Ngành Kiểm sát Cần Thơ nghiên cứu ứng dụng AI trong tố tụng dân sự công ích

Hội thảo do Phòng Tổ chức cán bộ VKSND thành phố Cần Thơ, VKSND khu vực 1, VKSND khu vực 4 và Đoàn cơ sở VKSND thành phố phối hợp tổ chức. Chương trình có sự tham dự của đại diện các đơn vị nghiệp vụ, giảng viên, nhà nghiên cứu và luật sư; đồng thời kết nối trực tuyến với Phân hiệu Trường Đại học Kiểm sát tại TP Hồ Chí Minh và VKSND khu vực 3 TP Hồ Chí Minh.

Điểm cầu trực tuyến tại Phân hiệu Trường Đại học Kiểm sát tại thành phố Hồ Chí Minh.

Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội quy định cơ chế thí điểm để VKSND khởi kiện vụ án dân sự trong những trường hợp luật định, nhằm bảo vệ quyền dân sự của người thuộc nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công khi không có người khởi kiện. Việc triển khai cơ chế này đặt ra yêu cầu chặt chẽ trong tiếp nhận nguồn tin, xác minh tình tiết, thu thập chứng cứ và đánh giá điều kiện khởi kiện.

Kỷ yếu Hội thảo tập hợp 10 bài nghiên cứu, tiếp cận từ lý luận pháp luật, thực tiễn quản lý ở cơ sở, nghiệp vụ kiểm sát, kinh nghiệm quốc tế đến giải pháp công nghệ. Trong thời lượng chương trình, sáu chuyên đề được trình bày trực tiếp tại hai phiên thảo luận.

Các đại biểu tại điểm cầu VKSND khu vực 4, TP Cần Thơ theo dõi phần trao đổi trực tuyến với VKSND khu vực 3, thành phố Hồ Chí Minh.

Ở phiên thứ nhất, các tham luận tập trung vào cách nhận diện, xử lý vụ việc dân sự công ích từ cấp xã; xây dựng khung đánh giá pháp lý đối với nguồn tin; và làm rõ cơ sở lý luận của cơ chế VKSND khởi kiện. Các tác giả phân tích những tình huống thường gặp trong lĩnh vực môi trường, đất đai, tài nguyên và an toàn thực phẩm, đồng thời đề xuất mô hình “5 bước nhận diện – 4 lớp chứng cứ – 3 mức xử lý” và khung đánh giá pháp lý có sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo.

Nguyễn Thị Bích Trâm, Kiểm sát viên VKSND khu vực 1, TP Cần Thơ trình bày Chuyên đề của tác giả tại Hội thảo.

Qua trao đổi, các đại biểu nhấn mạnh cần phân biệt thông tin phản ánh ban đầu với tình tiết đã được xác minh; dấu hiệu vi phạm hành chính với căn cứ phát sinh trách nhiệm dân sự; cũng như dấu hiệu xâm phạm lợi ích công với điều kiện thực hiện quyền khởi kiện. Một hình ảnh hoặc đơn phản ánh có thể là đầu mối kiểm tra nhưng chưa đủ để xác định trách nhiệm dân sự. Tương tự, việc xử phạt vi phạm hành chính không đồng nghĩa hậu quả đối với lợi ích công đã được khắc phục.

Với điều kiện “không có người khởi kiện”, việc đánh giá cần làm rõ chủ thể có quyền hoặc trách nhiệm khởi kiện, đồng thời kiểm tra thủ tục thông báo, kiến nghị và tài liệu phản hồi theo quy định. Đây là nội dung cần được chứng minh độc lập, không thể chỉ dựa vào việc hồ sơ chưa có đơn khởi kiện.

ThS. Nguyễn Công Duy, Phó Chủ tịch UBND xã Thới Hưng, trình bày Chuyên đề của tác giả tại Hội thảo.

Phiên thứ hai mở rộng thảo luận về kinh nghiệm ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong tố tụng công ích tại Trung Quốc, đổi mới tuyên truyền pháp luật và định hướng nghiên cứu trợ lý công vụ AI-205 hỗ trợ thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15. Theo đề xuất, công cụ có thể hỗ trợ phân loại nguồn tin, tra cứu pháp luật, lập bảng kiểm hồ sơ, theo dõi tiến độ, xây dựng bản đồ chứng cứ và nhận diện tài liệu còn thiếu hoặc mâu thuẫn. Tuy nhiên, đây là các chức năng đang được nghiên cứu, đề xuất và cần kiểm thử, chưa thể xem là hệ thống đã được triển khai chính thức hay đã chứng minh hiệu quả trên hồ sơ thực tế.

ThS. Huỳnh Lâm Trường, Chuyên viên VKSND khu vực 4, TP Cần Thơ trình bày chuyên đề “Trợ lý công vụ trí tuệ nhân tạo thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội” tại Hội thảo.

Đại biểu cũng lưu ý yêu cầu bảo mật dữ liệu trong quá trình nghiên cứu, thử nghiệm. Hồ sơ xác minh có thể chứa dữ liệu cá nhân, thông tin người phản ánh, tài liệu liên quan đến trẻ em và thông tin chưa được phép công khai. Vì vậy, việc sử dụng AI cần có mục đích rõ ràng, kiểm soát dữ liệu đầu vào, bảo đảm khả năng truy xuất nguồn và đặt trách nhiệm kiểm chứng ở người có thẩm quyền. Kết quả do AI tạo ra không thể là căn cứ duy nhất để kết luận hành vi vi phạm, trách nhiệm dân sự hoặc điều kiện khởi kiện.

Đồng chí Lê Hồng Thu, Viện trưởng VKSND khu vực 1, TP Cần Thơ trao tặng hoa và kỷ niệm chương cho Ban Tổ chức, đại biểu khách mời và nhà tài trợ.

Đồng chí Phan Thị Liễu, Viện trưởng VKSND khu vực 4, TP Cần Thơ trao tặng hoa và kỷ niệm chương cho các tác giả của các Chuyên đề trong Kỷ yếu Hội thảo khoa học.

Đồng chí Cao Văn Bền, Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng phòng Tổ chức cán bộ VKSND thành phố Cần Thơ trao tặng hoa và kỷ niệm chương cho các tác giả.

Những ý kiến trao đổi, phản biện tại Hội thảo là cơ sở để các tác giả tiếp tục rà soát, hoàn thiện Kỷ yếu và tài liệu nghiên cứu liên quan. Qua đó, việc kết hợp nghiên cứu nghiệp vụ với công nghệ được định hướng từ yêu cầu bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân và lợi ích công; quy trình pháp lý phải được xác định rõ trước khi thiết kế công cụ hỗ trợ. Các giải pháp số cần bảo đảm khả năng kiểm tra, giải trình và không thay thế thẩm quyền quyết định của VKSND.