Khi thương hiệu Sa Pa đã bước ra thị trường quốc tế

Giữa tháng 9/2026, gần 5.500 vận động viên đến từ 54 quốc gia và vùng lãnh thổ tham gia Giải Marathon vượt núi Việt Nam - Vietnam Mountain Marathon (VMM) tại Sa Pa.

Sáu cự ly từ 10 km đến 100 dặm đi qua phường Sa Pa và các xã Tả Van, Bản Hồ, Tả Phìn, Mường Bo. Hai cự ly 50 km và 100 km nằm trong hệ thống World Trail Majors. Sau 13 mùa tổ chức, VMM đã trở thành một trong những sự kiện thể thao quốc tế gắn với thương hiệu du lịch Sa Pa.

leftcenterrightdel
 Sa Pa nổi tiếng bởi cảnh quan núi cao, ruộng bậc thang và không gian đô thị trong sương. Ảnh: TTXVN.

Lượng vận động viên quốc tế lưu trú nhiều ngày, sử dụng các dịch vụ ăn uống, vận chuyển, nghỉ dưỡng và trải nghiệm bản làng cũng mở thêm hướng phát triển những sản phẩm có khả năng kéo dài thời gian lưu trú của du khách.

Năm 2025, Sa Pa đón khoảng 4,45 triệu lượt khách, trong đó hơn 630.000 lượt khách quốc tế. Tổng thu từ du lịch - dịch vụ đạt trên 19.520 tỉ đồng. Trên địa bàn có 25 doanh nghiệp lữ hành và 468 cơ sở lưu trú, chiếm khoảng 70% số cơ sở lưu trú của Khu du lịch quốc gia Sa Pa.

Trong 8 tháng đầu năm 2026, lượng khách vượt 3,2 triệu lượt, đạt khoảng 70% kế hoạch năm; tổng thu từ du lịch - dịch vụ khoảng 20.000 tỉ đồng.

Sức hút của Sa Pa cũng được ghi nhận trên các nền tảng quốc tế. Theo bảng xếp hạng New Horizons do Agoda công bố đầu năm 2026, Sa Pa có mức tăng thứ hạng đặt phòng của khách quốc tế mạnh nhất trong nhóm 100 điểm đến được khảo sát tại châu Á, từ vị trí 66 lên 51.

leftcenterrightdel
 Vận động viên trên đường chạy VMM 2026 tại Sa Pa. Ảnh: VMM cung cấp/Báo Lào Cai.

Bên cạnh đó, lượng khách lớn tạo thêm doanh thu, việc làm và thị trường cho các doanh nghiệp du lịch, song cũng gây sức ép lên giao thông, bãi đỗ xe, vệ sinh môi trường và không gian đô thị. Tết Dương lịch 2026, công suất phòng tại Sa Pa và một số điểm du lịch trọng điểm có thời điểm đạt 95 - 100%. Dịp Quốc khánh 2/9, lượng phương tiện tăng cao, lực lượng chức năng phải tăng cường phân luồng tại nhiều tuyến đường.

Sức ép này cho thấy giới hạn của mô hình tăng trưởng dựa chủ yếu vào số lượng khách. Sa Pa vì thế đang chuyển trọng tâm sang nâng chất lượng dịch vụ, kéo dài thời gian lưu trú và nâng hiệu quả khai thác du lịch.

Không thể tiếp tục lấy số lượt khách làm thước đo duy nhất

Tại Hội nghị triển khai các giải pháp phát triển du lịch Sa Pa giai đoạn 2026 - 2030, địa phương xác định chuyển từ phát triển theo chiều rộng sang chiều sâu, giảm dần phụ thuộc vào du lịch đại trà, hướng tới các sản phẩm và dịch vụ chất lượng cao. Những hạn chế cũng được chỉ ra, như áp lực tại khu vực đô thị lõi, sản phẩm còn trùng lặp, liên kết với các khu vực lân cận chưa tương xứng tiềm năng, hiệu quả kinh tế mang lại cho cộng đồng còn hạn chế.

Theo định hướng này, hiệu quả du lịch không chỉ được tính bằng số lượt khách mà còn qua thời gian lưu trú, mức chi tiêu, số dịch vụ được sử dụng và khả năng quay trở lại. Khách lưu trú nhiều ngày thường sử dụng thêm dịch vụ khách sạn, nhà hàng, vận chuyển, mua sắm, trekking, tắm lá thuốc hoặc trải nghiệm văn hóa, qua đó tạo thêm doanh thu cho địa phương.

leftcenterrightdel
 Bản Cát Cát dưới chân Hoàng Liên Sơn là không gian sinh sống lâu đời của đồng bào Mông và một điểm du lịch cộng đồng nổi tiếng. Ảnh: Báo Lào Cai.

Sa Pa có dư địa mở rộng sản phẩm nhờ hệ thống tài nguyên và dịch vụ khá đa dạng. Khu vực trung tâm tập trung khách sạn, nhà hàng, cơ sở thương mại và các điểm tham quan lớn; Tả Van, Tả Phìn, Bản Hồ, Mường Bo, Ngũ Chỉ Sơn phù hợp với du lịch cộng đồng, sinh thái, trekking, nông nghiệp và trải nghiệm văn hóa. Tại Cát Cát, nhiều nghề truyền thống của người Mông như dệt lanh, nhuộm chàm, rèn, chế tác đồ bạc vẫn được duy trì. Tả Phìn có thế mạnh về văn hóa Dao đỏ, dược liệu và dịch vụ tắm lá thuốc; Tả Van, Bản Hồ hấp dẫn bởi ruộng bậc thang, không gian bản làng và các cung đường đi bộ.

Thể thao cũng đang trở thành một sản phẩm du lịch đáng chú ý. Ngoài VMM, giải “Sa Pa mùa nước đổ” năm 2026 thu hút khoảng 1.200 vận động viên, với đường chạy qua thung lũng Mường Hoa và nhiều khu vực bản làng. Các hoạt động theo mùa góp phần kéo dài thời gian lưu trú, đồng thời giảm sự tập trung vào một số kỳ nghỉ cao điểm. Hành trình du lịch cũng được mở rộng từ khu vực trung tâm, Fansipan tới bản làng, trekking, ẩm thực, sản phẩm thủ công và dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Yêu cầu đặt ra là kết nối các sản phẩm thành hành trình hoàn chỉnh, thay vì phát triển rời rạc theo từng điểm.

Mở rộng không gian, giữ giá trị bản địa

Chiến lược phát triển Khu du lịch quốc gia Sa Pa đến năm 2030, tầm nhìn 2050 xác định mô hình “một trung tâm - nhiều cực phát triển - liên kết đa không gian”. Theo đó, phường Sa Pa giữ vai trò đô thị hạt nhân, còn Tả Phìn, Ngũ Chỉ Sơn, Tả Van, Bản Hồ, Mường Bo phát triển các sản phẩm dựa trên lợi thế riêng.

Cách tổ chức này vừa giúp giảm áp lực cho khu vực trung tâm, vừa mở rộng không gian du lịch tới các bản làng, tạo thêm cơ hội để cộng đồng địa phương tham gia sâu hơn vào chuỗi dịch vụ. Lợi thế nổi bật của Sa Pa vẫn là bản sắc văn hóa của các cộng đồng Mông, Dao, Giáy. Nghề thủ công, trang phục, ẩm thực, dược liệu, kiến trúc và phong tục truyền thống không chỉ tạo nên nét riêng cho điểm đến mà còn là nguồn lực gắn trực tiếp với sinh kế của người dân.

Tại buổi làm việc về chiến lược phát triển Khu du lịch quốc gia Sa Pa tháng 7/2026, tỉnh tiếp tục đặt yêu cầu bảo tồn cảnh quan, văn hóa và nâng cao đời sống người dân. Các mô hình homestay, ẩm thực, hướng dẫn du lịch, sản phẩm thủ công và trải nghiệm cộng đồng được xem là hướng để người dân tham gia trực tiếp hơn vào hoạt động du lịch, tạo thêm thu nhập và duy trì nghề truyền thống. Cùng với bảo tồn văn hóa, công tác bảo vệ môi trường và cảnh quan đô thị cũng được chú trọng hơn. Tháng 8/2026, chương trình Green Sa Pa được triển khai gắn với Đề án Sa Pa Sạch, tập trung vào vệ sinh công cộng, xử lý rác thải, chỉnh trang cảnh quan và nâng chất lượng không gian đô thị. Bởi với lượng khách lên tới hàng triệu lượt mỗi năm, môi trường và cảnh quan không còn là vấn đề phụ trợ mà trực tiếp tác động tới chất lượng điểm đến.

Quản lý du lịch bằng dữ liệu

Ngày 16/9, làm việc với Ban Thường vụ Đảng ủy phường Sa Pa, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Lào Cai Hoàng Giang đề nghị địa phương thí điểm xây dựng Sa Pa thành đô thị du lịch thông minh, xanh, phát triển dựa trên dữ liệu số.

Theo ông Hoàng Giang, Sa Pa cần hình thành hệ sinh thái số thống nhất phục vụ du khách, từ bản đồ, điểm du lịch, bản làng đến cơ sở lưu trú, nhà hàng và giao thông; đồng thời khai thác dữ liệu để dự báo lượng khách, tổ chức phân luồng và hỗ trợ quản lý điểm đến.

Cũng tại buổi làm việc, Phó Chủ tịch Thường trực HĐND tỉnh Vũ Quỳnh Khánh đề nghị địa phương tiếp tục đa dạng hóa sản phẩm, nâng chất lượng dịch vụ, xử lý các bất cập về hạ tầng giao thông và đẩy mạnh số hóa trong lĩnh vực văn hóa, du lịch.

leftcenterrightdel
 Hoạt động trồng cây, trồng hoa trong Chương trình Green Sa Pa hồi tháng 8/2026. Ảnh: Báo Lào Cai.

Sa Pa hiện đã vận hành nền tảng du lịch số trên website và ứng dụng Sa Pa Tour, triển khai bãi đỗ xe thông minh, thanh toán không dùng tiền mặt; 100% sản phẩm OCOP trên địa bàn được gắn tem điện tử truy xuất nguồn gốc và đưa lên sàn thương mại điện tử. Việc kết nối dữ liệu về lượng khách, lưu trú, giao thông và dịch vụ giúp địa phương chủ động hơn trong điều tiết dòng khách vào các dịp cao điểm, đồng thời hỗ trợ phân bổ khách tới những khu vực còn dư địa phát triển.  Sa Pa cũng được đặt trong mạng lưới du lịch chung của Lào Cai, kết nối với Bắc Hà, Y Tý, Mù Cang Chải, Nghĩa Lộ, hồ Thác Bà và các điểm đến khác. Liên kết các địa bàn giúp mở rộng hành trình, giảm áp lực cho khu vực trung tâm Sa Pa và tạo thêm nguồn thu cho các điểm du lịch trong tỉnh.

Có thể nhận thấy, sau giai đoạn tăng nhanh về lượng khách, Sa Pa đang hướng tới nâng hiệu quả trên mỗi chuyến đi. Thời gian lưu trú, mức chi tiêu, tỷ lệ khách quay lại và phần lợi ích giữ lại cho cộng đồng ngày càng trở thành những chỉ số quan trọng của tăng trưởng du lịch. Bởi mục tiêu không chỉ là đưa thêm khách tới Sa Pa, mà là tạo thêm giá trị từ mỗi lượt khách, đồng thời giữ được ruộng bậc thang, không gian bản làng, văn hóa cộng đồng và chất lượng đô thị - những yếu tố làm nên sức hút của điểm đến này.

Bảo Phương