leftcenterrightdel
 Ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập, Bộ Công Thương.

PV: Nghị định số 31/2018/NĐ-CP đã được thực hiện hơn 8 năm. Theo ông, đâu là những yêu cầu cấp thiết đặt ra đối với việc xây dựng một nghị định thay thế ở thời điểm hiện nay?

Ông Nguyễn Anh Sơn: Nghị định số 31/2018/NĐ-CP đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho công tác quản lý xuất xứ hàng hóa, hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện quy tắc xuất xứ, xin cấp C/O và tận dụng ưu đãi thuế quan theo các hiệp định thương mại tự do (FTA) mà Việt Nam tham gia. Tuy nhiên, sau hơn 8 năm, bối cảnh pháp lý và thực tiễn hoạt động xuất nhập khẩu đã có nhiều thay đổi. Những quy định đã phát huy tác dụng cần được kế thừa, đồng thời các nội dung chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu thực tế phải được rà soát, hoàn thiện.

Trước hết, đó là yêu cầu bảo đảm sự đồng bộ của pháp luật về xuất xứ với hệ thống pháp luật hiện hành và các cam kết quốc tế. Khi quy mô thương mại và mức độ tham gia chuỗi cung ứng ngày càng mở rộng, doanh nghiệp cần những quy định rõ ràng, dễ thực hiện; cơ quan quản lý cũng cần cơ sở pháp lý đầy đủ để kiểm tra, xác minh và xử lý những vấn đề phát sinh.

Một yêu cầu đáng chú ý khác là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong giải quyết thủ tục hành chính, nhất là việc làm rõ thẩm quyền và trách nhiệm của các cơ quan cấp C/O, trong đó có cơ chế phân cấp cho địa phương. Phân cấp phải đi đôi với điều kiện thực thi, cơ chế phối hợp và trách nhiệm quản lý, để thủ tục thuận lợi hơn nhưng vẫn bảo đảm áp dụng thống nhất trên phạm vi cả nước.

Vì vậy, xây dựng nghị định thay thế không đơn thuần là sửa đổi kỹ thuật một văn bản. Mục tiêu là hoàn thiện khuôn khổ quản lý xuất xứ theo hướng minh bạch, hiệu quả, giảm vướng mắc không cần thiết cho doanh nghiệp và nâng cao khả năng kiểm soát gian lận.

leftcenterrightdel
 Theo ông Nguyễn Anh Sơn, các quy định được hoàn thiện sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong việc xác định xuất xứ, chuẩn bị hồ sơ và chứng minh hàng hóa đáp ứng quy tắc tương ứng. (Ảnh minh họa)

PV: Điều doanh nghiệp quan tâm là chính sách mới sẽ tạo thuận lợi cụ thể như thế nào trong hoạt động xuất nhập khẩu, trong khi yêu cầu phòng, chống gian lận xuất xứ ngày càng cao?

Ông Nguyễn Anh Sơn: Trong quá trình xây dựng nghị định thay thế, Bộ Công Thương, trực tiếp là Cục Xuất nhập khẩu, tập trung rà soát những vướng mắc từ thực tiễn, đồng thời tiếp thu ý kiến của cơ quan quản lý, hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp. Chúng tôi kỳ vọng các quy định được hoàn thiện sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong việc xác định xuất xứ, chuẩn bị hồ sơ và chứng minh hàng hóa đáp ứng quy tắc tương ứng.

Khi yêu cầu về hồ sơ, thẩm quyền và trình tự thực hiện được quy định rõ ràng, doanh nghiệp có điều kiện hạn chế sai sót, giảm thời gian và chi phí tuân thủ trong quá trình đề nghị cấp C/O. Điều đó có ý nghĩa thiết thực vì C/O là một trong những căn cứ quan trọng để hàng hóa có thể được xem xét hưởng ưu đãi thuế quan theo FTA, nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện liên quan. Tuy nhiên, ưu đãi không tự động có được chỉ vì doanh nghiệp sở hữu C/O; điều cốt lõi vẫn là hàng hóa phải đáp ứng đúng quy tắc xuất xứ của từng hiệp định.

Ở chiều ngược lại, tạo thuận lợi thương mại không đồng nghĩa với nới lỏng yêu cầu tuân thủ. Công tác kiểm tra, xác minh xuất xứ và phối hợp phòng, chống gian lận tiếp tục phải được chú trọng. Những doanh nghiệp đầu tư thực chất vào năng lực sản xuất, quản trị nguyên liệu và hồ sơ chứng minh xuất xứ cần được bảo vệ trước hành vi khai báo sai, giả mạo hoặc lợi dụng xuất xứ để trục lợi.

Quan điểm của chúng tôi là hai mục tiêu phải được thực hiện đồng thời: thủ tục cần thông thoáng, có thể dự đoán và dễ thực hiện; việc xác định xuất xứ phải trung thực, có căn cứ và có khả năng kiểm chứng. Đây cũng là điều kiện để duy trì lòng tin của đối tác và nâng cao sức cạnh tranh bền vững của hàng xuất khẩu Việt Nam.

 

leftcenterrightdel
 Hội nghị đánh giá công tác quản lý nhà nước về xuất xứ hàng hóa và phổ biến văn bản quy phạm pháp luật về xuất xứ hàng hóa do Bộ Công Thương (Cục Xuất nhập khẩu) tổ chức ngày 30/10/2026 tại TP Hồ Chí Minh.

PV: Cùng với việc xây dựng nghị định thay thế Nghị định 31/2018/NĐ-CP, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 384/2026/NĐ-CP về xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa sản xuất, lưu thông trong nước. Doanh nghiệp cần hiểu mối quan hệ giữa hai chính sách này như thế nào để tránh nhầm lẫn?

Ông Nguyễn Anh Sơn: Đây là hai phạm vi điều chỉnh cần được phân biệt rõ. Theo Nghị định số 384/2026/NĐ-CP ngày 9/10/2026, có hiệu lực từ ngày 1/1/2027, các tiêu chí xác định xuất xứ Việt Nam được quy định đối với hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước. Trong khi đó, Nghị định số 31/2018/NĐ-CP và dự thảo nghị định thay thế tập trung vào xuất xứ hàng hóa trong hoạt động ngoại thương, trong đó có các quy định liên quan đến cấp C/O. Nghị định 384 không thay thế quy tắc xuất xứ áp dụng cho hàng xuất khẩu theo từng FTA hoặc yêu cầu của thị trường nhập khẩu.

Đối với thị trường nội địa, điểm quan trọng của Nghị định 384 là xây dựng hệ tiêu chí rõ ràng để xác định khi nào hàng hóa có xuất xứ Việt Nam. Hàng hóa có thể có xuất xứ thuần túy Việt Nam hoặc có xuất xứ không thuần túy nhưng đáp ứng tiêu chí theo quy định. Đối với nhóm không thuần túy, Nghị định đặt ra tiêu chí chuyển đổi mã số hàng hóa ở cấp độ bốn số HS hoặc hàm lượng giá trị Việt Nam tối thiểu 30%. Đây là các tiêu chí phải được xem xét cùng với những quy định liên quan, chứ không thể suy luận chỉ từ địa điểm đóng gói hay công đoạn hoàn thiện cuối cùng.

Chẳng hạn, việc dán nhãn, thay đổi bao bì, đóng gói hoặc lắp ráp đơn giản tại Việt Nam không mặc nhiên làm phát sinh xuất xứ Việt Nam. Khi công bố thông tin xuất xứ trên nhãn hàng hóa hoặc tài liệu liên quan, chủ thể công bố phải bảo đảm tính chính xác, trung thực và lưu giữ hồ sơ chứng minh khi cơ quan có thẩm quyền yêu cầu. Nghị định cũng không đặt ra một thủ tục xác nhận xuất xứ riêng bắt buộc đối với mọi hàng hóa lưu thông trong nước.

Điểm chung của việc hoàn thiện cả hai khuôn khổ chính sách là hướng tới thông tin xuất xứ minh bạch, hoạt động sản xuất thực chất và trách nhiệm giải trình rõ ràng. Doanh nghiệp cần xác định hàng hóa của mình thuộc phạm vi điều chỉnh nào và áp dụng đúng bộ tiêu chí tương ứng, tránh đồng nhất quy định cho thị trường nội địa với quy tắc xuất xứ của hàng hóa xuất nhập khẩu.

PV: Để chính sách mới thực sự đi vào cuộc sống, nhất là khi việc cấp C/O được phân cấp mạnh hơn, Cục Xuất nhập khẩu sẽ tập trung vào những nhiệm vụ gì? Dự kiến nghị định thay thế Nghị định 31/2018/NĐ-CP được ban hành khi nào?

Ông Nguyễn Anh Sơn: Chúng tôi xác định chất lượng văn bản phải được bảo đảm ngay từ quá trình xây dựng, nhưng hiệu quả cuối cùng phụ thuộc rất lớn vào khâu tổ chức thực hiện. Cục Xuất nhập khẩu sẽ tiếp tục tham mưu hoàn thiện các quy định và văn bản hướng dẫn, phổ biến chính sách, tập huấn nghiệp vụ cho các cơ quan, tổ chức thực hiện cấp C/O và hướng dẫn doanh nghiệp về hồ sơ, tiêu chí xuất xứ cũng như trách nhiệm tuân thủ.

Khi đẩy mạnh phân cấp cho địa phương, yêu cầu đặt ra là phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm; đồng thời tăng cường phối hợp, hỗ trợ nghiệp vụ, kiểm tra và kịp thời giải đáp những tình huống phát sinh. Chúng tôi cũng sẽ tiếp tục chú trọng công tác xác minh, kiểm tra xuất xứ và phối hợp với các cơ quan liên quan trong phòng, chống gian lận. Hiệp hội ngành hàng có thể đóng vai trò cầu nối, phổ biến chính sách và tổng hợp khó khăn thực tế để cơ quan quản lý xem xét xử lý trong phạm vi thẩm quyền.

Về thời điểm ban hành, việc xây dựng nghị định thay thế đang được đặt trong tổng thể quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật có liên quan, trong đó có dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đang được trình Quốc hội khóa XVI xem xét tại Kỳ họp thứ hai. Định hướng là hoàn thiện nghị định để có thể ban hành và có hiệu lực đồng thời với luật, tùy thuộc tiến độ thông qua và quy trình ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Vì vậy, hiện chưa nên xác định một mốc thời gian cụ thể khi chưa có quyết định chính thức.

Về phía doanh nghiệp, điều quan trọng là chủ động theo dõi quá trình hoàn thiện chính sách, rà soát quy trình sản xuất, chứng từ đầu vào và hồ sơ xuất xứ; đồng thời phản ánh kịp thời những vướng mắc qua cơ quan quản lý hoặc hiệp hội ngành hàng. Khi cơ quan nhà nước và doanh nghiệp cùng chuẩn bị từ sớm, những thay đổi trong chính sách mới có thể được triển khai thông suốt, vừa tạo thuận lợi thương mại, vừa bảo vệ uy tín hàng hóa Việt Nam.

PV: Xin trân trọng cảm ơn ông!

Nhóm PV (thực hiện)