    |
 |
| Cán bộ Thuế hướng dẫn người nộp thuế kê khai mã số thuế. Ảnh minh họa: Cục Thuế |
Những thủ đoạn gian lận tinh vi về hóa đơn
Theo Cục Thuế, tội phạm hóa đơn hiện nay không còn hoạt động đơn lẻ mà hình thành các mạng lưới doanh nghiệp liên kết chặt chẽ về con người, địa chỉ, tài khoản, dòng tiền và hàng hóa trung gian. Thời gian qua, ngành Thuế đã phối hợp với các cơ quan chức năng triệt phá nhiều đường dây doanh nghiệp “ma” buôn bán hóa đơn quy mô lớn.
Đặc biệt, sự bùng nổ của thương mại điện tử, kinh tế nền tảng và các giao dịch thanh toán trực tuyến xuyên biên giới đã mở ra không gian cho các phương thức gian lận hóa đơn thế hệ mới.
Cụ thể, lợi dụng việc xử lý dữ liệu tự động, tốc độ luân chuyển thông tin nhanh chóng và tính phân tán về địa lý, các mạng lưới tội phạm kinh tế có tổ chức đã hình thành với cấu trúc ngày càng tinh vi. Các đối tượng đã thành lập doanh nghiệp “vỏ bọc” nhằm mua bán hóa đơn điện tử khống với quy mô hàng chục nghìn tỉ đồng; thiết lập các chuỗi giao dịch lòng vòng để hợp thức hóa hàng hóa trôi nổi; khai khống chi phí đầu vào nhằm trốn thuế và cấu kết trục lợi tiền hoàn thuế giá trị gia tăng từ ngân sách nhà nước.
Có thể thấy, hành vi thành lập doanh nghiệp “ma” xuất khống hóa đơn không chỉ làm thất thu ngân sách nhà nước mà còn làm tổn hại nghiêm trọng môi trường kinh doanh, đẩy rủi ro pháp lý sang các doanh nghiệp làm ăn chân chính khi vô tình sử dụng hóa đơn đầu vào của các đơn vị này.
Phát biểu tại Hội nghị chuyên đề về phòng, chống gian lận và mua bán hóa đơn trái phép do Cục Thuế tổ chức mới đây, qua công tác quản lý và xử lý các vụ án lớn, đại diện Thuế tỉnh Nghệ An chỉ ra những đặc điểm nhận dạng của các đường dây mua bán trái phép hóa đơn. Cụ thể, doanh nghiệp có vòng đời “siêu ngắn”, sau khi thành lập và đăng ký hóa đơn điện tử sẽ ồ ạt xuất lượng hóa đơn lớn ngay trong 3 - 12 tháng đầu, sau đó nhanh chóng bỏ địa chỉ kinh doanh.
|
 |
| Phòng, chống gian lận hóa đơn nhằm bảo vệ nguồn thu ngân sách cũng như quyền và lợi ích hợp pháp của người nộp thuế. Ảnh minh họa: Cục Thuế |
Doanh nghiệp có vốn điều lệ nhỏ, không có tài sản cố định, không kho bãi, không chi phí điện nước hay nhân công, nhưng doanh thu ghi trên hóa đơn đầu ra vọt lên hàng chục, hàng trăm tỉ đồng. Ngoài ra, người đại diện pháp luật thường là lao động tự do, sinh viên, người cao tuổi được thuê đứng tên với mức phí vài triệu đồng. Một cá nhân có thể đứng tên hộ hàng loạt pháp nhân ở nhiều địa bàn.
Các doanh nghiệp trong cùng đường dây thường trùng địa chỉ trụ sở, số điện thoại, email, kế toán, chữ ký số và mở tài khoản tại cùng một chi nhánh ngân hàng.
Ngoài ra, dòng tiền thường “quay vòng khép kín”, bên mua chuyển khoản để hợp thức hóa chứng từ, ngay sau đó tiền được rút mặt hoặc chuyển qua tài khoản cá nhân rồi hoàn trả cho bên mua sau khi trừ “phí hóa đơn”.
Các hình thức gian lận phổ biến bao gồm: xuất hóa đơn khống hoàn toàn; xuất thấp hơn giá trị thực tế để giấu doanh thu đối với các mảng bán lẻ, ăn uống, xây dựng, bất động sản; gian lận hoàn thuế giá trị gia tăng đối với hàng xuất khẩu, hay chia nhỏ giao dịch né quy định thanh toán ngân hàng và rao bán hóa đơn công khai trên mạng xã hội.
Đồng bộ giải pháp, bảo vệ lợi ích hợp pháp của người nộp thuế
Từ thực tiễn này đòi hỏi ngành Thuế phải chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy “kiểm tra doanh nghiệp có dấu hiệu rủi ro” sang “kiểm tra theo chuỗi, theo nhóm liên kết và theo dòng vận động của hóa đơn, tiền và hàng hóa”.
Phát biểu tại Hội nghị, ông Đặng Ngọc Minh, Phó Cục trưởng Cục Thuế nhấn mạnh, phòng, chống gian lận hóa đơn không chỉ nhằm bảo vệ nguồn thu ngân sách nhà nước mà còn góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người nộp thuế (NNT), bảo đảm công bằng trong thực hiện nghĩa vụ thuế và xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh. Do đó, công tác quản lý thuế cần kết hợp chặt chẽ giữa phòng ngừa, hỗ trợ tuân thủ với phát hiện, xử lý kịp thời các hành vi vi phạm pháp luật.
Ngoài ra, việc triển khai hóa đơn điện tử trên phạm vi toàn quốc đã tạo nền tảng quan trọng để đổi mới phương thức quản lý thuế. Cùng với dữ liệu đăng ký thuế, kê khai, nộp thuế, hoàn thuế và tình trạng hoạt động của NNT, dữ liệu hóa đơn điện tử là nguồn thông tin quan trọng giúp cơ quan Thuế phân tích giao dịch, đối chiếu thông tin và nhận diện rủi ro.
Cũng theo ông Đặng Ngọc Minh, có nền tảng dữ liệu lớn là một lợi thế, nhưng yêu cầu quan trọng hơn là sử dụng hiệu quả lợi thế đó. Dữ liệu cần được kết nối, phân tích và chuyển thành những hành động nghiệp vụ cụ thể. Bên cạnh xem xét từng hóa đơn, từng NNT, cần đặt các thông tin trong mối quan hệ giao dịch để nhận diện đầy đủ hơn bản chất hoạt động kinh tế và những dấu hiệu cần xác minh.
Theo Cục Thuế, việc triển khai hệ thống hóa đơn điện tử theo lộ trình từ năm 2021 và trên phạm vi toàn quốc từ năm 2022 đã tạo nền tảng quan trọng cho đổi mới phương thức quản lý thuế. Cùng với dữ liệu đăng ký, kê khai, nộp thuế, hoàn thuế và tình trạng hoạt động của người nộp thuế, dữ liệu hóa đơn điện tử là nguồn thông tin cốt lõi để cơ quan Thuế phân tích giao dịch, đối chiếu thông tin và nhận diện rủi ro.
Cùng với đó, Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lý cho quản lý thuế trên nền tảng số, tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu và phối hợp liên ngành. Đây là điều kiện tiên quyết để tăng cường đối chiếu chéo thông tin và nâng cao chất lượng quản lý.
Đặc biệt, cơ quan Thuế đã số hóa toàn bộ quá trình xử lý công việc của công chức thuế. Mọi cảnh báo rủi ro phải được ghi nhận rõ người tiếp nhận, thời gian và kết quả xử lý. Công chức đánh giá “không có rủi ro” phải nêu rõ căn cứ và chịu trách nhiệm cá nhân. Tự động cảnh báo tới lãnh đạo đơn vị khi tỉ lệ cảnh báo quá hạn cao bất thường…