Xuất phát từ yêu cầu bảo vệ tài sản công, quốc phòng và quyền lợi quân nhân, việc hoàn thiện cơ chế tố tụng công ích cho VKSQS đang đặt ra vô cùng cấp thiết. Đây là giải pháp đột phá nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ lợi ích Nhà nước, tăng cường kỷ luật và sức mạnh chiến đấu của Quân đội trong tình hình mới.
Tài sản công trong lĩnh vực quân sự không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn gắn liền trực tiếp với nhiệm vụ quốc phòng và sức mạnh chiến đấu của Quân đội. Thực tiễn quản lý, sử dụng tài sản công, đất quốc phòng, các hợp đồng kinh tế, liên doanh, liên kết trong Quân đội vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ phát sinh vi phạm, tranh chấp; cùng với đó là những trường hợp chậm thực hiện hoặc trốn tránh trách nhiệm trong việc bảo đảm các chế độ, chính sách đối với quân nhân, công chức, viên chức và người lao động khác trong quân đội và thân nhân.
Bên cạnh đó, các hành vi xâm phạm, làm hư hại hoặc sử dụng sai mục đích công trình quốc phòng, tài sản nhà nước trong Quân đội cũng đặt ra yêu cầu phải có cơ chế bảo vệ hữu hiệu hơn.
Hiện nay, chức năng của VKSQS chủ yếu tập trung trong lĩnh vực tố tụng hình sự. Đối với các hành vi xâm phạm tài sản công, lợi ích quốc phòng hoặc quyền lợi hợp pháp của quân nhân, công chức, viên chức và người lao động khác trong quân đội và thân nhân nhưng chưa đến mức xử lý hình sự, VKSQS chưa có cơ sở pháp lý đầy đủ để chủ động khởi kiện nhằm bảo vệ lợi ích công. Điều này có thể dẫn đến tình trạng kéo dài tranh chấp, khó khăn trong việc khắc phục hậu quả, thu hồi tài sản và bảo vệ kịp thời lợi ích của Nhà nước.
    |
 |
| Cán bộ VKSQS khu vực 52 đạt kết quả cao trong cuộc thi tìm hiểu Nghị quyết 205. |
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, việc giao thẩm quyền thực hiện tố tụng công ích cho Viện kiểm sát quân sự là xu hướng phù hợp nhằm tăng cường hiệu quả bảo vệ tài sản công và lợi ích quốc gia trong lĩnh vực quốc phòng. Điển hình như tại Trung Quốc, VKSQS Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc còn có chức năng, nhiệm vụ thực hiện các trình tự, thủ tục tố tụng công ích để bảo vệ tài sản của Nhà nước, Quân đội.
Ngày 24/6/2025, tại Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV đã ban hành Nghị quyết số 205/2025/QH15 cho phép VKSND thí điểm khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công. Dù đây là cơ sở pháp lý quan trọng khẳng định vai trò của ngành Kiểm sát, song cơ chế này hiện chưa được nghiên cứu áp dụng cho hệ thống VKSQS.
Hệ thống VKSQS mang tính đặc thù trong phạm vi bảo vệ an ninh quốc phòng, kỷ luật quân đội và sức mạnh chiến đấu của quân đội. Do đó, với những điểm khác biệt trong quản lý tài sản công, việc xây dựng một quy định chuyên biệt, phù hợp cho Quân đội là đòi hỏi từ thực tiễn.
Nhận thức rõ yêu cầu và xu thế phát triển của hoạt động tố tụng công ích, thời gian qua, VKSQS khu vực 52 (Quân khu 5) đã chủ động tổ chức quán triệt, nghiên cứu và tìm hiểu sâu sắc các nội dung của Nghị quyết số 205/2025/QH15; đồng thời tạo điều kiện để cán bộ, kiểm sát viên, nhân viên tích cực tham gia các cuộc thi tìm hiểu do ngành Kiểm sát tổ chức và đạt nhiều kết quả tích cực.
Những hoạt động này không chỉ nâng cao nhận thức, năng lực cho đội ngũ cán bộ mà còn là bước chuẩn bị nguồn nhân lực sẵn sàng đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ khi cơ chế tố tụng công ích được chính thức áp dụng trong Quân đội. Đây là tiền đề quan trọng để chuyển đổi tư duy từ “xử lý vi phạm” sang “chủ động bảo vệ lợi ích công”, qua đó góp phần giữ vững kỷ luật, kỷ cương và sức mạnh chiến đấu của Quân đội trong tình hình mới.