|
Hành trình tìm lại những người đã nằm lại giữa lòng thành phố
Công viên Lê Thị Riêng hôm nay nằm giữa khu dân cư đông đúc của TP Hồ Chí Minh. Mỗi ngày, người dân đến đây tập thể dục, đi dạo, vui chơi. Những con đường, hàng cây, thảm cỏ đã trở nên quen thuộc với nhiều thế hệ. Ít ai nghĩ rằng dưới lòng đất nơi này còn lưu giữ dấu tích của những người đã hy sinh trong cuộc chiến gần 60 năm trước.
Sau Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, nhiều cán bộ, chiến sĩ cách mạng hy sinh tại chiến trường Sài Gòn được chôn cất ở khu vực Nghĩa địa Đô Thành - Chí Hòa, nay là Công viên Lê Thị Riêng. Theo thời gian, địa hình thay đổi, nghĩa địa được giải tỏa, khu vực được cải tạo thành công viên. Những dấu tích cũ dần bị che lấp. Nhưng thông tin về các ngôi mộ vẫn còn trong những tài liệu, ký ức của nhân chứng và các nguồn tư liệu lịch sử. Quá trình tìm kiếm vì thế bắt đầu từ việc ghép lại những mảnh ký ức ấy.
Có những bức ảnh đen trắng không ghi địa điểm. Có những lời kể của người từng chứng kiến hoặc biết về khu vực chôn cất. Có bản đồ, tài liệu lưu trữ và những dấu hiệu địa hình còn sót lại. Từng nguồn thông tin được đối chiếu, xác minh. Những gì tưởng như rất mơ hồ dần tạo thành những điểm nghi vấn trên bản đồ hiện tại. Nhưng xác định được vị trí nghi vấn mới chỉ là bước đầu. Công viên đã trải qua nhiều lần cải tạo, san lấp. Việc tìm kiếm trên một diện tích rộng đòi hỏi phải xác định chính xác những khu vực cần đào, vừa tránh xáo trộn không cần thiết, vừa bảo đảm an toàn cho lực lượng làm nhiệm vụ. Các phương pháp khảo sát địa vật lý được triển khai để tìm dấu hiệu bất thường dưới lòng đất. Khi có nghi vấn, lực lượng chức năng tiến hành đào kiểm tra, nhiều vị trí được bóc tách thủ công.
Ngày 6/7/2026, lễ triển khai tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng được tổ chức.Từ những vị trí đầu tiên, hài cốt lần lượt được phát hiện. Có trường hợp nằm riêng lẻ, có những vị trí là mộ tập thể. Cùng với hài cốt là những di vật đã nằm dưới đất hàng chục năm. Một chiếc nhẫn, cây bút, vật dụng cá nhân… những thứ từng rất bình thường trong cuộc sống của người lính nay trở thành đầu mối để tìm lại danh tính.
    |
 |
| Bà Nguyễn Thị Lệ cùng gia đình từ Tây Ninh đến thắp hương tại Công viên Lê Thị Riêng - nơi hài cốt liệt sĩ Huỳnh Văn Quên được tìm thấy. (Ảnh: Thu Huệ). |
Giữa những câu chuyện về hàng trăm hài cốt được tìm thấy, câu chuyện của bà Nguyễn Thị Lệ và liệt sĩ Huỳnh Văn Quên khiến nhiều người lặng đi. Bà Lệ đã có mặt tại Công viên Lê Thị Riêng cùng người thân. Tuổi cao khiến bà không thể tự đi một mình. Hai người thân dìu bà từng bước qua những lối nhỏ. Trên đầu là chiếc nón tai bèo, cổ quàng khăn rằn, bà mặc chiếc áo bà ba màu tím. Bà đến trước khu vực tưởng niệm, chậm rãi thắp từng nén hương.
Bà đang chờ kết quả giám định ADN đối với một hài cốt được phát hiện cùng di vật ghi tên liệt sĩ Huỳnh Văn Quên. Nếu kết quả xác nhận, người mà bà chờ đợi gần 60 năm sẽ có ngày trở về. Ông Quên và bà Lệ quen nhau khi cùng tham gia hoạt động cách mạng tại Long An những năm 1960. Khi đơn vị ông Quên nhận lệnh vào chiến trường nội đô Sài Gòn chuẩn bị cho Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, trước lúc chia tay, ông nói với người yêu: “Đánh xong trận này tui về, ra mắt ba má rồi cưới em”.
Một lời hẹn giản dị của hai người trẻ. Nhưng ông Quên không trở về. Sau Tết Mậu Thân 1968, thư từ chiến trường cũng thưa dần rồi mất hẳn. Năm 1977, gia đình nhận giấy báo tử. Bà Lệ vẫn không lấy chồng.
Đến khi thông tin về hài cốt và di vật được tìm thấy tại Công viên Lê Thị Riêng, một niềm hy vọng mới xuất hiện. “Tôi chờ từng giờ, từng phút. Hôm nay, gia đình đến đây thắp nén hương tri ân các liệt sĩ, đồng thời cầu mong mọi việc sớm sáng tỏ”, bà Lệ nghẹn ngào.
Bà không nói nhiều. Có lẽ sau gần 60 năm, điều bà cần không phải một câu chuyện mới, mà là một câu trả lời. Người lính năm nào đã đi qua tuổi đôi mươi từ rất lâu. Người con gái ở lại cũng đã già. Nhưng lời hẹn trước ngày ra trận vẫn còn nguyên trong ký ức.
Nếu mẫu ADN xác nhận đúng, ông Quên sẽ trở về sau gần sáu thập niên. Không phải trở về theo cách mà hai người từng mong đợi, mà trở về trong vòng tay của gia đình, giữa đồng đội và những người hôm nay vẫn nhớ đến những người đã ngã xuống. Câu chuyện của bà Lệ cũng cho thấy phía sau mỗi bộ hài cốt được tìm thấy có thể là một gia đình đang chờ. Có người chờ một cái tên. Có người chờ một kết quả giám định. Có người chỉ mong biết người thân của mình cuối cùng đã nằm ở đâu.
|