Không để nguồn thông tin thực hiện Nghị quyết 205 nằm lại trong hồ sơ

Kiểm sát viên Phòng 9, VKSND TP HCM phát biểu tại cuộc họp triển khai thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15.

Nhằm khai thác nguồn thông tin từ hoạt động thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp, VKSND TP Hồ Chí Minh đã xây dựng Hướng dẫn kỹ năng phát hiện, khai thác và xử lý nguồn thông tin để thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15.

Điểm đáng chú ý là, việc tìm kiếm nguồn thông tin không chỉ giới hạn trong lĩnh vực dân sự mà được đặt thành nhiệm vụ thường xuyên của Kiểm sát viên ở nhiều khâu công tác, từ nghiên cứu hồ sơ, tham gia hoạt động tố tụng, phiên tòa, phiên họp đến kiểm sát bản án, quyết định và kết quả giải quyết vụ án, vụ việc.

Trong quá trình triển khai Nghị quyết 205/2025/QH15, nguồn thông tin là cơ sở ban đầu để Viện kiểm sát tiến hành kiểm tra, xác minh, xác định quyền hoặc lợi ích có khả năng bị xâm phạm, từ đó xem xét biện pháp bảo vệ phù hợp. Vì vậy, Hướng dẫn yêu cầu Kiểm sát viên chủ động nhận diện những thông tin có liên quan ngay trong quá trình thực hiện nhiệm vụ được giao.

Một yêu cầu xuyên suốt là không bỏ qua những thông tin có dấu hiệu liên quan đến lợi ích công, quyền dân sự của người thuộc nhóm dễ bị tổn thương hoặc những sơ hở, thiếu sót trong quản lý nhà nước.

Tuy nhiên, việc phát hiện nguồn phải đi đôi với thận trọng. Thông tin ban đầu chỉ là căn cứ để tiếp tục kiểm tra, xác minh, chưa đồng nghĩa với việc đã xác định có vi phạm hoặc đủ điều kiện áp dụng biện pháp theo Nghị quyết 205.

Ngược lại, Kiểm sát viên cũng không được bỏ qua thông tin chỉ vì nội dung đó nằm ngoài phạm vi giải quyết trực tiếp của vụ án, vụ việc đang kiểm sát.

Theo tinh thần Hướng dẫn, khi nghiên cứu hồ sơ, bên cạnh việc xác định hướng giải quyết vụ án, Kiểm sát viên cần chú ý xem có lợi ích công nào đang bị xâm phạm, có quyền dân sự của người thuộc nhóm dễ bị tổn thương chưa được bảo vệ hoặc hậu quả nào vẫn còn tồn tại sau khi vụ án được giải quyết hay không.

Khi phát hiện thông tin có căn cứ cần tiếp tục xem xét, Kiểm sát viên phải lập phiếu, báo cáo lãnh đạo và chuyển đến đầu mối thực hiện Nghị quyết 205. Thông tin không được dừng lại ở hồ sơ, sổ ghi chép hoặc báo cáo nghiệp vụ mà phải được phân loại, theo dõi đến kết quả kiểm tra, xác minh và biện pháp xử lý cuối cùng

Trong thực hành quyền công tố và kiểm sát việc giải quyết nguồn tin về tội phạm, vụ án hình sự, Kiểm sát viên cần chú ý những thông tin liên quan đến nhân thân, tài sản, dòng tiền, đất đai, môi trường, người bị hại, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan và hậu quả của hành vi phạm tội.

Các tài liệu như: sao kê tài khoản, hợp đồng, hóa đơn, dữ liệu điện tử, hồ sơ đất đai, kết luận giám định, kết luận thanh tra, tài liệu thu giữ hoặc tài liệu của cơ quan quản lý nhà nước có thể chứa đựng thông tin về những quan hệ khác cần tiếp tục xem xét để bảo vệ lợi ích công.

Đối với công tác kiểm sát tạm giữ, tạm giam và thi hành án hình sự, thông tin có thể được phát hiện qua hoạt động gặp hỏi, tiếp xúc người bị tạm giữ, tạm giam, người chấp hành án; qua đơn thư, hồ sơ thi hành án hoặc hoạt động kiểm sát tại cộng đồng.

Hướng dẫn đồng thời đặt ra yêu cầu bảo mật thông tin. Nội dung do người bị giam giữ cung cấp chỉ được xem là nguồn để tiếp tục kiểm tra, xác minh, không mặc nhiên sử dụng trực tiếp làm chứng cứ.

Trong kiểm sát giải quyết các vụ việc dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động, hành chính, Kiểm sát viên cần lưu ý những giao dịch bất động sản có giá thực tế khác với giá ghi trong hợp đồng; giao dịch có dấu hiệu giả tạo nhằm trốn tránh nghĩa vụ đối với Nhà nước; tài sản, đất đai có nguồn gốc Nhà nước; quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương và những vấn đề liên quan đến môi trường, lợi ích cộng đồng.

Nguồn thông tin còn có thể được phát hiện từ công tác kiểm sát thi hành án dân sự và giải quyết, kiểm sát giải quyết khiếu nại, tố cáo. Qua những hoạt động này, Kiểm sát viên có thể nhận diện dấu hiệu tẩu tán tài sản, xâm phạm đất công, tài sản công hoặc quyền của người thuộc nhóm dễ bị tổn thương chưa được giải quyết đầy đủ.

Khi phát hiện thông tin có căn cứ, Kiểm sát viên phải lập Phiếu phát hiện và chuyển nguồn thông tin, ghi rõ hồ sơ, tài liệu hoặc dữ liệu nơi phát hiện; nội dung cần xem xét; chủ thể liên quan; quyền hoặc lợi ích có khả năng bị xâm phạm; những vấn đề cần tiếp tục xác minh và đề xuất hướng xử lý ban đầu.

Trước khi lựa chọn biện pháp xử lý, đơn vị tiếp nhận phải kiểm tra xem nội dung đó đã được giải quyết trong vụ án, vụ việc hoặc đang được cơ quan khác xử lý hay chưa. Yêu cầu này nhằm tránh việc xử lý trùng lặp đối với cùng một quyền, lợi ích và hậu quả đã được giải quyết đầy đủ.

Văn bản Hướng dẫn số 1251/HD-VKS-P9 ngày 16/9/2026 của VKSND TP Hồ Chí Minh về phát hiện, khai thác và xử lý nguồn thông tin để thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15.

Sau khi chuyển nguồn, trách nhiệm theo dõi vẫn tiếp tục. Đơn vị có liên quan phải làm rõ kết quả kiểm tra, xác minh, biện pháp đã áp dụng, mức độ khắc phục hậu quả và việc có kiến nghị khởi kiện, trực tiếp khởi kiện hoặc chuyển cơ quan có thẩm quyền xử lý hay không.

Kết quả xử lý còn phải được phản hồi cho Kiểm sát viên phát hiện nguồn, phục vụ việc rút kinh nghiệm và phổ biến những cách làm phù hợp trong toàn ngành Kiểm sát thành phố.

Để Kiểm sát viên thuận tiện áp dụng, Hướng dẫn xây dựng hệ thống 6 phụ lục theo từng lĩnh vực, trong đó có các danh mục kiểm tra giúp nhận diện vấn đề ngay khi nghiên cứu hồ sơ.

Các nội dung cần chú ý gồm dấu hiệu tài sản Nhà nước bị xâm phạm, đất công bị lấn chiếm, giao dịch giả tạo nhằm trốn tránh nghĩa vụ với Nhà nước, quyền của nhóm dễ bị tổn thương chưa được bảo vệ hoặc những vấn đề có khả năng ảnh hưởng đến môi trường, lợi ích cộng đồng.

Riêng Phụ lục 6 thiết kế mẫu Phiếu phát hiện và chuyển nguồn thông tin. Phiếu thể hiện các trường thông tin về tài liệu phát hiện nguồn, nội dung vụ việc, quyền lợi có khả năng bị xâm phạm, chủ thể liên quan, tài liệu hiện có, vấn đề cần xác minh, kết quả kiểm tra trùng lặp và đề xuất hướng xử lý ban đầu.

Nhờ hệ thống phụ lục, các yêu cầu của Hướng dẫn được cụ thể hóa thành những nội dung Kiểm sát viên có thể đối chiếu, sử dụng trong quá trình nghiên cứu hồ sơ và thực hiện nhiệm vụ, thay vì chỉ dừng lại ở nguyên tắc chung.

Về tổ chức thực hiện, Hướng dẫn giao Thủ trưởng các đơn vị nghiệp vụ thuộc VKSND TP Hồ Chí Minh và Viện trưởng VKSND khu vực tổ chức quán triệt, định kỳ rà soát các vụ án, vụ việc đã và đang giải quyết; đồng thời kiểm tra việc phát hiện, chuyển và theo dõi nguồn thông tin.

Mỗi Kiểm sát viên trực tiếp thụ lý vụ án, vụ việc phải đưa việc phát hiện nguồn thành một nội dung thường xuyên khi nghiên cứu hồ sơ và thực hiện nhiệm vụ kiểm sát.

Phòng 9 được giao làm đầu mối tiếp nhận, tổng hợp nguồn thông tin, tham mưu lãnh đạo VKSND thành phố phân công kiểm tra, xác minh; hướng dẫn phân loại và theo dõi kết quả xử lý. Đơn vị này cũng có nhiệm vụ tổng hợp các dạng vi phạm, cách làm hiệu quả để thông báo rút kinh nghiệm, nhân rộng trong VKSND hai cấp thành phố.

Theo cơ chế đó, nguồn thông tin được Kiểm sát viên phát hiện sẽ được đơn vị chuyển đến Phòng 9 để tổng hợp, hướng dẫn; sau đó giao đơn vị có thẩm quyền kiểm tra, xác minh, xử lý và phản hồi kết quả.

Nếu được thực hiện đồng bộ, nguồn thông tin phục vụ Nghị quyết 205 không chỉ đến từ cơ quan, tổ chức bên ngoài mà còn được khai thác trực tiếp từ hồ sơ, tài liệu và hoạt động kiểm sát hằng ngày.

Việc đưa nội dung phát hiện nguồn vào phương pháp nghiên cứu hồ sơ giúp Kiểm sát viên chủ động hơn trong nhận diện những vấn đề cần bảo vệ. Một thông tin phát hiện từ vụ án hình sự, vụ việc dân sự hay công tác thi hành án có thể trở thành điểm khởi đầu để xem xét bảo vệ tài sản Nhà nước, đất công, lợi ích cộng đồng hoặc quyền dân sự của người thuộc nhóm dễ bị tổn thương.

Với văn bản này, VKSND TP Hồ Chí Minh đặt ra yêu cầu xuyên suốt: thông tin đã phát hiện phải được chuyển đúng đầu mối, kiểm tra, xác minh thận trọng và theo dõi đến kết quả xử lý, không để những vấn đề cần xem xét tiếp tục nằm lại trong hồ sơ.