leftcenterrightdel
 Thủ tướng Hungary Peter Magyar. Ảnh: THX/TTXVN

Đề xuất do ông Magyar trình lên Quốc hội hôm 5/7 nêu rằng nhiệm kỳ của tổng thống đương nhiệm sẽ kết thúc vào ngày tiếp theo sau khi sửa đổi hiến pháp có hiệu lực. Đảng Tisza cầm quyền hiện nắm thế đa số áp đảo trong Quốc hội, nên khả năng thông qua đề xuất được đánh giá là cao. Một số nguồn tin trong Quốc hội Hungary cho biết cuộc bỏ phiếu có thể diễn ra sớm nhất vào tuần tới, dù thời điểm chính thức chưa được xác nhận.

Ông Magyar giành chiến thắng lớn trong cuộc bầu cử hồi tháng 4, chấm dứt 16 năm cầm quyền của ông Orban. Trong chiến dịch tranh cử, ông nhiều lần cam kết sẽ loại bỏ các quan chức cấp cao được bổ nhiệm dưới thời chính quyền tiền nhiệm, trong đó có Tổng thống Sulyok. Thủ tướng Hungary cho rằng ông Sulyok không thực hiện đầy đủ trách nhiệm hiến định và đã không bảo vệ những người ủng hộ phe đối lập trong giai đoạn Fidesz cầm quyền.

Ông Magyar từng cáo buộc ông Sulyok là nhân vật thân cận với ông Orban và không còn đủ tư cách đại diện cho nền cộng hòa Hungary. Theo ông, việc thay đổi nhân sự ở những vị trí then chốt là một phần trong nỗ lực tháo dỡ cấu trúc quyền lực mà Fidesz để lại sau nhiều năm nắm quyền.

Tuy nhiên, Tổng thống Sulyok cho biết không có ý định từ chức. Trong một tuyên bố hôm 5/7, ông cảnh báo kế hoạch của chính phủ mới có thể làm suy yếu nguyên tắc pháp quyền và các thiết chế dân chủ của Hungary. Ông Sulyok cho rằng vấn đề hiện nay không chỉ là số phận chính trị của một cá nhân, mà còn là liệu các nguyên tắc được quốc tế công nhận về pháp quyền có bị cuốn đi bởi quyền lực của phe đa số hay không.

Fidesz cũng phản ứng gay gắt trước động thái của chính phủ. Đảng này kêu gọi tổ chức biểu tình vào ngày 9/7 để ủng hộ Tổng thống Sulyok, đồng thời cáo buộc Tisza vượt qua các ranh giới về pháp lý, đạo đức và chính trị. Ông Orban cho rằng cử tri Hungary không trao cho chính phủ mới thẩm quyền để loại bỏ tổng thống theo cách này.

Phe đối lập lập luận rằng ông Sulyok được bầu theo đúng quy định của hiến pháp, nên việc sửa hiến pháp để chấm dứt nhiệm kỳ của một cá nhân có thể bị xem là một đạo luật nhắm vào một trường hợp cụ thể. Họ cảnh báo điều này có thể tạo tiền lệ nguy hiểm, khi một đa số nghị viện mới có thể dùng quyền sửa đổi hiến pháp để thay thế các chức danh không phù hợp với mục tiêu chính trị của mình.

Gói sửa đổi hiến pháp không chỉ liên quan đến chức tổng thống. Đề xuất còn đặt tuổi nghỉ hưu của thẩm phán hiến pháp ở mức 70, qua đó có thể buộc bốn thẩm phán rời nhiệm sở. Ngoài ra, chính phủ cũng muốn giới hạn thời gian giữ ghế nghị sĩ ở mức 12 năm. Theo Tisza, các thay đổi này nhằm làm mới hệ thống chính trị và giảm ảnh hưởng kéo dài của những nhân sự gắn với thời kỳ Orban.

Tranh cãi tại Hungary đang thu hút sự chú ý của châu Âu. Phái đoàn của Ủy ban Venice, cơ quan tư vấn về các vấn đề hiến pháp thuộc Hội đồng châu Âu, đã tới Hungary trong tuần trước và gặp cả tổng thống lẫn các quan chức chính phủ. Kết luận của cơ quan này hiện chưa được công bố. Ủy ban châu Âu cũng cho biết đang theo dõi tiến trình sửa đổi hiến pháp tại Hungary.

Dù chức tổng thống Hungary chủ yếu mang tính nghi lễ, nhưng vị trí này vẫn có vai trò nhất định trong quy trình lập pháp, bao gồm ký ban hành luật và có thể chuyển một số dự luật sang Tòa án Hiến pháp để xem xét. Vì vậy, cuộc đối đầu giữa chính phủ Magyar và Tổng thống Sulyok đang được nhìn nhận như phép thử lớn đầu tiên đối với nỗ lực cải tổ thể chế của Hungary sau thời kỳ Orban.

Theo TTXVN