Bốn nhóm vấn đề lớn được VKSND tối cao tiếp thu, chỉnh lý trong dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi)

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì; Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành nội dung Phiên họp. Ảnh: Quốc hội

Tiếp tục chương trình của Phiên họp thứ 6, sáng 25/9, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Bộ Luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) do VKSND tối cao chủ trì soạn thảo.

Việc sửa đổi toàn diện Bộ luật Tố tụng hình sự là cần thiết nhằm thể chế hóa đầy đủ, toàn diện các chủ trương của Đảng, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật và phù hợp với điều ước, thỏa thuận quốc tế, đồng thời, tháo gỡ những vướng mắc, bất cập, nâng cao hiệu lực, hiệu quả tố tụng, thúc đẩy chuyển đổi số trong tố tụng hình sự; tăng cường kiểm soát quyền lực tư pháp, bảo đảm công bằng, nghiêm minh, nhân văn, nâng cao hiệu quả xử lý tội phạm và thu hồi tài sản; bảo đảm tốt hơn quyền con người, quyền công dân; đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới…

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu cho ý kiến tại Phiên họp. Ảnh: Quốc hội

Bốn nhóm vấn đề lớn đã được tiếp thu, chỉnh lý và giải trình trong dự thảo Bộ luật

Trình bày tóm tắt Báo cáo tiếp thu, giải trình ý kiến của các đại biểu Quốc hội thảo luận tại tổ và hội trường, ý kiến Đoàn đại biểu Quốc hội về dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) (BLTTHS) tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất (tháng 8/2026), đồng chí Nguyễn Huy Tiến, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Viện trưởng VKSND tối cao cho biết, sau các phiên thảo luận tại tổ và hội trường, VKSND tối cao đã phối hợp với Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội cùng các cơ quan hữu quan nghiên cứu đầy đủ các ý kiến, tiếp thu tối đa những nội dung hợp lý, đồng thời tiếp tục rà soát để bảo đảm tính thống nhất, khả thi của dự thảo Bộ luật.

Đồng chí Nguyễn Huy Tiến, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Viện trưởng VKSND tối cao trình bày Báo cáo tại Phiên họp. Ảnh: Báo Đại biểu nhân dân

Ngày 21/9/2026, VKSND tối cao đã trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội hồ sơ gồm: Báo cáo tiếp thu, giải trình; dự thảo BLTTHS (sửa đổi); Bản so sánh; dự thảo Nghị quyết thi hành.

Sau khi tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, dự thảo BLTTHS (sửa đổi) gồm 528 điều, trong đó sửa đổi, bổ sung 217 điều; bổ sung mới 35 điều; giữ nguyên 276 điều.

Tại Phiên họp, thay mặt Cơ quan chủ trì soạn thảo, Viện trưởng Nguyễn Huy Tiến đã báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội bốn nhóm vấn đề lớn được nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm và đã được tiếp thu, chỉnh lý hoặc giải trình trong dự thảo Bộ luật.

Thứ nhất, về tố tụng điện tử: các đại biểu cơ bản tán thành việc bổ sung chế định tố tụng điện tử, đồng thời đề nghị làm rõ giá trị pháp lý, phạm vi, điều kiện thực hiện; bảo đảm tính xác thực, toàn vẹn, khả năng truy xuất, bảo mật dữ liệu; đồng bộ với pháp luật về giao dịch điện tử, dữ liệu và có lộ trình triển khai phù hợp, không ảnh hưởng đến quyền của người tham gia tố tụng.

Tiếp thu ý kiến đại biểu, Điều 18 dự thảo Bộ luật được chỉnh lý theo hướng khẳng định hoạt động tố tụng điện tử có giá trị pháp lý và phải tuân thủ đầy đủ trình tự, thủ tục theo luật định; bảo đảm tính hợp pháp, xác thực, toàn vẹn, khả năng truy xuất, bảo mật và an ninh dữ liệu. Mọi văn bản, biên bản, tài liệu được lập bằng phương thức điện tử phải được cập nhật, chuyển ngay trên hệ thống quản lý án hình sự.

Việc quy định tại Chương II về những nguyên tắc cơ bản là cần thiết nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, tạo cơ sở pháp lý cho đổi mới căn bản phương thức tiến hành tố tụng, đồng thời định hướng hoàn thiện các quy định pháp luật có liên quan.

Bên cạnh đó, dự thảo đã chỉnh lý, bổ sung 13 điều luật có liên quan để luật hóa các nguyên tắc, yêu cầu chung về tố tụng điện tử; các nội dung mang tính kỹ thuật được giao liên ngành hướng dẫn nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển công nghệ. VKSND tối cao sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan hữu quan xây dựng lộ trình triển khai phù hợp với điều kiện bảo đảm thực tế.

Các đại biểu tham dự Phiên họp. Ảnh: Quốc hội

Thứ hai, về chế định tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt (bổ sung tên chính sách “tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt” để đồng bộ với chính sách của BLTTHS đã được Bộ Chính trị thông qua): Nhiều đại biểu tán thành việc thiết kế cơ chế này nhưng đề nghị làm rõ nội hàm khái niệm; bảo đảm lời nhận tội không thay thế nghĩa vụ chứng minh; phân biệt với các tình tiết giảm nhẹ như tự thú, đầu thú, thành khẩn khai báo; làm rõ mức khoan hồng, phạm vi áp dụng và bảo đảm nguyên tắc xét xử độc lập.

Tiếp thu ý kiến đại biểu, dự thảo đã bổ sung giải thích các khái niệm “tự nguyện nhận tội” và “chấp nhận hình phạt” tại Điều 4; đồng thời xây dựng Chương XXXI quy định riêng về thủ tục áp dụng đối với bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt từ giai đoạn điều tra, truy tố đến xét xử.

Dự thảo cũng thiết kế các cơ chế kiểm soát chặt chẽ nhằm bảo đảm việc nhận tội là tự nguyện, có căn cứ, không làm giảm trách nhiệm chứng minh của cơ quan tiến hành tố tụng và không ảnh hưởng đến thẩm quyền quyết định của Tòa án.

Việc bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt khác với các tình tiết giảm nhẹ như thành khẩn khai báo, tự thú, đầu thú. Cơ chế này không chỉ thể hiện thái độ thừa nhận hành vi phạm tội mà còn tạo điều kiện rút ngắn quá trình giải quyết vụ án, giảm kháng cáo, thúc đẩy khắc phục hậu quả và bồi thường thiệt hại. Trong khi đó, các tình tiết giảm nhẹ nêu trên chủ yếu phản ánh thái độ của người phạm tội, chưa bao hàm sự chấp nhận toàn diện về trách nhiệm pháp lý.

Đối với mức giảm hình phạt, phạm vi tội danh và các trường hợp loại trừ là chính sách hình sự, cần được quy định trong Bộ luật Hình sự. VKSND tối cao đã báo cáo và được Bộ Chính trị thống nhất chủ trương bổ sung quy định về mức khoan hồng đặc biệt đối với trường hợp này trong dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi); đồng thời đề nghị Bộ Công an nghiên cứu hoàn thiện các điều khoản liên quan (Điều 3, Điều 57 dự thảo Bộ luật Hình sự) để bảo đảm đồng bộ giữa Bộ luật Hình sự và BLTTHS (đồng ý thiết kế tại khoản 2 Điều 57 dự thảo Bộ luật Hình sự nhưng là một trường hợp độc lập, không cần gắn thêm các tình tiết giảm nhẹ khác).

VKSND tối cao đề nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội quan tâm chỉ đạo các cơ quan phối hợp thống nhất quy định về chính sách khoan hồng trong Bộ luật Hình sự, bảo đảm đồng bộ với trình tự, thủ tục tố tụng để chế định này phát huy hiệu quả trên thực tế.

Các đại biểu tham dự Phiên họp. Ảnh: Quốc hội

Thứ ba, về thủ tục rút gọn: Đa số ý kiến tán thành việc hoàn thiện thủ tục rút gọn; trong đó có ý kiến đề nghị áp dụng bắt buộc khi đủ điều kiện, mở rộng phạm vi áp dụng hoặc tiếp tục rút ngắn thời hạn giải quyết đối với trường hợp tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt.

Tiếp thu ý kiến đại biểu, dự thảo được chỉnh lý theo hướng phân định rõ hai loại thủ tục rút gọn, gồm:

Thứ nhất, thủ tục rút gọn bắt buộc chỉ áp dụng đối với tội ít nghiêm trọng và tội nghiêm trọng khi vụ án đơn giản, chứng cứ rõ ràng và đáp ứng đầy đủ các điều kiện luật định. Đối với tội rất nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng, dù vụ án đơn giản và chứng cứ rõ ràng vẫn không áp dụng thủ tục này do tính chất, mức độ nguy hiểm và hậu quả pháp lý đặc biệt lớn.

Thứ hai, thủ tục rút gọn đối với trường hợp bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt có thể áp dụng đối với mọi loại tội phạm khi đủ điều kiện, trừ các trường hợp luật quy định không được áp dụng. Dự thảo không rút ngắn thời hạn điều tra vì vẫn phải chứng minh đầy đủ tội phạm; việc rút ngắn tập trung ở giai đoạn truy tố và xét xử.

Trường hợp không áp dụng thủ tục rút gọn phải thông báo bằng văn bản và nêu rõ lý do; nếu vụ án không còn đủ điều kiện hoặc phải điều tra bổ sung thì chuyển sang thủ tục chung.

“Quy định này vừa tạo cơ sở giải quyết nhanh các vụ án đủ điều kiện, vừa bảo đảm tính thận trọng, chặt chẽ đối với các vụ án có tính chất, mức độ nguy hiểm cao”, Viện trưởng Nguyễn Huy Tiến nhấn mạnh.

Các đại biểu tham dự Phiên họp. Ảnh: Quốc hội

Thứ tư, về luật hóa cơ chế xử lý vật chứng, tài sản theo Nghị quyết số 164/2024/QH15: Các đại biểu cơ bản thống nhất về sự cần thiết xử lý sớm vật chứng, tài sản nhưng đề nghị tổng kết kỹ kết quả thí điểm; quy định rõ điều kiện, thẩm quyền, trình tự, thủ tục, cơ chế kiểm soát và bảo đảm quyền sở hữu hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Trên cơ sở tổng kết việc thực hiện Nghị quyết số 164/2024/QH15, dự thảo đã bổ sung 6 điều (từ Điều 112 đến Điều 117) quy định về xử lý sớm vật chứng, tài sản; trong đó quy định đầy đủ căn cứ, điều kiện, thẩm quyền áp dụng, các biện pháp xử lý và cơ chế phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan tiến hành tố tụng.

Dự thảo cũng bổ sung quy định về xử lý tài sản số và giao liên ngành hướng dẫn chi tiết để bảo đảm tính khả thi. Các quy định này vừa tạo cơ sở pháp lý cho việc xử lý sớm vật chứng, tài sản, vừa bảo đảm cơ chế kiểm soát chặt chẽ trong quá trình thực hiện.

“Dự thảo Bộ luật được hoàn thiện theo hướng rõ hơn về chính sách, chặt chẽ hơn về căn cứ và cơ chế kiểm soát, đồng thời nâng cao tính khả thi trong tổ chức thực hiện. VKSND tối cao sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan hữu quan rà soát, hoàn thiện dự thảo, bảo đảm đồng bộ, thống nhất với BLHS (sửa đổi) và các quy định pháp luật có liên quan để trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp tháng 10 tới”, Viện trưởng Nguyễn Huy Tiến khẳng định.

Tán thành với nhiều nội dung trong Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Bộ luật

Trình bày Báo cáo thẩm tra Báo cáo tiếp thu, giải trình ý kiến của các đại biểu Quốc hội thảo luận tại tổ và hội trường, ý kiến Đoàn đại biểu Quốc hội về dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành với nhiều nội dung trong Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Bộ luật và thấy rằng, dự án Bộ luật đã thể chế hóa nhiều chủ trương, chính sách của Đảng về cải cách tư pháp; xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật về phòng, chống tội phạm, đáp ứng yêu cầu về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, chủ trương bảo vệ người dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu trình bày Báo cáo thẩm tra. Ảnh: Quốc hội

Các nội dung giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Bộ luật đã tiếp thu nhiều ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, các vị đại biểu Quốc hội, các cơ quan, tổ chức, hữu quan, các chuyên gia, nhà khoa học để chỉnh lý, hoàn thiện các dự thảo.

Trong Báo cáo thẩm tra, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cũng cho ý kiến cụ thể vào các nội dung của dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) như: Về biện pháp tạm giam (Điều 130); Về biện pháp phong tỏa tài khoản (Điều 141); Về thủ tục tố tụng truy cứu trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân (Chương XXIX); Về Nghị quyết thi hành Bộ luật;...

Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo dự án Bộ luật tiếp tục rà soát để thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, chính sách của Đảng ban hành trong thời gian gần đây; rà soát kỹ quy định trong dự thảo Bộ luật, đối chiếu với các quy định liên quan để bảo đảm tính đồng bộ, tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Hồ sơ dự án Bộ luật rất đầy đủ, kỹ lưỡng

Ngay sau khi nghe các báo cáo, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã tiến hành thảo luận về dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi). Tại phiên họp, các ý kiến đại biểu đã tán thành với nhiều nội dung trong Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Bộ luật do VKSND tối cao chủ trì soạn thảo.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định phát biểu kết luận nội dung thảo luận. Ảnh: Quốc hội

Phát biểu kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đánh giá cao VKSND tối cao đã tích cực, chủ động phối hợp với các cơ quan có liên quan, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội trong việc tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội, có báo cáo tiếp thu, giải trình rất nghiêm túc, khẩn trương và cụ thể để hoàn chỉnh dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội ngày hôm nay.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định khẳng định, Hồ sơ dự án Bộ luật rất đầy đủ, kỹ lưỡng. Với hồ sơ này, cùng với tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và ý kiến của Nhân dân, sẽ tiếp tục hoàn thiện để trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2 vào tháng 10/2026.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội tán thành cơ bản những nội dung chính, nội dung lớn trong văn bản trình hôm nay. Đồng thời, đề nghị VKSND tối cao phối hợp chặt chẽ với Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, Bộ Công an tiếp tục hoàn chỉnh dự thảo Bộ luật để bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất trong hệ thống pháp luật…