Tạo đột phá trong tổ chức thi hành pháp luật, thúc đẩy văn hóa tuân thủ pháp luật

Dự Hội thảo có các đồng chí Ủy viên Trung ương Đảng: Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định; Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu; Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng. Cùng dự, có Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh; đại diện lãnh đạo các ban, bộ, ngành Trung ương; lãnh đạo, đại diện một số tỉnh, thành phố; các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý và những người hoạt động thực tiễn.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu cùng lãnh đạo Bộ Tư pháp đồng chủ trì Hội thảo.

Gắn kết chặt chẽ giữa xây dựng và thi hành pháp luật

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu đánh giá, thời gian qua, với sự chỉ đạo và vào cuộc của cả hệ thống chính trị, công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật đạt nhiều kết quả quan trọng, góp phần tháo gỡ những vướng mắc về thể chế, khơi thông nguồn lực cho phát triển.

Theo Phó Thủ tướng, Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định yêu cầu tạo đột phá trong công tác thi hành pháp luật, bảo đảm pháp luật được thực hiện công bằng, nghiêm minh, nhất quán, kịp thời, hiệu lực và hiệu quả; đồng thời gắn kết chặt chẽ giữa xây dựng và thi hành pháp luật.

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác tổ chức thi hành pháp luật vẫn còn những điểm nghẽn, hạn chế. Do đó, yêu cầu đặt ra trong giai đoạn hiện nay không chỉ là “thi hành đúng pháp luật”, mà phải chủ động tổ chức thi hành pháp luật theo hướng chuyên nghiệp, ổn định và thích ứng linh hoạt với thực tiễn.

Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu phát biểu khai mạc Hội thảo.

Phó Thủ tướng cho rằng cần chuyển mạnh sang quản trị theo “vòng đời của văn bản quy phạm pháp luật”, từ xây dựng chính sách, soạn thảo, đánh giá tác động, ban hành, tổ chức thực hiện đến theo dõi, đánh giá tác động sau ban hành, sửa đổi và hoàn thiện văn bản. Tổ chức thi hành pháp luật cần được xác định là khâu kiểm chứng chất lượng của quá trình xây dựng pháp luật, đồng thời cung cấp dữ liệu đầu vào cho việc tiếp tục hoàn thiện pháp luật.

Đổi mới căn bản công tác tổ chức thi hành pháp luật

Trên tinh thần đó, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đề nghị Hội thảo tập trung làm rõ các định hướng đổi mới công tác tổ chức thi hành pháp luật.

Thứ nhất, nâng cao chất lượng các quy định pháp luật, bảo đảm mỗi chính sách, quy định khi ban hành có mục tiêu rõ ràng, căn cứ thực tiễn, tính khả thi và đầy đủ điều kiện tổ chức thực hiện.

Công tác đánh giá tác động chính sách cần được thực hiện thực chất, xuyên suốt quá trình xây dựng văn bản, gắn với từng chính sách, quy định cụ thể. Khi nội dung dự thảo có thay đổi quan trọng, cần kịp thời cập nhật và đánh giá đầy đủ tác động.

Ngay từ quá trình xây dựng chính sách phải xác định rõ mục tiêu, đối tượng chịu tác động, chi phí - lợi ích, nguồn lực, trong đó có nguồn nhân lực và các điều kiện thực hiện; đồng thời xác định tiêu chí, phương pháp theo dõi, đo lường kết quả sau khi ban hành. Qua đó, kết nối đánh giá tác động trong quá trình xây dựng với đánh giá hiệu quả sau ban hành, lấy kết quả tổ chức thi hành làm căn cứ kiểm chứng chất lượng chính sách và tiếp tục sửa đổi, hoàn thiện pháp luật.

Quang cảnh Hội thảo.

Thứ hai, tiếp tục hoàn thiện pháp luật về tổ chức thi hành pháp luật đồng bộ với quá trình xây dựng Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, theo hướng kết nối chặt chẽ giữa xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật thành một chu trình thống nhất.

Theo đó, các điều kiện thi hành, nhất là nguồn nhân lực, kinh phí, hạ tầng và năng lực của cơ quan trực tiếp thực thi cần được tính toán ngay từ quá trình xây dựng chính sách, xây dựng pháp luật. Kết quả thi hành phải trở thành đầu vào trực tiếp để tiếp tục hoàn thiện pháp luật.

Thứ ba, lấy chuyển đổi số, xây dựng dữ liệu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo làm nền tảng đổi mới công tác tổ chức thi hành pháp luật. Phó Thủ tướng đề nghị nghiên cứu số hóa đồng bộ toàn bộ “vòng đời” của văn bản quy phạm pháp luật, bảo đảm dữ liệu được kết nối, kế thừa, liên thông và sử dụng thống nhất, khắc phục tình trạng phân tán, cắt khúc giữa khâu xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật.

Trên nền tảng dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống, liên thông, thống nhất, dùng chung”, cần đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ đánh giá tác động, rà soát, phát hiện mâu thuẫn, chồng chéo; theo dõi, cảnh báo sớm những khó khăn, bất cập trong tổ chức thi hành pháp luật.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định phát biểu tại Hội thảo.

Thứ tư, nghiên cứu xây dựng cơ chế, tiêu chí và Bộ chỉ số đánh giá công tác tổ chức thi hành pháp luật theo hướng khách quan, thực chất, có thể đo lường và kiểm chứng; khắc phục tình trạng đánh giá chủ yếu thông qua báo cáo, thống kê của các cơ quan nhà nước.

Thứ năm, chuyển mạnh từ yêu cầu người dân, doanh nghiệp “phải tuân thủ” sang tạo môi trường để “dễ làm đúng”, “muốn làm đúng”, từng bước hình thành thói quen tự giác tuân thủ pháp luật.

Để thực hiện mục tiêu này, cần tạo thuận lợi cho việc tuân thủ, đẩy mạnh cung cấp thông tin, dịch vụ pháp lý, ứng dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo để người dân, doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận, hiểu đúng và thực hiện đúng pháp luật; tiếp tục đơn giản hóa thủ tục, giảm thời gian và chi phí tuân thủ.

Các đại biểu tham dự Hội thảo.

Đồng thời, cần có cơ chế khuyến khích, ghi nhận và tạo thuận lợi đối với người dân, doanh nghiệp tuân thủ tốt pháp luật, để việc chấp hành pháp luật không chỉ là nghĩa vụ mà còn mang lại lợi ích thiết thực; tăng cường quản lý theo mức độ tuân thủ và mức độ rủi ro.

Trước mắt, tập trung thực hiện thực chất mục tiêu cắt giảm 50% thời gian giải quyết và chi phí tuân thủ thủ tục hành chính; lấy kết quả thực tế và sự đánh giá của người dân, doanh nghiệp làm thước đo.

Đổi mới tư duy, đề cao trách nhiệm người đứng đầu

Phát biểu tại Hội thảo, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, để nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật cần tập trung vào một số giải pháp như tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy Đảng, chính quyền các cấp; tiếp tục hoàn thiện thể chế; đổi mới cơ chế quản trị dữ liệu theo “vòng đời văn bản”; gắn kết chặt chẽ tổ chức thi hành với xây dựng, hoàn thiện pháp luật.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng phát biểu tại Hội thảo.

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh yêu cầu đổi mới tư duy trong tổ chức thi hành pháp luật, đề cao vai trò của người đứng đầu và xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, tổ chức, cá nhân. Theo Bộ trưởng, dữ liệu số là nền tảng, công nghệ số là công cụ quan trọng, mang tính bắt buộc và cốt lõi trong tổ chức thi hành pháp luật giai đoạn hiện nay.

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cũng đặt mục tiêu thúc đẩy văn hóa tuân thủ pháp luật trong cơ quan nhà nước và toàn xã hội, hình thành môi trường để người dân, doanh nghiệp “muốn làm đúng” và “dễ làm đúng”, đồng thời bảo đảm các điều kiện cần thiết cho công tác tổ chức thi hành pháp luật.

Tại Hội thảo, các đại biểu tập trung thảo luận về thực trạng tổ chức thi hành pháp luật ở Trung ương và địa phương; nguyên nhân của những hạn chế; giải pháp tạo đột phá, xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật và kinh nghiệm quốc tế có thể tham khảo, vận dụng tại Việt Nam.

Các đại biểu tham dự Hội thảo.