Tội phạm xâm hại trẻ em còn diễn biến phức tạp
Trong hoạt động tư pháp, kiến nghị là một trong những nhiệm vụ, quyền hạn quan trọng của VKSND, được quy định tại Điều 5 Luật Tổ chức VKSND năm 2014. Thông qua hoạt động kiến nghị, Viện kiểm sát có thể phát hiện những sơ hở, thiếu sót trong công tác quản lý của các cơ quan, tổ chức để kịp thời yêu cầu áp dụng biện pháp khắc phục, qua đó góp phần phòng ngừa vi phạm pháp luật và tội phạm.
Thời gian qua, tình hình tội phạm xâm hại trẻ em trên địa bàn tỉnh Lào Cai có nhiều diễn biến phức tạp, với những thủ đoạn ngày càng tinh vi. Theo thống kê, chỉ tính riêng từ khi sáp nhập tỉnh tháng 7/2025 đến nay, VKSND hai cấp tỉnh Lào Cai đã thụ lý thực hành quyền công tố, kiểm sát việc khởi tố điều tra, truy tố, xét xử đối với 85 vụ/53 bị can liên quan đến xâm hại trẻ em, chủ yếu là các hành vi: Hiếp dâm người dưới 16 tuổi (45 vụ/53 bị can); Giao cấu với người đủ từ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi (34 vụ/54 bị can); Dâm ô với người dưới 16 tuổi (16 vụ/6 bị can)… Những con số này cho thấy nguy cơ xâm hại trẻ em vẫn đang hiện hữu, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tăng cường các biện pháp phòng ngừa từ sớm, từ xa.
Qua thực tiễn giải quyết các vụ án cho thấy, nguyên nhân dẫn đến các hành vi phạm tội chủ yếu xuất phát từ hạn chế về nhận thức và hiểu biết pháp luật của một bộ phận người dân. Bên cạnh đó, đời sống kinh tế của đồng bào các dân tộc thiểu số ở vùng sâu, vùng xa còn nhiều khó khăn; sự quan tâm, quản lý, giáo dục của gia đình đối với con em chưa thật sự sâu sát. Một số phong tục, tập quán lạc hậu vẫn tồn tại, dẫn đến tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống, thậm chí mua bán người vẫn còn diễn ra.
Trong khi đó, các nạn nhân trong nhiều vụ việc chủ yếu là người chưa thành niên, đang trong giai đoạn phát triển tâm sinh lý, chưa có đầy đủ năng lực hành vi dân sự nên khả năng tự bảo vệ bản thân trước nguy cơ bị xâm hại còn hạn chế.
Ngoài ra, cùng với sự phát triển của kinh tế thị trường và sự bùng nổ của khoa học, công nghệ, đặc biệt là trên môi trường mạng với nhiều thông tin tích cực lẫn tiêu cực đan xen, các đối tượng xấu dễ lợi dụng để tiếp cận, dụ dỗ, lôi kéo và thực hiện hành vi phạm tội.
Kiến nghị nhiều giải pháp phòng ngừa
Từ thực tiễn trên, VKSND tỉnh Lào Cai đã ban hành kiến nghị gửi các cơ quan có thẩm quyền trên địa bàn tỉnh nhằm tăng cường các giải pháp phòng ngừa, đấu tranh và ngăn chặn tội phạm xâm hại trẻ em.
Theo nội dung kiến nghị, các cơ quan chức năng cần tăng cường công tác lãnh đạo, chỉ đạo đối với nhiệm vụ phòng, chống bạo lực và xâm hại trẻ em, bám sát tinh thần của Công ước quốc tế về quyền trẻ em, Luật Trẻ em năm 2016 và Chỉ thị số 18/CT-TTg ngày 16/5/2017 của Thủ tướng Chính phủ, về việc tăng cường giải pháp phòng, chống bạo lực, xâm hại trẻ em. Đồng thời, cần đẩy mạnh, nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức để triển khai đồng bộ các biện pháp phòng ngừa, kịp thời phát hiện, xử lý và ngăn chặn các vụ việc bạo lực, xâm hại trẻ em.
Bên cạnh đó, việc áp dụng chính sách, pháp luật phải bảo đảm đầy đủ quyền trẻ em được tôn trọng và bảo vệ. Đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, cần chú trọng giáo dục, cải tạo, tạo điều kiện để các em sửa chữa sai lầm, tái hòa nhập cộng đồng và trở thành người có ích cho xã hội.
Nhìn chung các cơ quan, tổ chức sau khi nhận được kiến nghị của Viện kiểm sát đều có trách nhiệm xem xét, giải quyết và trả lời bằng văn bản trong thời hạn quy định.
Phát huy vai trò của gia đình, nhà trường và cộng đồng
Để nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa, VKSND tỉnh Lào Cai cũng đề nghị các cơ quan, tổ chức tăng cường tuyên truyền, giáo dục pháp luật về bảo vệ trẻ em, huy động sự tham gia của toàn xã hội trong phòng, chống tội phạm xâm hại trẻ em.
Trong đó, nhà trường cần chú trọng giáo dục kỹ năng sống, kỹ năng tự bảo vệ cho học sinh; từng bước đưa nội dung giáo dục giới tính và kỹ năng phòng, chống xâm hại tình dục trẻ em vào chương trình giảng dạy phù hợp với từng độ tuổi. Đồng thời xây dựng môi trường học đường an toàn, thân thiện, giúp học sinh có thể nhận diện sớm những dấu hiệu bất thường về tâm lý, hành vi để kịp thời phát hiện nguy cơ bị xâm hại.
Gia đình cũng đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc bảo vệ trẻ em. Cha mẹ cần quan tâm, lắng nghe và chia sẻ với con cái, tạo sự tin tưởng để trẻ có thể chủ động thông báo khi gặp nguy hiểm hoặc có dấu hiệu bị xâm hại.
Trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay, việc giám sát hoạt động của trẻ trên không gian mạng cũng cần được chú trọng. Phụ huynh cần trang bị kiến thức về an toàn mạng, đồng thời sử dụng các công cụ hỗ trợ nhằm hạn chế nguy cơ trẻ tiếp cận các nội dung độc hại hoặc bị các đối tượng xấu lợi dụng.
Bên cạnh đó, cộng đồng xã hội cần phát huy vai trò giám sát, kịp thời phát hiện và tố giác các hành vi xâm hại trẻ em. Các tổ chức đoàn thể như Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên cần tích cực tham gia tuyên truyền, hỗ trợ và giám sát tại khu dân cư, đặc biệt đối với những gia đình có hoàn cảnh khó khăn hoặc trẻ em có nguy cơ bị tổn thương.
Ngoài ra, VKSND tỉnh Lào Cai cũng kiến nghị các nhà mạng và các nền tảng mạng xã hội như Facebook, TikTok, Zalo tăng cường các bộ lọc tự động nhằm ngăn chặn nội dung độc hại, đồng thời thiết lập cơ chế tiếp nhận và xử lý nhanh các phản ánh liên quan đến hành vi dụ dỗ, xâm hại trẻ em trên không gian mạng.
Việc triển khai đồng bộ các giải pháp trên sẽ góp phần quan trọng trong việc phòng ngừa, giảm thiểu tội phạm xâm hại trẻ em dưới 16 tuổi, qua đó bảo đảm môi trường sống an toàn, lành mạnh cho trẻ em phát triển toàn diện, đồng thời giữ vững an ninh trật tự trên địa bàn tỉnh Lào Cai.