Hoạt động kiểm sát giải quyết vụ án hành chính có vai trò quan trọng trong việc bảo đảm tính hợp pháp, khách quan của quá trình giải quyết vụ án. Thông qua công tác kiểm sát việc thụ lý, nghiên cứu hồ sơ, tham gia phiên tòa, phiên họp và phát biểu quan điểm giải quyết vụ án, Kiểm sát viên kịp thời phát hiện vi phạm trong hoạt động tố tụng của Tòa án cũng như của các chủ thể tham gia tố tụng. Đồng thời, việc thực hiện quyền yêu cầu, kiến nghị, kháng nghị góp phần khắc phục thiếu sót, bảo đảm các bản án, quyết định của Tòa án có căn cứ, đúng quy định pháp luật.
    |
 |
| Kiểm sát viên VKSND Khu vực 4, tỉnh Lâm đồng xét xử vụ án hành chính. |
Từ ngày 1/7/2025, hệ thống VKSND cấp khu vực được mở rộng thẩm quyền giải quyết các vụ án hành chính. Điều này đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác kiểm sát giải quyết án hành chính, đòi hỏi Kiểm sát viên phải nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng nghiên cứu hồ sơ, kỹ năng tranh tụng và thực hiện hiệu quả quyền yêu cầu trong quá trình giải quyết vụ án.
Thời gian qua, công tác kiểm sát giải quyết án hành chính tại VKSND Khu vực 4 đã có nhiều chuyển biến tích cực, từng bước đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Đơn vị đã chủ động phân công Kiểm sát viên theo dõi, bám sát tiến độ giải quyết án; tham gia đầy đủ các phiên tòa, phiên họp; chú trọng nghiên cứu hồ sơ và xây dựng quan điểm giải quyết vụ án có căn cứ pháp luật.
Đối với các vụ án liên quan đến lĩnh vực đất đai, bồi thường, giải phóng mặt bằng – lĩnh vực chiếm tỷ lệ lớn trên địa bàn – Viện kiểm sát đã tăng cường thực hiện quyền yêu cầu nhằm thu thập tài liệu, chứng cứ, góp phần làm rõ nội dung vụ án, hạn chế vi phạm trong hoạt động tố tụng.
Theo thống kê, đến nay đơn vị đã kiểm sát việc thụ lý 67 vụ án hành chính, giải quyết 5 vụ, trong đó đình chỉ 4 vụ và tham gia xét xử 1 vụ án hành chính. Mặc dù số lượng vụ án chưa nhiều nhưng Kiểm sát viên đã thực hiện đầy đủ chức năng, nhiệm vụ theo quy định của pháp luật; nội dung phát biểu tại phiên tòa bảo đảm chặt chẽ, có căn cứ, góp phần giúp Hội đồng xét xử giải quyết vụ án khách quan, đúng quy định.
Tuy nhiên, thực tiễn công tác vẫn còn một số khó khăn, vướng mắc cần được quan tâm tháo gỡ.
Thứ nhất, phần lớn các vụ án hành chính trên địa bàn phát sinh trong lĩnh vực quản lý đất đai, liên quan đến quá trình sử dụng đất kéo dài qua nhiều thời kỳ với nhiều chính sách pháp luật khác nhau. Điều này khiến việc xác định tính hợp pháp của quyết định hành chính gặp nhiều khó khăn. Nhiều vụ án có tính chất phức tạp, nhạy cảm, liên quan đến nhiều cơ quan, nhiều cấp, đòi hỏi Kiểm sát viên phải có kiến thức tổng hợp và kinh nghiệm thực tiễn sâu.
Thứ hai, việc thu thập tài liệu, chứng cứ còn gặp nhiều trở ngại. Trong một số trường hợp, hồ sơ do cơ quan hành chính cung cấp chưa đầy đủ, chưa kịp thời hoặc thiếu tính thống nhất, ảnh hưởng đến quá trình nghiên cứu, đánh giá chứng cứ. Mặc dù Viện kiểm sát đã thực hiện quyền yêu cầu theo quy định nhưng hiệu quả còn phụ thuộc nhiều vào sự phối hợp của cơ quan bị kiện, dẫn đến thời gian giải quyết vụ án kéo dài hoặc chưa bảo đảm đầy đủ căn cứ để đánh giá toàn diện vụ án.
Thứ ba, sau khi tổ chức theo mô hình khu vực, phạm vi quản lý của đơn vị được mở rộng, khối lượng công việc tăng lên đáng kể trong khi số lượng Kiểm sát viên còn hạn chế, nhiều trường hợp phải kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực công tác. Trong khi đó, án hành chính là lĩnh vực khó, đòi hỏi kiến thức liên ngành như đất đai, xây dựng, quản lý nhà nước…, nên việc nghiên cứu hồ sơ, xây dựng quan điểm giải quyết vụ án ở một số trường hợp còn gặp lúng túng, nhất là đối với các vụ án phức tạp, kéo dài.
Thứ tư, công tác phối hợp giữa Viện kiểm sát với Tòa án và các cơ quan hành chính trên địa bàn tuy đã có chuyển biến nhưng chưa thực sự đồng bộ, chặt chẽ. Việc trao đổi thông tin, cung cấp tài liệu, phối hợp giải quyết các vấn đề phát sinh trong quá trình tố tụng có lúc chưa kịp thời, ảnh hưởng đến chất lượng và tiến độ công tác kiểm sát.
Từ thực tiễn trên, VKSND Khu vực 4, tỉnh Lâm Đồng kiến nghị một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng công tác kiểm sát giải quyết án hành chính trong thời gian tới.
Theo đó, cần tiếp tục rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định của Luật Tố tụng hành chính theo hướng cụ thể, rõ ràng hơn về cơ chế thực hiện quyền yêu cầu của Viện kiểm sát trong thu thập tài liệu, chứng cứ; đồng thời bổ sung chế tài đủ mạnh đối với trường hợp cơ quan, tổ chức không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ yêu cầu của Viện kiểm sát.
Cùng với đó, cần quan tâm bố trí Kiểm sát viên theo hướng chuyên trách hoặc bán chuyên trách đối với lĩnh vực hành chính; tăng cường đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu gắn với thực tiễn, nhất là kỹ năng đánh giá tính hợp pháp của quyết định hành chính và kỹ năng tranh tụng tại phiên tòa.
Đơn vị cũng đề xuất tiếp tục đổi mới phương thức kiểm sát theo hướng chủ động, toàn diện và có trọng tâm; nâng cao chất lượng phát biểu của Kiểm sát viên tại phiên tòa; duy trì tổ chức các phiên tòa rút kinh nghiệm theo chuyên đề án hành chính nhằm nâng cao kỹ năng thực tiễn cho đội ngũ Kiểm sát viên.
Bên cạnh đó, cần tăng cường phối hợp liên ngành giữa Viện kiểm sát, Tòa án và các cơ quan hành chính trên địa bàn; xây dựng cơ chế trao đổi thông tin định kỳ, kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc đối với các vụ án phức tạp.
Ngoài ra, việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, số hóa hồ sơ vụ án hành chính, xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ công tác nghiên cứu, tra cứu và tổng hợp thực tiễn cũng được xác định là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả công tác kiểm sát trong điều kiện khối lượng công việc ngày càng tăng tại cấp khu vực.