Giảm mức hình phạt đối với người tự nguyện nhận tội: Bước chuyển nhân văn trong tư duy lập pháp hình sự

Quang cảnh thảo luận ở Tổ.

Báo Bảo vệ pháp luật giới thiệu toàn văn ý kiến thảo luận của Đại biểu Quốc hội (ĐBQH) Lý Văn Huấn:

Qua nghiên cứu dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), tôi cơ bản tán thành việc bổ sung quy định giảm mức hình phạt đối với bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị tại Điều 57 dự thảo Bộ luật. Đây là chính sách mới, thể hiện sự đổi mới trong tư duy xử lý hình sự.

Thứ nhất, quy định này tạo cơ sở pháp lý để thực hiện chính sách khoan hồng có điều kiện đối với người phạm tội

Trong xử lý hình sự, việc đánh giá tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, hậu quả do tội phạm gây ra và nhân thân người phạm tội luôn là những căn cứ quan trọng để quyết định hình phạt. Bên cạnh đó, thái độ của người phạm tội sau khi thực hiện hành vi cũng cần được xem xét một cách phù hợp. Người phạm tội tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị đã thể hiện sự hợp tác của họ với cơ quan tiến hành tố tụng và thái độ nghiêm túc đối với trách nhiệm hình sự của mình. Cùng với việc chủ động khắc phục hậu quả, thái độ này góp phần hạn chế những tác động tiêu cực của tội phạm đối với xã hội. Chính sách khoan hồng ở đây là sự khoan hồng có điều kiện, gắn với thái độ hợp tác thực chất của người phạm tội và phải nằm trong giới hạn do pháp luật quy định.

Đồng chí Lý Văn Huấn - Đoàn ĐBQH tỉnh Tuyên Quang,  Ủy viên BCH Đảng bộ tỉnh, Viện trưởng VKSND tỉnh Tuyên góp ý vào dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi).

Thứ hai, chính sách này góp phần nâng cao hiệu quả của hình phạt và hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm

Theo tôi, giá trị của chính sách còn ở khả năng tạo ra động lực để người phạm tội chủ động lựa chọn thái độ hợp tác, thành khẩn khai báo và chấp nhận trách nhiệm về hành vi của mình. Khi sự tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị trở thành căn cứ để xem xét giảm nhẹ hình phạt, chính sách hình sự sẽ có thêm một công cụ để khuyến khích người phạm tội thay đổi thái độ, hạn chế việc quanh co, chối tội và trốn tránh trách nhiệm.

Điều này cũng góp phần nâng cao hiệu quả của hình phạt trong việc giáo dục người phạm tội, phòng ngừa họ tiếp tục phạm tội và củng cố ý thức tôn trọng pháp luật trong xã hội. Hình phạt không chỉ có ý nghĩa trừng trị tương xứng với tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, mà còn cần tạo động lực để người phạm tội nhận thức được sai lầm và chủ động sửa chữa. Chính sách khoan hồng có điều kiện sẽ giúp kết hợp hài hòa hơn giữa yêu cầu trừng trị và yêu cầu giáo dục, phòng ngừa tội phạm. Qua đó, góp phần nâng cao hiệu quả thực chất của chính sách hình sự, thay vì chỉ đặt trọng tâm vào việc áp dụng hình phạt nghiêm khắc.

Thứ ba, chính sách này thể hiện tư duy lập pháp nhân văn, khuyến khích trách nhiệm và thúc đẩy phục hồi các quan hệ xã hội

Tội phạm không chỉ gây thiệt hại cho Nhà nước, tổ chức, cá nhân mà còn làm tổn hại đến các quan hệ xã hội và trật tự pháp luật. Vì vậy, xử lý hình sự không chỉ nhằm xác định trách nhiệm và áp dụng hình phạt, mà còn cần khuyến khích người phạm tội chủ động khắc phục hậu quả, bù đắp tổn thất và từng bước sửa chữa, khắc phục những thiệt hại do hành vi của mình gây ra.

Việc ghi nhận chính sách giảm mức hình phạt đối với người tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị thể hiện sự khoan hồng của Nhà nước được gắn với thái độ tự giác chịu trách nhiệm của người phạm tội. Khi người phạm tội có động lực để thừa nhận hành vi, chấp nhận hậu quả pháp lý và chủ động khắc phục những tổn thất đã gây ra, khả năng phục hồi các quan hệ xã hội bị xâm phạm sẽ được tăng cường. Người bị hại có thêm cơ hội được bù đắp thiệt hại; người phạm tội có điều kiện thể hiện sự ăn năn, hối cải và hướng tới tái hòa nhập cộng đồng.

Theo tôi, đây là ý nghĩa nhân văn của chính sách hình sự này. Khoan hồng không làm suy giảm tính nghiêm minh của pháp luật, ngược lại, khi được đặt trên cơ sở trách nhiệm và sự tự nguyện của người phạm tội, chính sách khoan hồng còn góp phần nâng cao tính thuyết phục của pháp luật, củng cố niềm tin của xã hội vào công lý và thúc đẩy việc giải quyết những hậu quả của tội phạm theo hướng tích cực, bền vững hơn. Cách tiếp cận này cũng thể hiện nhất quán tinh thần chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: “Pháp luật không chỉ để trừng trị, mà còn để giáo dục, cảm hoá, bảo vệ và khai mở lối đi cho sự hướng thiện”.

Thứ tư, cần bảo đảm sự thống nhất giữa quy định của Bộ luật Hình sự và các thủ tục tố tụng trong Bộ luật Tố tụng hình sự

Điều 57 dự thảo Bộ luật Hình sự đã quy định cơ sở pháp lý về giảm mức hình phạt trong trường hợp người phạm tội tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị. Để chính sách này có thể được thực hiện trong thực tế, cần có các quy định tố tụng tương ứng về điều kiện, trình tự, thủ tục và trách nhiệm của các cơ quan có thẩm quyền trong từng giai đoạn giải quyết vụ án.

Qua nghiên cứu, tôi đánh giá cao việc dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự đã quy định đồng bộ các thủ tục cần thiết để triển khai chính sách này. Quy định của hai Bộ luật đã được xây dựng đồng bộ, bảo đảm người có đủ điều kiện được xem xét áp dụng chính sách khoan hồng, đồng thời ngăn ngừa việc lợi dụng cơ chế này để trốn tránh trách nhiệm hoặc làm sai lệch sự thật khách quan của vụ án.

Tôi cho rằng, quy định này sẽ tạo ra động lực rất tích cực cho người phạm tội. Người phạm tội có cơ sở để lựa chọn thái độ hợp tác và chịu trách nhiệm. Lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của người bị hại, cũng như quyền của người bị buộc tội đều được bảo đảm ở mức cao nhất.

Từ những phân tích trên, tôi khẳng định việc bổ sung chính sách giảm mức hình phạt đối với người tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị tại Điều 57 dự thảo Bộ luật Hình sự là cần thiết, có cơ sở và mang ý nghĩa tiến bộ trong chính sách hình sự. Đây không chỉ là sự bổ sung một căn cứ giảm nhẹ hình phạt, mà còn là bước chuyển trong tư duy lập pháp, kết hợp chặt chẽ giữa trừng trị và khoan hồng, giữa yêu cầu xử lý tội phạm và khuyến khích người phạm tội chủ động chịu trách nhiệm, khắc phục hậu quả. Tôi tán thành việc bổ sung quy định này, đồng thời đề nghị bảo đảm các điều kiện áp dụng rõ ràng, chặt chẽ để chính sách sớm đi vào cuộc sống, phát huy hiệu quả và củng cố tính nghiêm minh, nhân văn của pháp luật hình sự.