Tại buổi giao ban báo chí chiều ngày 2/4, lãnh đạo Sở Công thương tỉnh Khánh Hòa đã thông tin tình hình, tiến độ và một số khó khăn vướng mắc trong việc triển khai dự án nhà máy điện hạt nhân (NMĐHN) Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2.

Thông tin nhấn mạnh, Dự án NMĐHN là dự án đặc biệt quan trọng quốc gia với quy mô công suất dự kiến 4.000MW – 6.400MW và giai đoạn vận hành 2031-2035 theo Quy hoạch được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Năm 2009, Dự án ĐHN Ninh Thuận được Quốc hội phê duyệt chủ trương đầu tư tại Nghị quyết số 41/2009/QH12 ngày 25/11/2009 và đến năm 2016, Dự án tạm dừng thực hiện theo Nghị quyết số 31/2016/QH14 ngày 22/11/2016 của Quốc hội.

Ngày 30/11/2024, Dự án ĐHN Ninh Thuận tiếp tục thực hiện đầu tư dự án theo Nghị quyết số 174/2024/QH15 của Quốc hội; đồng thời để đáp ứng tiến độ thực hiện dự án, Quốc hội đã thông qua một số cơ chế, chính sách đặc biệt đầu tư xây dựng Dự án NHĐHN Ninh Thuận theo Nghị quyết 189/2025/QH15 ngày 19/02/2025.

Trên cơ sở đó, Thủ tướng Chính phủ đã giao UBND tỉnh Ninh Thuận (nay là UBND tỉnh Khánh Hòa) làm chủ đầu tư thực hiện dự án di dân tái định cư, giải phóng mặt bằng dự án NHĐHN Ninh Thuận tại Văn bản số 381/TTg-CN ngày 01/4/2025. Trong đó có nội dung “UBND tỉnh Ninh Thuận được kế thừa các kết quả triển khai trước đây của dự án di dân tái định cư các NMĐHN tại tỉnh Ninh Thuận và phối hợp với các chủ đầu tư dự án để rà soát, điều chỉnh cho phù hợp, đảm bảo thực hiện hiệu quả, đúng tiến độ”, trong đó dự án được phân chia thành 2 dự án thành phần:  Dự án thành phần 1: Di dân tái định cư, giải phóng mặt bằng dự án NMĐHN Ninh Thuận 1 (GPMB, đầu tư xây dựng khu tái định cư, tái định canh, khu nghĩa trang); Dự án thành phần 2: Di dân tái định cư, giải phóng mặt bằng dự án NMĐHN Ninh Thuận 2 (GPMB, đầu tư xây dựng khu tái định cư, tái định canh, khu chỉnh trang, khu nghĩa trang).

Thời gian qua, địa phương đã ban hành và triển khai các kế hoạch tuyên truyền, vận động nhân dân về chủ trương tái khởi động Dự án xây dựng NMĐHN, góp phần nâng cao nhận thức, tạo sự đồng thuận xã hội trong quá trình tổ chức thực hiện; chỉ đạo các địa phương trong vùng dự án, tổ chức họp dân, đối thoại trực tiếp để tuyên truyền, phổ biến kịp thời về tình hình triển khai dự án, chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và kế hoạch thu hồi đất; đồng thời đẩy mạnh thông tin, tuyên truyền về các chính sách an sinh xã hội, ổn định đời sống và sinh kế cho nhân dân vùng chịu ảnh hưởng; tập trung triển khai các dự án bồi thường, hỗ trợ tái định cư.

leftcenterrightdel
 Phối cảnh nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận. (Ảnh minh hoạ)

Trong quá trình tổ chức triển khai Dự án NMĐHN Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2, UBND tỉnh gặp một số khó khăn, vướng mắc về cơ sở pháp lý trong việc áp dụng cơ chế, chính sách đặc thù về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Cụ thể, Nghị quyết số 189/2025/QH15 cho phép áp dụng mức bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cao nhất theo quy định nhân (x) với 1,5 lần; tuy nhiên, nghị quyết mới chỉ quy định theo khung, mang tính nguyên tắc, chưa bao quát đầy đủ các tình huống phát sinh trên thực tế tại khu vực dự án.

Trong quá trình triển khai, nhiều nội dung mới, đặc thù đã phát sinh, nhất là đối với các nhóm đối tượng có nguồn gốc sử dụng đất phức tạp, tồn tại lịch sử kéo dài qua nhiều giai đoạn chính sách, vượt phạm vi điều chỉnh trực tiếp của Nghị quyết số 189/2025/QH15.

Do đó, Chính phủ đã trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét bổ sung, điều chỉnh Nghị quyết. Tuy nhiên việc Ủy ban Thường vụ Quốc hội chưa ban hành Nghị quyết bổ sung đã dẫn đến thiếu cơ sở pháp lý đầy đủ, thống nhất để địa phương phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo cơ chế điều chỉnh và tổ chức triển khai thực hiện trên thực tế.

Hiện nay, Ủy ban Khoa học Công nghệ và Môi trường của Quốc hội đang trình các nội dung điều chỉnh thuộc thẩm quyền Ủy ban thường vụ Quốc hội, đồng thời Đảng ủy Quốc hội đã có Công văn số 381-CV/ĐUQH ngày 11/3/2026 về chủ trương giao Chính phủ ban hành Nghị quyết cá biệt về hỗ trợ, bồi thường, tái định cư tại Dự án ĐHN Ninh Thuận, trong đó: “Ban Thường vụ Đảng ủy Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất chủ trương để Đảng ủy Chính phủ chỉ đạo Chính phủ ban hành Nghị quyết áp dụng riêng cho Dự án ĐHN Ninh Thuận quy định chính sách hỗ trợ, đảm bảo sinh kế, ổn định đời sống cho người dân và đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng Dự án ĐHN Ninh Thuận theo đúng tinh thần Nghị quyết số 206/2025/QH15 ngày 24/6/2025 của Quốc hội về cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật; bảo đảm khách quan, công khai, minh bạch.

Mặc dù nội dung này đã được Ủy ban Thường vụ Quốc hội rất quan tâm, ủng hộ và nhưng theo Thông báo số 348/TB-VPQH ngày 27/02/2026 của Văn phòng Quốc hội thì Ủy ban Thường vụ Quốc hội chỉ thống nhất bổ sung, điều chỉnh Nghị quyết 189/2025/QH15 đối với 5 chính sách; 2 chính sách còn lại “chưa đưa vào Nghị quyết này và giao Chính phủ tiếp tục nghiên cứu, báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét khi sửa đổi toàn diện Nghị quyết 189/2025/QH15” (Hai chính sách đối với người sử dụng đất có nguồn gốc lấn chiếm đất trước ngày 1/7/2014 và sau 1/7/2014 đến trước ngày ban hành Thông báo thu hồi đất).

Đồng thời ngày 5/3, UBND tỉnh Khánh Hòa đã có Văn bản số 3549/UBND- KT gửi Thủ tướng Chính phủ kiến nghị: Căn cứ Nghị quyết số 206/2025/QH15 của Quốc hội về cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật, đề nghị Thủ tướng Chính phủ xem xét, kiến nghị Chính phủ ban hành nghị quyết đặc thù để tháo gỡ các nội dung còn vướng mắc nêu trên, tạo cơ sở pháp lý để địa phương kịp thời tháo gỡ khó khăn trong công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; bảo đảm triển khai đồng bộ công tác giải phóng mặt bằng, góp phần đẩy nhanh tiến độ thực hiện Dự án ĐHN Ninh Thuận theo yêu cầu, chỉ đạo của Trung ương.

leftcenterrightdel
 Tổng Bí thư Tô Lâm và đoàn công tác Trung ương thị sát thực địa vị trí quy hoạch Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận, ngày 5/12/2024. Ảnh: VN.

Mặc dù tỉnh Khánh Hòa đã hoàn thành 100% công tác đo đạc, kiểm đếm, xác định nguồn gốc đất, rà soát đối tượng bị ảnh hưởng và lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, nhưng do chưa có cơ sở pháp lý cụ thể từ nghị quyết bổ sung nên chưa thể tổ chức chi trả, bàn giao mặt bằng đồng bộ.

Mặt khác, dự án có phạm vi thu hồi đất lớn, ảnh hưởng đến nhiều nhóm đối tượng với điều kiện pháp lý khác nhau, trong đó có các trường hợp sử dụng đất ổn định lâu dài nhưng chưa đủ điều kiện cấp Giấy chứng nhận do ảnh hưởng của quy hoạch kéo dài và các quyết định thu hồi đất trước đây. Nếu không có chính sách đặc thù cụ thể, việc xử lý từng trường hợp riêng lẻ sẽ kéo dài thời gian, phát sinh khiếu nại, làm đình trệ tiến độ giải phóng mặt bằng và không đáp ứng yêu cầu tiến độ rất cao của dự án.

Ngoài ra, xuất phát từ thực tế, dự án đã được xác định chủ trương từ năm 2009 nhưng kéo dài chưa triển khai trong thời gian dài, khiến người dân trong khu vực phải sinh sống, sản xuất trong điều kiện bị hạn chế quyền sử dụng đất, không được xem xét cấp Giấy chứng nhận, không được chuyển mục đích sử dụng đất, hạ tầng không được đầu tư đồng bộ, điều tác động tiêu cực đến tâm lý, đời sống nhân dân vùng dự án và công tác tạo sự đồng thuận xã hội.

Việc chưa hoàn thiện cơ chế, chính sách và chi trả bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã làm phát sinh tâm lý lo lắng, chờ đợi, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, sinh kế của người dân; đồng thời gây khó khăn cho công tác tuyên truyền, vận động, tạo sự đồng thuận xã hội trong quá trình triển khai dự án đặc biệt quan trọng quốc gia.

Hơn nữa, việc triển khai dự án đang chịu áp lực lớn về tiến độ thực hiện. Theo Nghị quyết số 249/NQ-CP của Chính phủ về Kế hoạch triển khai Nghị quyết số 189/2025/QH15, công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải phóng mặt bằng Dự án phải hoàn thành trong năm 2025.

leftcenterrightdel
 Lãnh đạo Sở Công thương tỉnh Khánh Hòa thông tin tình hình triển khai dự án nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2. Ảnh: NH.

Tuy nhiên, trong điều kiện chưa có nghị quyết bổ sung quy định cụ thể các cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý dứt điểm các tồn tại lịch sử, việc tiếp tục chỉ áp dụng theo khung và giao địa phương cụ thể hóa sẽ làm phát sinh thêm thủ tục hành chính, kéo dài thời gian tổ chức thực hiện, không đáp ứng yêu cầu cấp bách của dự án và tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng nguồn lực đầu tư của Nhà nước.

Từ những khó khăn, vướng mắc nêu trên cho thấy, việc Ủy ban Thường vụ Quốc hội sớm xem xét, ban hành Nghị quyết bổ sung, điều chỉnh một số cơ chế, chính sách đặc biệt đầu tư xây dựng Dự án ĐHN Ninh Thuận là hết sức cần thiết và cấp bách, nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, tháo gỡ các điểm nghẽn trong tổ chức thực hiện, tạo cơ sở pháp lý thống nhất để tỉnh Khánh Hòa đẩy nhanh công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giải phóng mặt bằng, bảo đảm ổn định xã hội và tiến độ triển khai Dự án NMĐHN Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2 theo chỉ đạo của Quốc hội, Chính phủ và Bộ Chính trị.

Để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải phóng mặt bằng phục vụ Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận, UBND tỉnh Khánh Hòa kiến nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội quan tâm sớm phê duyệt về việc bổ sung, điều chỉnh một số cơ chế, chính sách đặc biệt đầu tư xây dựng Dự án ĐHN Ninh Thuận đã được Chính phủ Tờ trình số 15/TTr-CP ngày 6/01/2026;

Kiến nghị Thủ tướng Chính phủ quan tâm Văn bản số 3549/UBND- KT, ngày 5/3 của UBND tỉnh Khánh Hòa để ban hành Nghị quyết đặc thù để tháo gỡ các nội dung còn vướng mắc nêu trên, tạo cơ sở pháp lý để địa phương kịp thời tháo gỡ khó khăn trong công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; bảo đảm triển khai đồng bộ công tác giải phóng mặt bằng, góp phần đẩy nhanh tiến độ thực hiện Dự án ĐHN Ninh Thuận theo yêu cầu, chỉ đạo của Trung ương;

Kiến nghị Bộ Tài chính quan tâm xem xét sớm tham mưu bố trí đủ nguồn ngân sách trung ương (ngoài kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-3030) để UBND tỉnh triển khai thực hiện Dự án di dân, tái định cư của các dự án NMĐHN.

PV