ ba, quá trình thu thập chứng cứ chưa đầy đủ. Hồ sơ thể hiện Tòa án đã có văn bản yêu cầu UBND huyện Phú Bình cung cấp hồ sơ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho ông C nhưng chưa thu thập đầy đủ tài liệu cần thiết để xác minh trình tự, thủ tục cấp giấy chứng nhận. Bên cạnh đó, khi giải quyết theo hướng chia thừa kế, Tòa án cũng chưa thu thập đầy đủ các giấy tờ chứng minh quan hệ nhân thân, giấy chứng tử của những người liên quan để làm căn cứ xác định hàng thừa kế và quyền thừa kế của các đương sự.
Thứ tư, trong quá trình hòa giải, Tòa án không triệu tập đầy đủ những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan tham gia phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải. Việc này đã ảnh hưởng đến quyền tham gia tố tụng của các đương sự, vi phạm các quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự.
Không chỉ có những vi phạm về thủ tục tố tụng, bản án sơ thẩm còn bộc lộ nhiều thiếu sót trong nội dung giải quyết vụ án. Mặc dù xác định quyền sử dụng đất là di sản thừa kế và tiến hành phân chia nhưng bản án không giải quyết đầy đủ toàn bộ diện tích đất tranh chấp, không xác định rõ phần diện tích còn lại thuộc quyền quản lý, sử dụng của ai. Một số nội dung về nghĩa vụ thanh toán giá trị tài sản giữa các đồng thừa kế cũng chưa được tuyên đầy đủ, rõ ràng. Những thiếu sót này dẫn đến nguy cơ không thể tổ chức thi hành án trên thực tế, ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền và lợi ích hợp pháp của các bên đương sự.
Trên cơ sở phân tích toàn diện các vi phạm, đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh đã đề nghị Hội đồng xét xử giám đốc thẩm chấp nhận kháng nghị, hủy toàn bộ bản án sơ thẩm để giải quyết lại theo đúng quy định của pháp luật.
Sau khi xem xét hồ sơ vụ án, nghe ý kiến của đại diện Viện kiểm sát và các thành viên tham gia phiên tòa, Hội đồng xét xử giám đốc thẩm nhận định những vi phạm mà Viện kiểm sát nêu trong kháng nghị là có căn cứ. Bản án sơ thẩm đã có vi phạm nghiêm trọng về thủ tục tố tụng, xác định chưa chính xác quan hệ pháp luật tranh chấp, thu thập chứng cứ chưa đầy đủ và giải quyết chưa toàn diện các yêu cầu của đương sự. Từ đó, Hội đồng xét xử quyết định chấp nhận toàn bộ kháng nghị của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Thái Nguyên, hủy toàn bộ Bản án dân sự sơ thẩm số 63/2025/DS-ST ngày 18/9/2025 của Tòa án nhân dân khu vực 1 để xét xử lại theo thủ tục sơ thẩm.
|
 |
| Đồng chí Nguyễn Xuân Thắng, Phó Trưởng phòng 9 VKSND tỉnh Thái Nguyên trình bày quan điểm kháng nghị của VKSND tỉnh Thái Nguyên đối với bản án sơ thẩm của Tòa án khu vực 1 tỉnh Thái Nguyên. |
Việc bảo vệ thành công kháng nghị giám đốc thẩm trong vụ án này tiếp tục khẳng định vai trò, trách nhiệm của Viện kiểm sát nhân dân trong công tác kiểm sát hoạt động tư pháp, góp phần bảo đảm việc giải quyết các vụ án dân sự được thực hiện đúng quy định của pháp luật, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, đồng thời nâng cao chất lượng công tác kiểm sát giải quyết các vụ việc dân sự trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên, qua đó góp phần nâng cao vai trò, vị thế của VKSND trong xu thế tất yếu hiện nay./.