Xét xử vụ án dân sự công ích đầu tiên trên cả nước: Khẳng định vai trò bảo vệ pháp luật của Viện kiểm sát

Ngày 17/7, VKSND khu vực 6, TP Đà Nẵng cho biết, đơn vị vừa hoàn thành việc khởi kiện, giải quyết thành công vụ án dân sự công ích liên quan đến thi hành án gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước.

Đây là vụ án dân sự công ích đầu tiên trên cả nước do VKSND khởi kiện theo Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội được đưa ra xét xử thành công, thể hiện vai trò chủ động của ngành Kiểm sát trong bảo vệ lợi ích Nhà nước. 

Theo nội dung vụ án, qua công tác kiểm sát, VKSND khu vực 6 phát hiện một khoản tiền bồi thường theo bản án hình sự đã có hiệu lực pháp luật nhưng không được yêu cầu thi hành, dẫn đến hết thời hiệu và chưa thể thu hồi cho Nhà nước.

VKSND khu vực 6, TP Đà Nẵng ký kết quy chế phối hợp với UBND và Công an 11 xã, nhằm tăng cường hiệu quả công tác phối hợp trong tiếp nhận, xử lý vụ việc và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công dân.

Theo đó, ông Trần Văn Sang (nguyên Chủ tịch UBND xã Quế Lâm, huyện Nông Sơn, tỉnh Quảng Nam cũ), từng tham gia một vụ án hình sự với tư cách người đại diện theo pháp luật của nguyên đơn dân sự. Tại Bản án hình sự sơ thẩm số 10/2016/HS-ST ngày 21/6/2016 của TAND huyện Nông Sơn (nay là TAND khu vực 6, TP Đà Nẵng), bị cáo Phạm Văn Nhân bị xét xử về tội “Hủy hoại rừng” theo Điều 243 BLHS 2015.

Theo phán quyết của Tòa án, bị cáo Phạm Văn Nhân có nghĩa vụ tiếp tục bồi thường cho nguyên đơn dân sự là UBND xã Quế Lâm số tiền 55.127.000 đồng. Đây là khoản tiền thuộc lợi ích Nhà nước cần được thu hồi. Tuy nhiên, sau khi bản án có hiệu lực pháp luật, ông Trần Văn Sang không yêu cầu cơ quan Thi hành án dân sự tổ chức thi hành phần bồi thường thiệt hại. Khi hết thời hiệu yêu cầu thi hành án, khoản tiền trên vẫn chưa được thu hồi.

Trước dấu hiệu tài sản Nhà nước bị thất thoát, VKSND khu vực 6 đã chủ động xác minh, thu thập tài liệu và làm rõ trách nhiệm của cá nhân liên quan. Đơn vị trực tiếp xác minh tại Phòng Thi hành án dân sự khu vực 6, nghiên cứu hồ sơ thi hành án, kiểm tra trình tự thực hiện bản án và xác định nguyên nhân khiến khoản tiền bồi thường hơn 55 triệu đồng chưa được thu hồi.

Trên cơ sở kết quả xác minh, lãnh đạo VKSND khu vực 6 làm việc với UBND xã Quế Phước và ông Trần Văn Sang nhằm làm rõ trách nhiệm liên quan đến việc không yêu cầu thi hành phần bồi thường theo bản án. Kết quả làm việc xác định, ông Trần Văn Sang là người có trách nhiệm yêu cầu cơ quan Thi hành án dân sự tổ chức thi hành Bản án hình sự sơ thẩm số 10/2016/HS-ST nhưng đã không thực hiện trong thời hạn luật định.

Quá trình xác minh, thu thập và đánh giá chứng cứ đã làm rõ mối quan hệ giữa việc không yêu cầu thi hành án với hậu quả khoản tiền 55.127.000 đồng chưa được thu hồi, gây thiệt hại trực tiếp đến lợi ích Nhà nước. Ngày 15/5, VKSND khu vực 6 ban hành quyết định yêu cầu khắc phục hậu quả. Đến ngày 1/6, đơn vị tiếp tục ban hành kiến nghị khởi kiện, yêu cầu cơ quan có trách nhiệm thực hiện biện pháp bảo vệ lợi ích Nhà nước.

VKSND khu vực 6, TP Đà Nẵng tổ chức cuộc họp liên ngành.

Việc ban hành các văn bản trên cho thấy VKSND khu vực 6 đã thực hiện đầy đủ trình tự cần thiết, đồng thời tạo điều kiện để cơ quan, cá nhân liên quan tự nguyện khắc phục hậu quả trước khi tiến hành khởi kiện. Sau khi xem xét toàn diện tài liệu, chứng cứ thu thập được, ngày 9/6, VKSND khu vực 6 ban hành quyết định khởi kiện vụ án dân sự công ích và chuyển toàn bộ hồ sơ đến TAND khu vực 6 giải quyết theo thẩm quyền.

Trong vụ án, VKSND khu vực 6 là người khởi kiện; ông Trần Văn Sang là người bị kiện; UBND xã Quế Phước, TP Đà Nẵng là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan. Ngày 11/6, TAND khu vực 6 thụ lý vụ án dân sự sơ thẩm số 235/2026/TLST-DS. Đến ngày 2/7, Tòa án ban hành quyết định đưa vụ án ra xét xử theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự.

Trong quá trình Tòa án giải quyết vụ án, VKSND khu vực 6 vừa thực hiện đầy đủ quyền, nghĩa vụ của người khởi kiện, vừa bảo đảm yêu cầu bảo vệ lợi ích công trên cơ sở tài liệu, chứng cứ khách quan, hợp pháp. Tại phiên tòa, các đương sự thống nhất được phương án giải quyết vụ án. HĐXX xác định sự thỏa thuận hoàn toàn tự nguyện, không vi phạm điều cấm của pháp luật, không trái đạo đức xã hội và bảo đảm lợi ích Nhà nước.

Ngày 15/7, HĐXX TAND khu vực 6, TP Đà Nẵng đã ban hành Quyết định công nhận sự thỏa thuận của các đương sự số 146/2026/QĐST-DS, ghi nhận trách nhiệm bồi thường của ông Trần Văn Sang đối với UBND xã Quế Phước. Theo quyết định, ông Trần Văn Sang có nghĩa vụ bồi thường cho UBND xã Quế Phước, TP Đà Nẵng số tiền 55.127.000 đồng đã gây thiệt hại cho ngân sách Nhà nước.

Sau khi vụ án được giải quyết thành công, đồng chí Nguyễn Văn Lanh, Phó Chủ tịch UBND xã Quế Phước đã gửi lời cảm ơn đến VKSND khu vực 6.

Ngày 16/7, chỉ một ngày sau khi quyết định được ban hành, ông Trần Văn Sang đã tự nguyện nộp đủ 55.127.000 đồng cho UBND xã Quế Phước, qua đó khắc phục toàn bộ thiệt hại đối với ngân sách Nhà nước. Kết quả giải quyết vụ án cho thấy hiệu quả của việc VKSND chủ động rà soát, phát hiện những trường hợp lợi ích Nhà nước bị xâm phạm nhưng chưa được cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân có trách nhiệm bảo vệ kịp thời.

Từ một khoản bồi thường bị bỏ sót trong quá trình thi hành bản án, VKSND khu vực 6 đã xác minh toàn diện, xác định đúng trách nhiệm, củng cố chứng cứ và lựa chọn biện pháp tố tụng phù hợp để thu hồi tài sản. Việc khởi kiện không chỉ hướng đến mục tiêu thu hồi số tiền bị thất thoát mà còn góp phần xác lập trách nhiệm pháp lý của người có nghĩa vụ, bảo đảm bản án, quyết định đã có hiệu lực phải được tôn trọng và thực hiện nghiêm túc. Thông qua vụ án, trách nhiệm của người đứng đầu, người đại diện cơ quan nhà nước trong quản lý tài sản công, yêu cầu thi hành án và tổ chức thực hiện các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật tiếp tục được nâng cao.

Sau khi vụ án được giải quyết thành công, đồng chí Nguyễn Văn Lanh - Phó Chủ tịch UBND xã Quế Phước, TP Đà Nẵng cho biết, với sự hỗ trợ của VKSND khu vực 6, địa phương đã thu hồi được tài sản bị thất thoát trong quá trình tổ chức thi hành án.

Theo đồng chí Nguyễn Văn Lanh, VKSND khu vực 6 đã phối hợp, hướng dẫn UBND xã lập hồ sơ, thực hiện các thủ tục cần thiết để đề nghị VKSND khởi kiện, thu hồi phần tài sản chưa được thi hành theo bản án. “Hoạt động VKSND khởi kiện để bảo vệ lợi ích công là rất cần thiết, góp phần bảo vệ tài sản công và tài sản Nhà nước bị chiếm dụng, thất thoát trong quá trình tổ chức thi hành án”, đồng chí Nguyễn Văn Lanh nhấn mạnh.

Đồng chí Nguyễn Văn Lanh - Phó Chủ tịch UBND xã Quế Phước cảm ơn sự phối hợp, hướng dẫn của VKSND khu vực 6.

Phó Chủ tịch UBND xã Quế Phước cho rằng, cơ chế này còn hỗ trợ những người thuộc nhóm dễ bị tổn thương trên địa bàn có điều kiện tiếp cận pháp luật, qua đó bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của người dân. Thay mặt UBND xã Quế Phước, đồng chí Nguyễn Văn Lanh cảm ơn lãnh đạo, công chức VKSND khu vực 6 đã hỗ trợ địa phương, đồng thời mong muốn hai đơn vị tiếp tục phối hợp giải quyết những vụ việc tồn đọng, khó khăn, vướng mắc.

Kết quả vụ án dân sự công ích đầu tiên trên cả nước được đưa ra xét xử thành công tiếp tục khẳng định vai trò của ngành Kiểm sát trong bảo vệ pháp luật, bảo vệ lợi ích công, tài sản Nhà nước và quyền lợi của người yếu thế.