Những đoàn xe container nối dài tại Cửa khẩu quốc tế đường bộ số II Kim Thành cho thấy nhịp giao thương ngày càng sôi động trên tuyến biên giới Việt Nam - Trung Quốc. Sầu riêng, thanh long, dưa hấu, chuối, mít từ nhiều vùng sản xuất trong nước được đưa tới đây để xuất khẩu; chiều ngược lại là máy móc, thiết bị, phân bón, rau quả và nguyên liệu phục vụ sản xuất.
    |
 |
| Hoạt động xuất nhập khẩu tại Cửa khẩu quốc tế đường bộ số II Kim Thành, tỉnh Lào Cai. Ảnh: TTXVN. |
Theo Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Lào Cai, 8 tháng năm 2026, tổng giá trị hàng hóa xuất nhập khẩu qua các cửa khẩu trên địa bàn đạt gần 1,9 tỉ USD, tăng 53% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, xuất khẩu đạt hơn 1 tỉ USD, nhập khẩu hơn 654 triệu USD và các loại hình xuất nhập khẩu khác hơn 202 triệu USD. Riêng các cửa khẩu đường bộ đạt khoảng 1,6 tỉ USD; cửa khẩu đường sắt gần 295 triệu USD. Cửa khẩu quốc tế đường bộ số II Kim Thành hiện xử lý bình quân trên 600 phương tiện chở hàng xuất nhập khẩu mỗi ngày; một số thời điểm cao điểm trong tháng 8/2026, lưu lượng tiến gần 750 phương tiện/ngày.
Lượng hàng tăng nhanh vừa gây sức ép lên hạ tầng, vừa tạo thêm nhu cầu về kho bãi, vận tải, bảo quản, kiểm định và các dịch vụ hỗ trợ xuất nhập khẩu. Đây là nền tảng để Lào Cai mở rộng vai trò từ điểm thông quan sang đầu mối tổ chức logistics trên hành lang kinh tế.
Lợi thế cửa ngõ cần được chuyển thành năng lực logistics
Lào Cai là cửa ngõ trực tiếp kết nối Việt Nam với tỉnh Vân Nam và vùng Tây Nam Trung Quốc, đồng thời nằm trên hành lang kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh. Quy hoạch vùng trung du và miền núi phía Bắc xác định hành lang Lào Cai - Hà Nội là tuyến kết nối khu vực với Thủ đô, đồng bằng sông Hồng, hệ thống cảng biển và thành phố Côn Minh. Định hướng này tiếp tục được cụ thể hóa tại Quyết định 1620/QĐ-TTg ngày 20/12/2024 của Thủ tướng Chính phủ về xây dựng Lào Cai trở thành trung tâm kết nối giao thương kinh tế giữa Việt Nam, các nước ASEAN với vùng Tây Nam Trung Quốc.
Nguồn hàng qua Lào Cai không chỉ đến từ địa phương. Sầu riêng Tây Nguyên, thanh long, mít, vải thiều và nhiều loại nông sản từ các vùng sản xuất khác được đưa tới Kim Thành trước khi sang Trung Quốc. Trong 6 tháng đầu năm 2026, Hải quan Cửa khẩu quốc tế Lào Cai ghi nhận 611 doanh nghiệp tham gia xuất nhập khẩu, với tổng kim ngạch hàng hóa trên 1,158 tỉ USD.
Quy mô giao thương lớn tạo dư địa cho logistics phát triển, nhưng hạ tầng hiện vẫn còn hạn chế. Khảo sát của Cục Xuất nhập khẩu và tỉnh Lào Cai tháng 6/2026 cho thấy Khu kinh tế cửa khẩu có trên 40 dự án kho bãi, trung chuyển hàng hóa, tổng công suất lưu chứa hơn 3 triệu tấn/năm. Tuy nhiên, hệ thống kho bãi còn phân tán, chủ yếu ở quy mô nhỏ và vừa; năng lực chuỗi lạnh chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu bảo quản nông sản xuất khẩu.
|
 |
| Hướng tuyến Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng. Nguồn: Ban Quản lý dự án Đường sắt/Báo Điện tử Chính phủ. |
“Điểm nghẽn” này thể hiện rõ với nhóm hàng tươi sống. Sầu riêng, thanh long hay rau quả không chỉ cần thông quan nhanh mà còn đòi hỏi kho lạnh, kiểm dịch, phân loại, đóng gói và lịch vận chuyển ổn định.
Ngày 11/9, Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh chấp thuận chủ trương đầu tư đồng thời chấp thuận nhà đầu tư Dự án Cảng cạn Kim Thành, diện tích 50 ha, tổng vốn hơn 1.388 tỉ đồng, công suất thiết kế khoảng 294.727 TEU/năm. Theo phương án được chấp thuận, cảng cạn có kho hàng nội địa, bãi container có hàng, container lạnh, container rỗng, khu sửa chữa - bảo dưỡng, bãi tập kết phương tiện và khu vực dành cho hải quan, biên phòng. Giai đoạn một dự kiến đưa vào khai thác tháng 12/2027.
Cảng cạn Kim Thành sẽ bổ sung năng lực tập kết, lưu giữ và tổ chức container trước, sau thông quan, đồng thời mở thêm dư địa cho các dịch vụ kho lạnh và vận tải hàng hóa.
Cửa khẩu số, cảng cạn và đường sắt cùng vào một mạng lưới
Cùng với kho bãi và cảng cạn, Lào Cai đang đẩy nhanh số hóa hoạt động cửa khẩu. Sau gần ba năm vận hành nền tảng cửa khẩu số, 100% doanh nghiệp xuất nhập khẩu qua Kim Thành đã kết nối với hệ thống. Theo số liệu công bố tháng 5/2026, số “điểm chạm” trong quy trình thông quan giảm từ 19 xuống 4; thời gian xử lý tại barie số 1 giảm từ 4 - 6 phút xuống dưới 2 phút.
Ngày 18/3/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 453/QĐ-TTg phê duyệt Đề án xây dựng cửa khẩu thông minh tại lối thông quan cầu đường bộ Kim Thành và lối thông quan Bản Vược thuộc Cửa khẩu quốc tế Lào Cai. Đề án định hướng ứng dụng AI, IoT, dữ liệu lớn, 5G và phương tiện vận tải tự động hóa trong quản lý, kiểm tra và vận chuyển hàng hóa.
Đến năm 2030, mục tiêu đặt ra là năng lực vận chuyển hàng hóa qua hai lối thông quan tăng gấp đôi, giảm 20 - 30% chi phí logistics đối với doanh nghiệp sdụng phương tiện giao thông thông minh tự động hóa hoàn toàn và đưa tổng giá trị xuất nhập khẩu qua hai lối thông quan lên khoảng 9 tỉ USD. Đây là mục tiêu của Đề án, không phải kết quả hiện tại.
Việc kết nối dữ liệu giữa doanh nghiệp vận tải, kho bãi, kiểm dịch và cơ quan quản lý sẽ giúp chủ động hơn trong bố trí phương tiện, kho hàng và thời gian thông quan, nhất là vào các thời điểm nông sản vào vụ.
Một mắt xích khác trong hệ thống logistics là tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng. Ngày 24/8/2026, Quốc hội thông qua Nghị quyết điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án. Theo phương án mới, tuyến chính dài khoảng 363 km, tuyến nhánh khoảng 63 km, đi qua 6 tỉnh, thành phố; điểm đầu tại vị trí nối ray qua biên giới ở Lào Cai, điểm cuối tại ga Nam Hải Phòng. Tuyến sử dụng khổ đường tiêu chuẩn 1.435 mm và vận chuyển chung hành khách, hàng hóa.
Hiện hàng hóa qua cửa khẩu vẫn phụ thuộc nhiều vào đường bộ. Tuyến đường sắt mới sẽ bổ sung năng lực vận chuyển container và hàng hóa khối lượng lớn, đồng thời tăng kết nối giữa khu vực biên giới, các trung tâm sản xuất và cảng biển Hải Phòng. Sự kết nối giữa đường sắt, cao tốc, cảng cạn và cửa khẩu là cơ sở để phát triển vận tải đa phương thức.
Giữ lại giá trị từ dòng hàng qua biên giới
Hạ tầng giao thông và cửa khẩu là điều kiện cần, nhưng logistics còn phụ thuộc vào các dịch vụ đi kèm. Lào Cai hiện vẫn thiếu chuỗi lạnh quy mô lớn, năng lực kiểm định - kiểm nghiệm tại chỗ, phân loại, sơ chế, đóng gói và các dịch vụ chuyên sâu cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu.
Yêu cầu về kiểm dịch, mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và truy xuất nguồn gốc của thị trường Trung Quốc ngày càng chặt chẽ, nhất là với nông sản. Vì vậy, một lô hàng chỉ tập kết tại Lào Cai rồi làm thủ tục xuất khẩu sẽ tạo ra ít giá trị hơn so với hàng được kiểm định, phân loại, sơ chế, đóng gói, bảo quản lạnh và tổ chức vận chuyển ngay tại địa phương.
Cùng với các dịch vụ này là dư địa cho ngân hàng, bảo hiểm, tài trợ thương mại, đại lý hải quan, quản lý chuỗi cung ứng và dữ liệu logistics. Việc hình thành đầy đủ các mắt xích sẽ quyết định khả năng giữ lại giá trị từ dòng hàng qua biên giới.
|
 |
| Đường sắt được xác định là một trong những phương thức vận tải quan trọng trên hành lang Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng. Ảnh: VietnamPlus. |
Lào Cai hiện có nhiều điều kiện thuận lợi gồm cửa khẩu quốc tế, cao tốc, đường sắt liên vận, dự án đường sắt khổ tiêu chuẩn mới, cảng cạn và đề án cửa khẩu thông minh. Bài toán đặt ra là kết nối các cấu phần này thành một hệ thống vận hành hiệu quả.
Sau giai đoạn tập trung nâng năng lực thông quan, Lào Cai đang chuyển sang yêu cầu cao hơn, đó là tăng tỷ trọng dịch vụ, mở rộng số doanh nghiệp tham gia và nâng phần giá trị được tạo ra tại địa phương. Và vì thế, quy mô logistics không chỉ được đo bằng số xe hay số container qua cửa khẩu, mà còn bằng chất lượng dịch vụ, số doanh nghiệp hoạt động và phần giá trị được giữ lại trên địa bàn.