Đổi mới từ thực tiễn, kiến tạo nền tảng tố tụng dân sự công ích

Đồng chí Phạm Viết Vượng, Viện trưởng VKSND tỉnh Quảng Ninh trao Quyết định thành lập VKSND khu vực 2 và quán triệt triển khai Nghị quyết số 205.

Kiến tạo nền móng cho một nhiệm vụ chưa có tiền lệ

Tháng 7/2025, cùng với việc tinh gọn bộ máy theo mô hình mới của ngành Kiểm sát nhân dân, VKSND khu vực 2, tỉnh Quảng Ninh chính thức được thành lập. Đây cũng là thời điểm đơn vị được giao chuẩn bị triển khai một nhiệm vụ hoàn toàn mới: Thực hiện thí điểm Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội về việc VKSND khởi kiện vụ án dân sự nhằm bảo vệ quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương và bảo vệ lợi ích công. Với một đơn vị vừa kiện toàn tổ chức, đây không chỉ là thách thức về chuyên môn mà còn là phép thử đối với năng lực điều hành và khả năng đưa luật vào cuộc sống.

Ngay từ những ngày đầu, đồng chí Nguyễn Quốc An, Viện trưởng VKSND khu vực 2, tỉnh Quảng Ninh xác định: Yếu tố tiên quyết để triển khai hiệu quả Nghị quyết là tạo sự thống nhất về nhận thức trong toàn đơn vị. Theo đồng chí, tố tụng dân sự công ích là trách nhiệm chung của mọi Kiểm sát viên, không riêng bộ phận kiểm sát dân sự. Bất kể ở lĩnh vực nào, mỗi cán bộ đều phải chủ động phát hiện dấu hiệu xâm hại quyền lợi của nhóm yếu thế hoặc lợi ích công để phối hợp xử lý kịp thời.

Từ định hướng đó, đơn vị đã chuẩn hóa quy trình làm việc liên thông giữa các bộ phận, làm rõ trách nhiệm của từng cá nhân để bảo đảm mọi nguồn tin đều được xem xét khách quan ngay từ đầu. Đồng thời, phương châm "Công minh, chính trực, khách quan, thận trọng, khiêm tốn" tiếp tục được quán triệt làm nguyên tắc xuyên suốt.

Đồng chí Nguyễn Quốc An chủ trì cuộc họp triển khai Nghị quyết số 205 tại VKSND khu vực 2.

Không dừng lại ở lý thuyết, đồng chí Nguyễn Quốc An đã chỉ đạo hoàn thiện đồng bộ các điều kiện thực tiễn. Cuối năm 2025, đơn vị ký quy chế phối hợp với 9 xã, phường để thiết lập đầu mối thông tin từ cơ sở, ban hành kế hoạch triển khai và thành lập Tổ công tác chuyên trách để trực tiếp xác minh, thu thập chứng cứ. Khi Nghị quyết chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, đơn vị tiếp tục phối hợp với địa phương đẩy mạnh tuyên truyền trực quan (pano, áp phích, tờ rơi) tại các khu dân cư nhằm nâng cao nhận thức của người dân.

Những bước chuẩn bị bài bản, chủ động ấy đã tạo nền tảng vững chắc cho các vụ việc đầu tiên. Đó cũng là minh chứng cho tư duy đột phá của người đứng đầu trong việc xây dựng cơ chế vận hành coi trọng phòng ngừa, phát hiện sớm từ cơ sở, làm tiền đề để VKSND khu vực 2 hiện thực hóa các mục tiêu của Nghị quyết 205.

Dấu ấn người đứng đầu từ những vụ việc đầu tiên

Nếu việc xây dựng cơ chế là bước chuẩn bị cần thiết thì những vụ việc đầu tiên chính là thước đo hiệu quả thực tiễn. Đối với đồng chí Nguyễn Quốc An, Viện trưởng VKSND khu vực 2, tỉnh Quảng Ninh, triển khai tố tụng dân sự công ích không đơn thuần là áp dụng quy định mới, mà là quá trình biến những nguyên tắc trên giấy thành giải pháp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân bằng hành động cụ thể.

UBND phường Hà An, tỉnh Quảng Ninh phối hợp với VKSND khu vực 2 trao Giấy khai sinh cho bà Bùi Thị Kế.

Vụ việc đầu tiên được đơn vị lựa chọn giải quyết là trường hợp bà Bùi Thị Kế (phường Hà An). Suốt hơn 30 năm không có giấy khai sinh, bà không thể đăng ký cư trú, không được cấp căn cước công dân và bị hạn chế các quyền cơ bản. Trước tình trạng ảnh hưởng trực tiếp đến quyền nhân thân này, đồng chí Nguyễn Quốc An đã chỉ đạo Tổ công tác rà soát toàn bộ hồ sơ, làm việc với UBND phường và các cơ quan liên quan để làm rõ nguyên nhân. Với quan điểm xuyên suốt là khôi phục đầy đủ quyền dân sự cho người dân, ngày 10/3/2026, bà Kế đã được đăng ký lại khai sinh, mở ra cơ hội thực hiện các quyền công dân hợp pháp.

Từ kết quả này, đồng chí Viện trưởng yêu cầu đơn vị rút kinh nghiệm để xây dựng quy trình xử lý thống nhất. Theo đó, mọi nguồn tin phải được tiếp nhận chủ động, xác minh khách quan và phối hợp chặt chẽ với cơ quan thẩm quyền để khắc phục vi phạm. Biện pháp khởi kiện chỉ là phương án cuối cùng khi các giải pháp hành chính hoặc hòa giải không hiệu quả, nhằm giải quyết dứt điểm vụ việc với chi phí xã hội thấp nhất.

Lễ ký Quy chế phối hợp giữa VKSND khu vực 2 với cơ quan Bảo hiểm xã hội ngày 16/7/2026.

Tư duy quản lý đó tiếp tục được khẳng định qua vụ lấn chiếm đất công tại nghĩa trang Nam Khê (phường Vàng Danh). Đây là vụ việc phức tạp, hồ sơ quản lý kéo dài qua nhiều thời kỳ. Thay vì xử lý bề nổi, đồng chí Nguyễn Quốc An chỉ đạo Tổ công tác rà soát toàn diện căn cứ pháp lý, đối chiếu hồ sơ địa chính và kiểm tra hiện trạng. Đồng chí quán triệt: Mọi kiến nghị của Viện kiểm sát phải dựa trên tài liệu đã kiểm chứng, bảo đảm khách quan, đúng luật và có tính khả thi. Cách tiếp cận thận trọng nhưng quyết liệt này đã tạo sự đồng thuận cao giữa các cơ quan, tháo gỡ bất cập trong quản lý đất đai và làm phong phú thêm kinh nghiệm thực tiễn cho đơn vị.

Qua từng vụ việc, dấu ấn của người đứng đầu VKSND khu vực 2 thể hiện rõ nét ở khả năng định hướng phương pháp, chuẩn hóa quy trình và truyền tinh thần trách nhiệm cho đội ngũ. Một nền nếp mới trong tố tụng dân sự công ích đã hình thành, tạo tiền đề vững chắc để đơn vị nâng cao hiệu quả bảo vệ lợi ích của nhân dân và Nhà nước trong giai đoạn tiếp theo.

Lan tỏa cách làm, nâng cao hiệu quả bảo vệ lợi ích công

Từ thực tiễn, đồng chí Nguyễn Quốc An nhận thấy, hiệu quả của tố tụng dân sự công ích nằm ở khả năng phát hiện vi phạm từ sớm và sự phối hợp liên ngành. Nếu chỉ chờ tranh chấp phát sinh, lợi ích công và quyền lợi của người dân đã bị xâm hại. Vì vậy, mở rộng cơ chế phối hợp là giải pháp trọng tâm được đơn vị ưu tiên thực hiện.

Công tác phối hợp giũa VKSND khu vực 2 với Cơ quan Thuế để yêu cầu tổ chức, cá nhân thực hiện nghĩa vụ giao nộp tiền thuế vào Ngân sách nhà nước.

VKSND khu vực 2 đã chủ động ký kết quy chế phối hợp với các cơ quan quản lý nhà nước về thuế, bảo hiểm xã hội (BHXH), quản lý tài sản công... Tiêu biểu là việc ký kết với cơ quan BHXH hai thị xã Uông Bí và Quảng Yên nhằm bảo vệ người lao động. Không dừng lại ở hình thức, đơn vị duy trì trao đổi thông tin định kỳ, tổ chức làm việc trực tiếp với các bên liên quan để yêu cầu khắc phục sai phạm trước khi áp dụng biện pháp tố tụng. Cách làm này giúp nâng cao hiệu quả phòng ngừa, hạn chế tranh chấp và tiết kiệm nguồn lực xã hội.

Phương thức triển khai chủ động này sớm mang lại "trái ngọt". Ở lĩnh vực thuế, thiều tổ chức, cá nhân đã tự giác nộp lại ngân sách nhà nước hơn 10,844 tỷ đồng sau khi được phối hợp xác minh và nhắc nhở. Lĩnh vực BHXH, nhiều doanh nghiệp đã khẩn trương khắc phục tình trạng nợ đọng bảo hiểm cho người lao động.

Sau hơn 6 tháng thực hiện Nghị quyết số 205, VKSND khu vực 2 đã tiếp nhận 45 nguồn thông tin, xác định 42 vụ việc thuộc phạm vi xem xét; ban hành 34 yêu cầu đối với các cơ quan liên quan. Nhờ đó, 16 vụ việc được khắc phục ngay và 3 vụ việc được VKSND tỉnh Quảng Ninh phê duyệt chủ trương khởi kiện.

Đồng chí Nguyễn Quốc An trực tiếp tổ chức rút kinh nghiệm, hướng dẫn Kiểm sát viên sau những vụ việc đầu tiên về tố tụng dân sự công ích.

Đồng chí Nguyễn Quốc An chia sẻ, kết quả này là tiền đề để xây dựng đội ngũ Kiểm sát viên chủ động, bản lĩnh. Sau mỗi vụ việc, đơn vị đều họp rút kinh nghiệm để chuẩn hóa quy trình. Ghi nhận những nỗ lực đột phá đó, ngày 10/7/2026, Viện trưởng VKSND tối cao đã ban hành Quyết định số 55/QĐ-VKSTC tặng Bằng khen cho tập thể VKSND khu vực 2 vì thành tích xuất sắc trong triển khai Nghị quyết số 205.

Từ một đơn vị mới thành lập, VKSND khu vực 2, tỉnh Quảng Ninh đã xây dựng thành công nền nếp tố tụng dân sự công ích bài bản. Trong hành trình đó, dấu ấn của người đứng đầu Nguyễn Quốc An thể hiện rõ nét qua tư duy đổi mới, khả năng quy tụ tập thể và kiên trì kiến tạo quy trình nghiệp vụ bền vững, đưa Nghị quyết 205 đi vào cuộc sống một cách thực chất.