Tháo nút thắt thủ tục hành chính, mở đường cho doanh nghiệp phát triển

Nhà báo Phạm Quốc Huy - Tổng Biên tập Tạp chí Đời sống và Pháp luật/ Tạp chí Người Đưa Tin phát biểu khai mạc.

Thủ tục kéo dài, doanh nghiệp chịu thêm chi phí

Cải cách thủ tục hành chính được xác định là giải pháp quan trọng nhằm cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh. Tuy nhiên, quy định pháp luật thiếu thống nhất, thủ tục qua nhiều tầng nấc và quá trình thực thi chưa đồng bộ vẫn khiến doanh nghiệp mất thời gian, gia tăng chi phí.

Tại tọa đàm “Đẩy mạnh cắt giảm thủ tục hành chính, gỡ rào cản cho doanh nghiệp phát triển” ngày 16/10, Nhà báo Phạm Quốc Huy - Tổng Biên tập Tạp chí Đời sống và Pháp luật/Tạp chí Người Đưa Tin, nhấn mạnh cải cách thủ tục hành chính có tác động trực tiếp đến môi trường kinh doanh và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Quy trình càng minh bạch, thông suốt, chi phí tuân thủ càng giảm thì doanh nghiệp càng có điều kiện tập trung nguồn lực cho sản xuất, kinh doanh và đổi mới sáng tạo.

Từ góc độ pháp lý, ông Nguyễn Khánh Ngọc - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam, chỉ ra tình trạng quy định chồng chéo, thiếu thống nhất; việc giải thích, áp dụng pháp luật chưa đồng bộ và doanh nghiệp phải nhiều lần cung cấp những giấy tờ, thông tin mà cơ quan nhà nước đã có.

Những bất cập này không chỉ làm tăng chi phí tuân thủ mà còn tạo ra rủi ro, ảnh hưởng đến kế hoạch đầu tư và hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Ông Nguyễn Khánh Ngọc – Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam phát biểu.

TS. Mạc Quốc Anh - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP Hà Nội, cho biết theo thông tin ông chia sẻ từ các thành viên Hiệp hội, trước năm 2010, doanh nghiệp có thể phải dành từ 25-28% thời gian làm việc trong ngày cho thủ tục hành chính. Thời gian này đã giảm dần nhờ ứng dụng công nghệ và chuyển từ hồ sơ giấy sang thực hiện thủ tục trực tuyến.

Dù vậy, các thủ tục liên quan đến đất đai, đầu tư, xây dựng, phòng cháy, chữa cháy, hoàn thuế giá trị gia tăng và kiểm tra chuyên ngành vẫn còn những vướng mắc.

Ông Mạc Quốc Anh dẫn ví dụ có doanh nghiệp nhập khẩu thép phải chờ khoảng 30 ngày để hoàn tất kiểm tra chuyên ngành. Trong thời gian đó, hàng hóa phải lưu kho, lưu bãi, chưa thể đưa vào sản xuất, khiến chi phí tăng và tiến độ giao hàng chịu áp lực.

Thực tế này cho thấy, rào cản hành chính không chỉ nằm ở số lượng giấy tờ mà còn ở thời gian xử lý và những chi phí phát sinh trong quá trình chờ đợi.

Cắt giảm phải đo bằng hiệu quả thực tế

Theo bà Ngô Thị Tuyết - Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, sau gần 2 năm triển khai cải cách, Bộ đã cắt giảm, đơn giản hóa 629 thủ tục hành chính, rút ngắn 9.007 ngày giải quyết và giảm 5.318 tỷ đồng chi phí tuân thủ so với năm 2024.

Trong đó, thời gian giải quyết thủ tục giảm 54,04%; chi phí tuân thủ giảm 54,81% so với năm 2024. Bộ cũng cắt giảm 22 ngành, nghề kinh doanh có điều kiện, tương ứng 44,9%; giảm 349 điều kiện kinh doanh, tương ứng 41,31%; phân cấp 119 thủ tục hành chính, đưa tỷ lệ thủ tục thuộc thẩm quyền giải quyết của cấp bộ xuống còn 27,16%.

Bà Ngô Thị Tuyết - Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Những kết quả này cho thấy nỗ lực đơn giản hóa thủ tục. Tuy nhiên, theo TS. Nguyễn Minh Thảo - Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược (Bộ Tài chính), cần tăng cường đánh giá độc lập và khảo sát doanh nghiệp để xác định hiệu quả cải cách trên thực tế.

Bà Thảo phân tích, thời hạn giải quyết được quy định trong văn bản chưa phản ánh đầy đủ thời gian doanh nghiệp phải bỏ ra. Một thủ tục có thời hạn xử lý 2 ngày nhưng hồ sơ phải bổ sung, chỉnh sửa nhiều lần thì tổng thời gian thực tế có thể kéo dài đến 10 ngày, thậm chí một tháng.

Vì vậy, việc đánh giá cần căn cứ vào tổng thời gian hoàn tất thủ tục và chi phí doanh nghiệp thực tế phải bỏ ra, thay vì chỉ thống kê số thủ tục được cắt giảm.

Từ góc độ cơ quan quản lý, bà Ngô Thị Tuyết cho rằng phản ánh của người dân, doanh nghiệp là nguồn thông tin quan trọng để nhận diện những khâu còn gây phiền hà, từ đó điều chỉnh quy trình và kiến nghị tháo gỡ các vướng mắc thuộc thẩm quyền.

Các diễn giả trao đổi tại tọa đàm.

Chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm

Để cải cách đi vào thực chất, ông Nguyễn Khánh Ngọc nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục rà soát, hoàn thiện pháp luật, loại bỏ giấy phép con và điều kiện kinh doanh bất hợp lý; đồng thời chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ, nâng cao trách nhiệm giải trình của người đứng đầu.

Theo ông Ngọc, cắt giảm thủ tục cần gắn với chuyển đổi số, kết nối dữ liệu giữa các cơ quan để hạn chế tình trạng doanh nghiệp phải kê khai hoặc nộp lại những thông tin Nhà nước đã có. Cùng với đó, cần phát huy vai trò phản biện, kiến nghị của các tổ chức luật gia và hiệp hội doanh nghiệp để kịp thời phát hiện những quy định bất cập.

Một giải pháp quan trọng khác là chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên đánh giá rủi ro. Theo bà Ngô Thị Tuyết, cơ quan quản lý cần tập trung kiểm tra vào những lĩnh vực, đối tượng có nguy cơ cao, đồng thời tận dụng dữ liệu, tiêu chuẩn và quy chuẩn để giảm các yêu cầu xác nhận, chứng nhận không cần thiết.

TS. Nguyễn Minh Thảo - Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược (Bộ Tài chính).

Tuy nhiên, TS. Nguyễn Minh Thảo lưu ý việc chuyển sang hậu kiểm phải đi cùng các tiêu chuẩn, quy chuẩn rõ ràng, minh bạch và thống nhất. Nếu tiêu chí thiếu cụ thể, doanh nghiệp sẽ khó xác định mức độ đáp ứng yêu cầu và có thể phát sinh rủi ro trong quá trình hoạt động.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Mạc Quốc Anh cho rằng cần tiếp tục cải thiện các thủ tục liên quan trực tiếp đến hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh, đồng thời duy trì đối thoại để kịp thời xử lý những vướng mắc từ thực tiễn.

Cải cách thủ tục hành chính không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý, mà là loại bỏ những yêu cầu không cần thiết, tổ chức thực thi hiệu quả hơn và giảm gánh nặng tuân thủ. Khi thời gian chờ đợi và chi phí thực tế được cắt giảm, doanh nghiệp mới có thêm nguồn lực để đầu tư, mở rộng sản xuất, kinh doanh, qua đó góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.