Lào Cai trước bài toán tăng trưởng xanh

Tại Hội nghị xúc tiến đầu tư tháng 7/2026, Lào Cai lựa chọn thông điệp “Kết nối phát triển - Xanh và bền vững”. Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đề nghị tỉnh phát triển công nghiệp chế biến sâu, hạn chế xuất khẩu nguyên liệu thô, thúc đẩy năng lượng tái tạo và tạo giá trị gia tăng ngay tại địa phương. Kết luận của Chính phủ sau đó tiếp tục đặt yêu cầu phát triển công nghiệp theo hướng xanh, công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn và chế biến sâu gắn với vùng nguyên liệu.

Công nghiệp mở rộng, hạ tầng môi trường phải theo kịp

Theo báo cáo của UBND tỉnh, lĩnh vực khai khoáng cuối tháng 5/2026, trên địa bàn có 45 dự án khai thác, chế biến khoáng sản nhóm I và khoáng chất công nghiệp thuộc phạm vi quản lý của ngành Công Thương, cùng 18 nhà máy hóa chất - phân bón. Ngành khai thác và chế biến khoáng sản tạo việc làm cho khoảng 17.500 lao động, thu nhập bình quân 7 - 10 triệu đồng/người/tháng.

Hoạt động sản xuất công nghiệp tại Lào Cai. Tỉnh đang định hướng tăng tỷ trọng chế biến sâu gắn với yêu cầu về công nghệ và bảo vệ môi trường. Ảnh: TTXVN.

Trong 7 tháng năm 2026, chỉ số sản xuất công nghiệp toàn tỉnh tăng 7,07% so với cùng kỳ. Khai khoáng tăng 7,86%, công nghiệp chế biến - chế tạo tăng 6,12%, sản xuất và phân phối điện tăng 8,36%. Cơ cấu sản xuất công nghiệp cũng dịch chuyển theo hướng tăng chế biến, trong đó công nghiệp chế biến hiện chiếm trên 76%, còn khai khoáng khoảng 5,5%.

Chế biến sâu giúp nâng giá trị trên cùng một đơn vị tài nguyên, nhưng đồng thời đặt yêu cầu cao hơn về công nghệ, sử dụng nước, năng lượng và xử lý chất thải. Vì vậy, mở rộng sản xuất công nghiệp cần đi cùng đầu tư cho hạ tầng môi trường và năng lực kiểm soát nguồn thải.

Lào Cai đang đầu tư hoàn thiện hạ tầng tại các khu công nghiệp Phía Nam, Minh Quân và Âu Lâu với tổng mức đầu tư khoảng 1.250 tỉ đồng. Các hạng mục gồm giao thông nội khu, hệ thống cấp - thoát nước, điện chiếu sáng, camera giám sát, thu gom và xử lý nước thải tập trung. Riêng hệ thống xử lý nước thải tại Khu công nghiệp Phía Nam được thiết kế công suất khoảng 1.200 m³/ngày đêm; mục tiêu hoàn thành hệ thống tại Phía Nam và Minh Quân trong năm 2026, tại Âu Lâu trong năm 2027.

Yêu cầu về môi trường cũng được đặt ra với các khu công nghiệp mới. Ngày 26/8/2026, Lào Cai khởi công Khu công nghiệp Phú Xuân và Phú Xuân 1 tại xã Gia Phú, tổng diện tích 500 ha, vốn đầu tư 5.462 tỉ đồng. Tại lễ khởi công, lãnh đạo tỉnh xác định phát triển công nghiệp xanh, sạch, bền vững là một trong những nhiệm vụ trọng tâm; hai khu công nghiệp được định hướng thu hút các dự án công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, cơ khí chế tạo, chế biến sâu và logistics.

Rừng và chất thải trong bài toán kinh tế tuần hoàn

Áp lực môi trường không chỉ xuất hiện tại các khu công nghiệp. Kết quả rà soát giữa năm 2026 cho thấy toàn tỉnh có 89 bãi chôn lấp và cơ sở xử lý chất thải rắn sinh hoạt, trong đó 60 cơ sở đang hoạt động và 29 cơ sở đã dừng hoặc không hoạt động. Trong 50 bãi chôn lấp còn vận hành, chỉ 3 bãi cơ bản hợp vệ sinh, 4 bãi đã xuống cấp, còn 43 bãi chưa bảo đảm yêu cầu vệ sinh môi trường.

Rừng đặc dụng thuộc Vườn Quốc gia Hoàng Liên, tỉnh Lào Cai. Tỷ lệ che phủ rừng toàn tỉnh hiện khoảng 61,5%. Ảnh: TTXVN.

Giai đoạn 2026 - 2030, ngành chức năng đề xuất đầu tư 40 dự án, công trình xử lý chất thải rắn bằng nguồn ngân sách với tổng kinh phí hơn 598,2 tỉ đồng, gồm 29 dự án mới và 11 dự án cải tạo, nâng cấp; đồng thời dự kiến huy động đầu tư xã hội hóa đối với 6 khu xử lý. Hạ tầng xử lý chất thải vì thế sẽ phải được bổ sung cùng với quá trình mở rộng đô thị, công nghiệp và hoạt động du lịch.

Ở một hướng khác, Lào Cai đang khai thác giá trị kinh tế của tài nguyên theo cách ít phụ thuộc hơn vào khai thác trực tiếp. Toàn tỉnh có hơn 865.000 ha đất có rừng, tỷ lệ che phủ khoảng 61,5%. Giai đoạn 2021 - 2025, nguồn thu từ dịch vụ môi trường rừng bình quân đạt khoảng 250 tỉ đồng mỗi năm; riêng kế hoạch năm 2026 dự kiến gần 300 tỉ đồng với hơn 512.000 ha rừng tham gia cung ứng dịch vụ.

Giá trị của rừng vì vậy không chỉ nằm ở gỗ và lâm sản. Nguồn nước, đa dạng sinh học, dược liệu, du lịch sinh thái và dịch vụ môi trường đang tạo thêm nguồn thu cho chủ rừng và cộng đồng. Tại Vườn Quốc gia Hoàng Liên, công nghệ số, camera giám sát và các nền tảng quản lý tài nguyên tiếp tục được mở rộng trong năm 2026 để hỗ trợ phát hiện cháy rừng và các hành vi xâm hại tài nguyên.

Phụ phẩm của sản xuất lâm nghiệp cũng đang được đưa vào một chuỗi giá trị khác. Nhà máy điện sinh khối Yên Bái 1 tại xã Đông Cuông có công suất thiết kế 50 MW, sử dụng khoảng 500.000 tấn phụ phẩm gỗ mỗi năm. Theo chủ đầu tư Erex, dự án dự kiến vận hành vào cuối năm tài chính 2027.

Việc sử dụng phụ phẩm gỗ làm nhiên liệu mở thêm một hướng tận dụng tài nguyên: Phần vật liệu còn lại của ngành này trở thành đầu vào cho ngành khác. Hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu, khoảng cách vận chuyển và công nghệ vận hành, nhưng mô hình cho thấy khả năng tạo thêm giá trị từ phần tài nguyên đã được khai thác.

Sức chịu tải phải đi trước tốc độ đầu tư

Những mô hình như điện sinh khối cho thấy tăng trưởng xanh không chỉ nằm ở công nghệ xử lý sau cùng, mà còn bắt đầu từ cách sử dụng tài nguyên và thiết kế chuỗi sản xuất ngay từ đầu. Khi quy mô đầu tư ngày càng lớn, yêu cầu này càng trở nên quan trọng, bởi mỗi quyết định về công nghiệp, đô thị hay du lịch đều tác động trực tiếp tới đất đai, nguồn nước, rừng và hạ tầng môi trường.

Điều cần tính đến là sức chịu tải của từng khu vực. Khả năng cấp nước, tiếp nhận chất thải, mật độ xây dựng hay mức độ khai thác tài nguyên đều có giới hạn. Nếu tốc độ đầu tư vượt quá năng lực đáp ứng và phục hồi, chi phí môi trường sẽ tăng lên, kéo theo thêm nguồn lực cho xử lý và khắc phục về sau.

Các đại biểu thực hiện nghi thức động thổ Dự án Nhà máy điện sinh khối Yên Bái 1 tại xã Đông Cuông, tỉnh Lào Cai (ngày 19/12/2025). Ảnh: Báo Đại Đoàn Kết.

 Các vùng có giá trị cao về rừng, cảnh quan và đa dạng sinh học cần kiểm soát chặt mật độ xây dựng và quy mô khai thác. Với đô thị và điểm du lịch, khả năng cấp nước, xử lý nước thải và chất thải rắn cần được tính cùng với quy mô phát triển.

Hiệu quả đầu tư vì vậy không chỉ thể hiện ở vốn đăng ký, sản lượng hay số việc làm tạo ra. Mức tiêu hao tài nguyên, lượng phát thải, khả năng phục hồi môi trường và giá trị giữ lại tại địa phương cũng là những yếu tố cần được tính đến ngay trong quá trình lựa chọn dự án.

Với Lào Cai, tăng trưởng xanh cuối cùng nằm ở khả năng giữ cân bằng giữa tốc độ phát triển và sức chịu tải của tài nguyên. Khi giới hạn về đất, nước, rừng và môi trường được tính ngay từ khâu quy hoạch và lựa chọn đầu tư, “xanh” mới trở thành điều kiện của tăng trưởng, thay vì phần việc phải xử lý sau cùng.