“Giá trên hợp đồng một đằng, tiền thực tế một nẻo”: Viện kiểm sát kiến nghị xử lý nguy cơ thất thu thuế

Hình ảnh tại phiên tòa dân sự được xét xử.

Trong thực tiễn giao dịch đất đai, việc các bên “thỏa thuận một giá, ghi một giá” không phải là hiếm. Tuy nhiên, khi những con số chênh lệch này được làm rõ tại tòa án, câu chuyện không còn dừng lại ở tranh chấp giữa các bên mà kéo theo hệ quả lớn hơn: nguy cơ thất thu ngân sách Nhà nước.

Từ chính những vụ án dân sự đã được xét xử, VKSND tỉnh Đồng Nai đã chủ động rà soát, phát hiện dấu hiệu vi phạm và chuyển hóa thành hoạt động kiến nghị theo cơ chế mới của Nghị quyết số 205/2025/QH15 - một hướng đi cho thấy rõ vai trò bảo vệ lợi ích công của ngành Kiểm sát.

Từ hồ sơ vụ án đến những con số “lệch pha”

Theo nội dung hai văn bản kiến nghị gửi Thuế cơ sở 5 và Thuế cơ sở 6 tỉnh Đồng Nai, qua công tác kiểm sát các vụ án dân sự, VKSND tỉnh Đồng Nai nhận thấy nhiều trường hợp các bên ký kết hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất ghi giá trị trên hợp đồng thấp hơn đáng kể so với giá thực tế giao dịch.

Điển hình như vụ tranh chấp tại huyện Long Thành: hợp đồng công chứng thể hiện giá chuyển nhượng chỉ 300 triệu đồng, nhưng thực tế các bên đã giao nhận đủ 2,1 tỉ đồng ngay tại thời điểm ký kết. Sự chênh lệch này được thể hiện rõ trong “Giấy nhận tiền bán đất” do các bên lập cùng ngày.

Một trường hợp khác tại huyện Trảng Bom (cũ) cũng cho thấy tình trạng tương tự. Hợp đồng công chứng ghi giá chuyển nhượng 3,5 tỉ đồng, nhưng tại tòa, các bên đều thừa nhận giá thực tế là 4,5 tỉ đồng.

Đáng chú ý hơn, có vụ việc mà giá ghi trên hợp đồng chỉ 500 triệu đồng, trong khi lời khai của các bên tại quá trình giải quyết vụ án cho thấy giá trị thực tế có thể lên đến hàng tỉ đồng, với các khoản giao nhận tiền lớn đã diễn ra nhưng không được thể hiện đầy đủ trong hồ sơ kê khai.

Những “độ vênh” giữa giấy tờ và thực tế này không chỉ là chi tiết của một vụ án dân sự, mà còn là dấu hiệu trực tiếp của hành vi kê khai không trung thực, làm sai lệch căn cứ tính thuế, từ đó ảnh hưởng đến nguồn thu ngân sách.

Văn bản kiến nghị của VKSND tỉnh Đồng Nai.

Kiến nghị không dừng lại ở xử lý một vụ việc

Từ các căn cứ trên, VKSND tỉnh Đồng Nai đã ban hành kiến nghị yêu cầu cơ quan thuế kiểm tra, xác minh lại toàn bộ hồ sơ kê khai thuế và lệ phí trước bạ liên quan đến các giao dịch nêu trên; đồng thời xác định lại giá trị chuyển nhượng thực tế làm căn cứ tính thuế thu nhập cá nhân theo đúng quy định pháp luật.

Bên cạnh đó, cơ quan Kiểm sát cũng đề nghị thực hiện truy thu thuế, tiền chậm nộp (nếu có) và xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi kê khai không trung thực theo Nghị định số 125/2020/NĐ-CP của Chính phủ.

Điểm đáng chú ý là kiến nghị lần này không dừng lại ở một giao dịch cụ thể, mà hướng tới việc rà soát, kiểm tra trên diện rộng đối với các hồ sơ có dấu hiệu tương tự. Điều này cho thấy cách tiếp cận mang tính hệ thống hơn khi từ một vụ việc cụ thể để nhận diện vấn đề chung, từ đó phòng ngừa vi phạm trong quản lý thuế.

Trong bối cảnh thị trường bất động sản vẫn còn nhiều biến động, việc các bên tự thỏa thuận giá thực tế cao hơn giá kê khai nhằm giảm nghĩa vụ thuế không phải là hiếm gặp. Tuy nhiên, khi cơ chế kiểm sát được phát huy, những “khoảng tối” này dần được soi chiếu bằng các chứng cứ cụ thể từ chính quá trình tố tụng.

Việc VKSND tỉnh Đồng Nai ban hành kiến nghị trong lĩnh vực thuế cho thấy phạm vi tác động của Nghị quyết số 205/2025/QH15 không chỉ giới hạn ở các vấn đề dân sinh quen thuộc như môi trường hay quyền trẻ em, mà còn mở rộng sang những lĩnh vực liên quan trực tiếp đến lợi ích kinh tế của Nhà nước.

Ở góc độ rộng hơn, mỗi kiến nghị được ban hành không chỉ nhằm xử lý một vi phạm đã xảy ra, mà còn là một bước “chặn sớm” đối với các hành vi tương tự trong tương lai. Khi việc kê khai giá không trung thực bị phát hiện và xử lý, tính răn đe được nâng lên, góp phần thiết lập môi trường giao dịch minh bạch hơn.

Không ồn ào như những vụ việc môi trường hay dân sinh, nhưng những con số bị “che giấu” trong hợp đồng chuyển nhượng đất đai lại có thể làm thất thoát nguồn thu không nhỏ của ngân sách. Và chính từ những chi tiết tưởng chừng nhỏ đó, vai trò bảo vệ lợi ích công của ngành Kiểm sát đang dần được thể hiện rõ nét hơn trong thực tiễn.