Phán quyết đầu tiên ghi nhận hiệu quả quyền khởi kiện của VKSND khu vực 5

Toàn cảnh phiên tòa.

Sáng 29/9/2026, TAND khu vực 5, TP Hồ Chí Minh mở phiên tòa xét xử sơ thẩm vụ án dân sự công ích về “Yêu cầu thực hiện nghĩa vụ thanh toán tiền thuê và trả lại tài sản thuê thuộc sở hữu Nhà nước”, do VKSND khu vực 5, TP Hồ Chí Minh khởi kiện nhằm bảo vệ lợi ích công.

Đây là vụ án dân sự công ích đầu tiên do VKSND khu vực 5 khởi kiện được đưa ra xét xử. Sau khi xem xét hồ sơ, chứng cứ, kết quả tranh tụng và diễn biến tại phiên tòa, Hội đồng xét xử tuyên chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện của Viện kiểm sát.

Phán quyết đánh dấu kết quả bước đầu của VKSND khu vực 5 trong thực hiện quyền khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ lợi ích công theo Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội.

Công nợ kéo dài, mặt bằng chưa được bàn giao

Tài sản liên quan vụ án là Nhà xe lô L (vị trí 3), Cư xá Thanh Đa, phường Bình Quới, TP Hồ Chí Minh. Đây là tài sản thuộc sở hữu Nhà nước, được xác lập quyền sở hữu theo Quyết định số 39836/QĐ-UB ngày 12/9/1994 của UBND TP Hồ Chí Minh và giao Công ty TNHH MTV Dịch vụ Công ích quận B.T. quản lý, khai thác, cho thuê theo quy định.

Ngày 25/1/2018, Công ty và ông N.T.Q. ký Hợp đồng cho thuê số 10/HĐTN cùng các phụ lục, theo đó ông Q. thuê Nhà xe lô L để kinh doanh dịch vụ giữ xe.

Trong quá trình thực hiện hợp đồng, ông Q. không thanh toán đầy đủ tiền thuê theo thỏa thuận, khiến công nợ kéo dài. Đến ngày 31/12/2023, hợp đồng hết hạn và không được gia hạn. Công ty đã nhiều lần nhắc nợ, thông báo thanh lý hợp đồng, chấm dứt việc cho thuê, yêu cầu thanh toán toàn bộ công nợ và bàn giao mặt bằng nhưng nghĩa vụ vẫn chưa được thực hiện đầy đủ.

Theo bảng xác định công nợ, đến ngày 30/6/2026, số tiền còn nợ là 552.273.528 đồng, gồm 379.432.900 đồng tiền gốc và 172.840.628 đồng tiền lãi chậm thanh toán.

Từ ngày 1/7 đến ngày 31/8/2026, tiền thuê và tiền lãi chậm thanh toán tiếp tục phát sinh thêm 23.222.659 đồng. Như vậy, tổng nghĩa vụ tài chính tạm tính đến ngày 31/8/2026 là 575.496.187 đồng.

Tại buổi làm việc ngày 7/8/2026, ông N.T.Q. thừa nhận khoản nợ tính đến ngày 30/6/2026 nhưng cho biết đang gặp khó khăn về tài chính, không có khả năng thanh toán một lần toàn bộ số tiền.

Đối với VKSND khu vực 5, TP HCM vấn đề không chỉ dừng lại ở một khoản công nợ giữa bên cho thuê và bên thuê.

Nhà xe lô L là tài sản công. Việc tiền thuê không được thanh toán đầy đủ, trong khi người thuê tiếp tục sử dụng mặt bằng sau khi hợp đồng đã hết hạn, làm cho khoản phải thu từ khai thác tài sản Nhà nước chưa được thu hồi, đồng thời cản trở việc quản lý, khai thác tài sản của đơn vị được giao quản lý.

Qua kiểm tra, xác minh, VKSND khu vực 5 xác định vụ việc thuộc trường hợp cần bảo vệ lợi ích công theo Nghị quyết số 205/2025/QH15.

Ngày 11/8/2026, đơn vị ban hành Quyết định số 08/QĐ-VKS yêu cầu ông N.T.Q. chấm dứt hành vi vi phạm, thanh toán khoản nợ và bàn giao lại mặt bằng; đồng thời kiến nghị Công ty TNHH MTV Dịch vụ Công ích quận B.T. thực hiện quyền khởi kiện.

Tuy nhiên, ông Q. không thực hiện đầy đủ yêu cầu. Phía Công ty cũng không trực tiếp khởi kiện và có văn bản đề nghị VKSND khu vực 5 tiếp tục thực hiện quyền khởi kiện nhằm thu hồi khoản tiền phát sinh từ tài sản công cũng như mặt bằng để quản lý theo quy định.

Trên cơ sở đó, VKSND khu vực 5, TP HCM quyết định khởi kiện vụ án dân sự công ích, yêu cầu Tòa án buộc ông N.T.Q. thanh toán 575.496.187 đồng tiền thuê và tiền chậm thanh toán tạm tính đến ngày 31/8/2026.

Viện kiểm sát đồng thời yêu cầu ông Q. tiếp tục thanh toán khoản tiền tương ứng với thời gian sử dụng tài sản kể từ ngày 1/9/2026 đến ngày thực tế bàn giao mặt bằng, cùng tiền lãi đối với khoản chậm thanh toán theo quy định.

Yêu cầu thứ ba là ông N.T.Q. phải di dời người và tài sản thuộc quyền quản lý, sử dụng của mình ra khỏi Nhà xe lô L, bàn giao lại toàn bộ mặt bằng cho Công ty TNHH MTV Dịch vụ Công ích quận B.T. quản lý.

Kiểm sát viên VKSND khu vực 5, TP HCM phát biểu quan điểm tại phiên xét xử.

Phán quyết đầu tiên ghi nhận hiệu quả của quyền khởi kiện

Theo Quyết định đưa vụ án ra xét xử ngày 18/9/2026 của TAND khu vực 5 TP Hồ Chí Minh, vụ án được đưa ra xét xử công khai vào 8 giờ 30 phút ngày 29/9/2026. VKSND khu vực 5 là người khởi kiện; ông N.T.Q. là người bị kiện; Công ty TNHH MTV Dịch vụ Công ích quận B.T., UBND phường Bình Quới cùng một số cá nhân là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.

Tại phiên tòa, đại diện VKSND khu vực 5 trình bày căn cứ khởi kiện, phân tích các tài liệu, chứng cứ đã thu thập, làm rõ việc người thuê không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính và tiếp tục quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước sau khi hợp đồng hết hạn.

Ông N.T.Q. thừa nhận việc chậm thực hiện nghĩa vụ như nội dung VKSND khu vực 5 khởi kiện, đồng thời trình bày nguyên nhân chậm thanh toán xuất phát từ khó khăn tài chính cá nhân.

Sau quá trình xét hỏi và tranh tụng, Hội đồng xét xử xác định yêu cầu khởi kiện của VKSND khu vực 5 có căn cứ và tuyên chấp nhận.

Theo phán quyết của Tòa án, ông N.T.Q. phải thực hiện nghĩa vụ thanh toán các khoản tiền theo quy định; tiếp tục thanh toán nghĩa vụ phát sinh trong thời gian chậm bàn giao mặt bằng; đồng thời di dời người và tài sản thuộc quyền quản lý, sử dụng của mình ra khỏi Nhà xe lô L, Cư xá Thanh Đa và bàn giao toàn bộ mặt bằng cho Công ty TNHH MTV Dịch vụ Công ích quận B.T. quản lý, khai thác.

Kết quả xét xử cho thấy vụ việc đã đi hết một chặng quan trọng của cơ chế tố tụng công ích: từ phát hiện lợi ích Nhà nước bị ảnh hưởng, kiểm tra, xác minh, yêu cầu chấm dứt vi phạm, kiến nghị chủ thể có quyền khởi kiện, đến việc chính Viện kiểm sát đứng ra đưa yêu cầu bảo vệ lợi ích công trước Tòa án.

Ở vụ án này, lợi ích công được cụ thể hóa bằng cả hai yếu tố: khoản tiền phải thu từ khai thác tài sản Nhà nước và quyền quản lý, sử dụng mặt bằng công.

Việc Tòa án chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện không chỉ tạo cơ sở pháp lý để thu hồi các khoản nghĩa vụ tài chính, mà còn mở đường cho việc đưa tài sản trở lại sự quản lý của đơn vị được Nhà nước giao quản lý, khai thác.

Đáng chú ý, hồ sơ vụ kiện được xây dựng trên hệ thống tài liệu khá đầy đủ, gồm quyết định xác lập và giao quản lý tài sản Nhà nước, hợp đồng và các phụ lục thuê nhà, bảng xác định công nợ, tài liệu về nghĩa vụ thanh toán, các thông báo nhắc nợ, thanh lý hợp đồng, yêu cầu bàn giao mặt bằng, biên bản làm việc tại Viện kiểm sát và quyết định yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm.

Đây cũng là điểm cho thấy yêu cầu mới đặt ra đối với Kiểm sát viên khi thực hiện Nghị quyết 205/2025/QH15. Để một yêu cầu khởi kiện được Tòa án chấp nhận, vai trò của Viện kiểm sát không dừng ở việc phát hiện dấu hiệu xâm phạm lợi ích công, mà phải được tiếp nối bằng quá trình xác minh, thu thập chứng cứ, xác định chính xác nghĩa vụ pháp lý và bảo vệ yêu cầu tại phiên tòa.

Vụ án ngày 29/9/2026 là vụ dân sự công ích đầu tiên do VKSND khu vực 5 khởi kiện được đưa ra xét xử. Kết quả này tạo thêm một dấu mốc trong quá trình triển khai Nghị quyết 205 tại đơn vị, đồng thời cung cấp thêm thực tiễn để VKSND hai cấp TP Hồ Chí Minh tiếp tục rút kinh nghiệm, hoàn thiện kỹ năng thực hiện quyền khởi kiện trong những vụ việc bảo vệ tài sản và lợi ích công sau này.