Cách thức ứng dụng AI

Thực tiễn cho thấy, trong quá trình thực hành quyền công tố và kiểm sát việc giải quyết án hình sự, Kiểm sát viên phải nghiên cứu khối lượng lớn tài liệu, chứng cứ, kiểm tra tính hợp pháp của hoạt động tố tụng, phát hiện mâu thuẫn trong lời khai và đánh giá toàn diện các tình tiết của vụ án. Điều này đòi hỏi mất nhiều thời gian trong việc nghiên cứu, khả năng phân tích chứng cứ và sự thận trọng cao.

leftcenterrightdel
 VKSND khu vực 10 (tỉnh Gia Lai) tổ chức thành công cuộc thi: “Kiểm sát số - Ứng dụng AI trong soạn thảo báo cáo kết quả nghiên cứu vụ án hình sự”.

Thời gian qua, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) có thể hỗ trợ Kiểm sát viên tóm tắt tài liệu, hệ thống hóa chứng cứ, đối chiếu lời khai, phát hiện những vấn đề chưa được làm rõ và rà soát dự thảo văn bản nghiệp vụ. Tuy nhiên, nếu sử dụng thiếu kiểm soát, AI có thể đưa ra thông tin sai, bỏ sót chứng cứ gỡ tội hoặc làm lộ dữ liệu thuộc phạm vi bảo mật.

Từ thực tiễn đó, đồng chí Lê Trung Dũng - VKSND khu vực 10 (tỉnh Gia Lai) đề xuất xây dựng FORM chuẩn hóa việc sử dụng AI trong nghiên cứu và giải quyết án hình sự, nhằm nâng cao hiệu quả công việc nhưng vẫn bảo đảm vai trò, trách nhiệm và thẩm quyền của Kiểm sát viên.

Cụ thể, trong từng giai đoạn giải quyết án, AI có thể hỗ trợ Kiểm sát viên thực hiện một số công việc gồm:

Giai đoạn giải quyết nguồn tin về tội phạm: Hệ thống hóa nội dung tố giác, xác định vấn đề cần xác minh và tài liệu còn thiếu.

Giai đoạn điều tra: Đối chiếu lời khai, lập bảng chứng cứ, phát hiện mâu thuẫn và đề xuất nội dung cần tiếp tục làm rõ.

Giai đoạn truy tố: Rà soát sự thống nhất giữa chứng cứ và nhận định trong dự thảo cáo trạng; kiểm tra những tình tiết buộc tội, gỡ tội và căn cứ pháp luật liên quan.

Giai đoạn xét xử: Hỗ trợ xây dựng đề cương xét hỏi, tổng hợp các vấn đề cần tranh luận và đối chiếu nội dung cáo trạng với tài liệu trong hồ sơ.

Sau xét xử: Hệ thống hóa những thiếu sót cần rút kinh nghiệm, phục vụ công tác tổng kết và nâng cao chất lượng nghiệp vụ.

Đồng chí Lê Trung Dũng khẳng định, AI chỉ thực hiện chức năng hỗ trợ phân tích. Việc đánh giá chứng cứ, quyết định các vấn đề tố tụng và chịu trách nhiệm về hoạt động thực hành quyền công tố, kiểm sát vẫn thuộc người có thẩm quyền theo quy định pháp luật.

Giải pháp xây dựng FORM sử dụng AI

Để tránh việc sử dụng AI tùy tiện, thiếu thống nhất, đồng chí Lê Trung Dũng đề xuất xây dựng một FORM gồm 5 nội dung cơ bản:

Một là, xác định nhiệm vụ: Ghi rõ giai đoạn tố tụng, vấn đề cần phân tích và kết quả mong muốn.

Hai là, kiểm soát dữ liệu: Xác định tài liệu được phép sử dụng, mức độ bảo mật và môi trường AI được cơ quan có thẩm quyền cho phép.

Ba là, phân tích chứng cứ: Yêu cầu AI lập bảng gồm vấn đề cần chứng minh, tài liệu liên quan, nội dung buộc tội, nội dung gỡ tội, mâu thuẫn và vấn đề cần xác minh thêm.

Bốn là, kiểm chứng kết quả: Kiểm sát viên đối chiếu từng nhận định quan trọng với hồ sơ gốc và văn bản pháp luật chính thức; loại bỏ nội dung sai hoặc không có căn cứ.

Năm là, lưu vết và đánh giá: Ghi nhận kết quả sử dụng, sai sót được phát hiện, nội dung được chấp nhận hoặc bác bỏ để phục vụ kiểm tra và rút kinh nghiệm.

Chẳng hạn, khi nghiên cứu vụ án có nhiều lời khai không thống nhất, thay vì yêu cầu AI kết luận bị can có phạm tội hay không, Kiểm sát viên yêu cầu AI lập bảng đối chiếu lời khai theo từng sự kiện, dẫn chiếu tài liệu và chỉ ra nội dung cần xác minh. Cách làm này giúp tập trung vào những điểm còn vướng mắc mà không giao cho AI quyền đánh giá, kết luận thay người tiến hành tố tụng.

Lợi ích, rủi ro và biện pháp kiểm soát

Cũng theo đồng chí Lê Trung Dũng, việc ứng dụng AI theo FORM thống nhất có thể giúp tiết kiệm thời gian nghiên cứu hồ sơ, hạn chế bỏ sót mâu thuẫn, nâng cao tính hệ thống và hỗ trợ quản lý công việc. Đồng thời, các biểu mẫu tạo điều kiện kiểm tra, đánh giá hiệu quả sử dụng AI một cách cụ thể.

Tuy nhiên, AI có thể tạo thông tin không chính xác, phân tích thiên lệch hoặc dẫn sai quy định pháp luật. Vì vậy, mọi kết quả phải được kiểm chứng; không sử dụng AI để tự động quyết định khởi tố, phê chuẩn, truy tố hoặc các vấn đề thuộc thẩm quyền tố tụng. Hồ sơ vụ án, dữ liệu cá nhân và thông tin thuộc bí mật nhà nước không được đưa lên nền tảng chưa được phép sử dụng.

Việc triển khai cần tuân thủ Bộ luật Tố tụng hình sự, pháp luật về trí tuệ nhân tạo, bảo vệ dữ liệu cá nhân, dữ liệu và bảo vệ bí mật nhà nước, cùng các quy định nghiệp vụ của ngành Kiểm sát đang có hiệu lực.

“Ứng dụng AI trong công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát giải quyết án hình sự là hướng đi có tiềm năng, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào cách tổ chức và kiểm soát việc sử dụng. Xây dựng FORM chuẩn hóa sẽ giúp Kiểm sát viên xác định đúng nhiệm vụ, phân tích chứng cứ có hệ thống, kiểm tra kết quả và bảo đảm an toàn dữ liệu.

Mục tiêu không phải là để AI làm thay Kiểm sát viên, mà là sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ tư duy, giúp phát hiện vấn đề nhanh hơn, nghiên cứu hồ sơ toàn diện hơn và nâng cao chất lượng công tác nghiệp vụ, bảo đảm mọi hoạt động tố tụng được thực hiện đúng pháp luật và đúng thẩm quyền” – đồng chí Lê Trung Dũng chia sẻ./.

Lê Trung Dũng - Nguyễn Chính