    |
 |
| Tại buổi làm việc kiểm sát Thi hành án của Đoàn VKSND TP Đồng Nai |
Gỡ vướng từ thực tiễn án “chưa có điều kiện thi hành”
Theo thực tiễn áp dụng pháp luật trước đây, khi người phải thi hành án được xác định chưa có điều kiện thi hành án, cơ quan THADS sẽ ban hành quyết định về việc chưa có điều kiện thi hành án và tiếp tục quản lý hồ sơ. Tuy nhiên, đối với những vụ việc kéo dài, không phát sinh thông tin mới về tài sản, thu nhập hay điều kiện thi hành án của người phải thi hành án, hồ sơ gần như rơi vào trạng thái “treo”, trong khi cơ quan thi hành án vẫn phải theo dõi, quản lý về mặt thủ tục.
Về phía người được thi hành án, khi phát hiện người phải thi hành án có tài sản hoặc có điều kiện thi hành, họ phải tiếp tục làm thủ tục đề nghị cơ quan thi hành án xem xét tổ chức thi hành. Quy trình này trong thực tế không ít trường hợp còn gây tâm lý mệt mỏi, kéo dài thời gian bảo vệ quyền lợi hợp pháp của đương sự.
Từ thực tiễn đó, việc thiết lập một cơ chế pháp lý mới nhằm xử lý dứt điểm tình trạng hồ sơ kéo dài, nhưng vẫn bảo lưu đầy đủ quyền yêu cầu thi hành án của người được thi hành án là yêu cầu khách quan đặt ra trong quá trình sửa đổi Luật THADS.
Theo tinh thần của Luật THADS năm 2025, cơ quan THADS được thực hiện việc gửi lại yêu cầu thi hành án cho người được thi hành án khi đáp ứng đồng thời các điều kiện: người phải thi hành án đã được xác định là chưa có điều kiện thi hành án; cơ quan thi hành án đã thực hiện việc xác minh theo quy định; hết thời hạn 2 năm kể từ ngày có quyết định xác định chưa có điều kiện thi hành án mà không phát hiện thông tin mới về tài sản hoặc điều kiện thi hành án của người phải thi hành án.
Điểm đáng chú ý là việc gửi lại yêu cầu thi hành án không đồng nghĩa với việc đình chỉ thi hành án, chấm dứt thi hành án hay làm mất quyền yêu cầu thi hành án của đương sự. Bản chất của cơ chế này là chấm dứt trách nhiệm quản lý, xác minh và theo dõi chủ động của cơ quan THADS đối với hồ sơ chưa có điều kiện thi hành kéo dài, nhưng không làm chấm dứt quan hệ thi hành án.
Nói cách khác, người được thi hành án vẫn có quyền yêu cầu cơ quan thi hành án tiếp tục tổ chức thi hành bất cứ thời điểm nào khi phát hiện người phải thi hành án có tài sản, có thu nhập hoặc có điều kiện thực hiện nghĩa vụ theo bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật. Đồng thời, nghĩa vụ thi hành án của người phải thi hành án vẫn còn nguyên giá trị pháp lý, không bị xóa bỏ bởi việc “gửi lại yêu cầu thi hành án”.
Bước đổi mới quan trọng trong tư duy lập pháp và quản trị thi hành án
Từ góc độ quản lý nhà nước và tổ chức thi hành án, cơ chế mới cho thấy sự thay đổi đáng kể trong tư duy lập pháp. Nếu trước đây cơ quan thi hành án phải duy trì việc quản lý, theo dõi một khối lượng lớn hồ sơ chưa có điều kiện thi hành trong thời gian dài, thì nay pháp luật đã cho phép sàng lọc, phân loại các vụ việc theo hướng thực chất hơn.
Giá trị lớn nhất của cơ chế này là góp phần giảm áp lực án tồn đọng về mặt sổ sách, hạn chế việc cơ quan thi hành án phải duy trì quản lý hình thức đối với những hồ sơ không có khả năng tổ chức thi hành trong một khoảng thời gian dài. Qua đó, nguồn lực của cơ quan thi hành án dân sự có thể được tập trung nhiều hơn cho các vụ việc có điều kiện thi hành, có khả năng thu hồi tài sản, bảo đảm thi hành bản án, quyết định của Tòa án kịp thời, hiệu quả.
Ở góc độ bảo vệ quyền lợi đương sự, quy định mới tiếp tục khẳng định nguyên tắc không làm mất quyền yêu cầu thi hành án của người được thi hành án. Đây là điểm đặc biệt quan trọng, bởi lẽ trong thi hành án dân sự, quyền tài sản của người được thi hành án phải được pháp luật bảo đảm xuyên suốt, kể cả trong trường hợp việc tổ chức thi hành gặp trở ngại do người phải thi hành án chưa có điều kiện thực hiện nghĩa vụ.
Cùng với đó, cơ chế “gửi lại yêu cầu thi hành án” cũng phù hợp với xu hướng chuyển đổi số, quản trị dữ liệu và hiện đại hóa hoạt động tư pháp. Trong điều kiện hệ thống cơ sở dữ liệu về dân cư, tài sản, đăng ký đất đai, đăng ký doanh nghiệp, tài khoản ngân hàng… ngày càng được liên thông, việc xác định điều kiện thi hành án, theo dõi biến động tài sản của người phải thi hành án sẽ từng bước thuận lợi hơn, tạo nền tảng để các cơ quan tiến hành tố tụng và cơ quan thi hành án dân sự nâng cao hiệu quả thực thi nhiệm vụ.
Từ góc độ kiểm sát hoạt động tư pháp, việc tổ chức thực hiện quy định này cũng đặt ra yêu cầu đối với VKSND trong kiểm sát THADS. Cơ quan kiểm sát cần chú trọng kiểm sát chặt chẽ việc xác minh điều kiện thi hành án, việc ban hành quyết định xác định chưa có điều kiện thi hành án, điều kiện áp dụng cơ chế gửi lại yêu cầu thi hành án cũng như trình tự, thủ tục thông báo cho đương sự. Qua đó, kịp thời phát hiện, kiến nghị khắc phục vi phạm, bảo đảm việc áp dụng quy định mới đúng pháp luật, không làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người được thi hành án.
Có thể thấy, cơ chế “gửi lại yêu cầu thi hành án” trong Luật THADS sự năm 2025 là một bước đổi mới quan trọng trong hoàn thiện pháp luật về thi hành án dân sự. Điểm cốt lõi của cơ chế này là chấm dứt trách nhiệm quản lý, xác minh và theo dõi chủ động của cơ quan thi hành án dân sự đối với hồ sơ chưa có điều kiện thi hành kéo dài, nhưng không làm chấm dứt quan hệ thi hành án, không làm mất quyền yêu cầu thi hành án của người được thi hành án và không làm chấm dứt nghĩa vụ thi hành án của người phải thi hành án.
Nếu được triển khai đồng bộ, chặt chẽ và có sự kiểm sát hiệu quả, quy định mới không chỉ góp phần giảm áp lực hồ sơ tồn đọng kéo dài, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực THADS, mà còn củng cố niềm tin của người dân vào tính nghiêm minh của pháp luật, vào khả năng bảo đảm thực thi các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật trên thực tế.