    |
 |
| Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo vào các mặt công tác (ảnh minh họa). |
Trong bối cảnh chuyển đổi số ngày càng sâu rộng, trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra nhiều khả năng hỗ trợ công việc, giúp tiết kiệm thời gian, khai thác thông tin nhanh hơn và nâng cao hiệu quả xử lý nhiệm vụ.
Đối với hệ thống Viện kiểm sát nhân dân nói chung và Viện kiểm sát Quân sự nói riêng, AI có thể trở thành công cụ hỗ trợ hữu ích trong nhiều khâu công tác. Tuy nhiên, đặc thù giải quyết các vụ án, vụ việc liên quan đến quốc phòng, an ninh và những thông tin thuộc phạm vi bí mật nhà nước đặt ra yêu cầu rất cao về an toàn dữ liệu.
Vì vậy, Kiểm sát viên, cán bộ, nhân viên tại các Viện kiểm sát Quân sự đứng trước một yêu cầu song song: chủ động tiếp cận, khai thác những lợi ích của công nghệ mới, nhưng tuyệt đối không để xảy ra nguy cơ lộ, lọt bí mật nhà nước, bí mật quân sự trên không gian mạng.
Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới đã xác định một trong những nhiệm vụ, giải pháp là tăng cường chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn trong công tác xây dựng và thi hành pháp luật.
Một số nội dung, mô hình về trí tuệ nhân tạo cũng đã được đưa vào chương trình “Bình dân học vụ số” trong Quân đội do Bộ Quốc phòng phối hợp triển khai, qua đó giúp quân nhân nâng cao kỹ năng số, khả năng ứng dụng công nghệ vào công việc và đáp ứng tốt hơn yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
Nhìn từ góc độ tích cực, AI có thể đóng vai trò như một “trợ lý” hỗ trợ Kiểm sát viên trong một số công việc phù hợp.
Thực tế, Kiểm sát viên thường phải nghiên cứu hồ sơ với khối lượng tài liệu lớn, nhiều vụ án có hàng nghìn trang bút lục. Các công cụ AI có khả năng hỗ trợ xử lý ngôn ngữ, tìm kiếm thông tin, tra cứu quy định pháp luật, rà soát lỗi chính tả hoặc hỗ trợ hệ thống hóa một số vấn đề để người sử dụng tham khảo.
AI cũng có thể hỗ trợ xây dựng sơ đồ tư duy, sắp xếp lại bố cục văn bản, rà soát cách trình bày, từ đó giúp Kiểm sát viên, Kiểm tra viên tiết kiệm thời gian ở những công việc mang tính kỹ thuật. Tuy nhiên, kết quả do AI cung cấp vẫn phải được người sử dụng kiểm tra, đối chiếu trước khi đưa vào công việc chuyên môn.
Đi cùng những tiện ích đó là rủi ro không thể xem nhẹ khi sử dụng các nền tảng AI công cộng như ChatGPT, Gemini, Copilot… đối với những công việc có liên quan đến thông tin nội bộ, bí mật nhà nước hoặc bí mật quân sự.
Khi người dùng đưa tài liệu, nội dung vụ án hoặc dữ liệu nghiệp vụ lên một nền tảng AI trực tuyến để yêu cầu tóm tắt, phân tích hay biên tập, thông tin đã được đưa ra khỏi môi trường quản lý nội bộ. Với đặc thù của các cơ quan tư pháp trong Quân đội, đây là nguy cơ cần đặc biệt cảnh giác.
Một bản kết luận điều tra, lời khai của bị can hoặc bất kỳ tài liệu nào thuộc hồ sơ vụ án đang được giải quyết theo thủ tục tố tụng hình sự nếu bị đưa lên nền tảng AI công cộng đều có thể làm phát sinh rủi ro về an toàn thông tin, từ đó ảnh hưởng đến yêu cầu bảo vệ bí mật nhà nước, bí mật quân sự và an ninh quốc gia.
Vì thế, sự thuận tiện của AI không thể là lý do để bỏ qua các nguyên tắc bảo mật. Công nghệ chỉ thực sự hữu ích khi được sử dụng đúng phạm vi, đúng thiết bị, đúng mục đích và dưới sự kiểm soát của con người.
Để hài hòa giữa yêu cầu đổi mới, nâng cao hiệu quả công tác với nhiệm vụ bảo vệ bí mật nhà nước, mỗi Kiểm sát viên, cán bộ, nhân viên Viện kiểm sát Quân sự cần đặc biệt lưu ý một số nguyên tắc khi sử dụng AI.
Trước hết, phải phân loại dữ liệu trước khi sử dụng các nền tảng trí tuệ nhân tạo. Không đưa thông tin, tài liệu, hình ảnh liên quan đến hồ sơ vụ án, danh tính bị can, bị hại, người làm chứng, kế hoạch nghiệp vụ hoặc những dữ liệu nội bộ khác lên các nền tảng AI trực tuyến.
Đối với AI công cộng, phạm vi sử dụng phù hợp nên giới hạn ở việc tham khảo kiến thức pháp luật chung, tìm kiếm thông tin, án lệ đã được công khai hoặc hỗ trợ dịch thuật, biên tập những tài liệu không chứa thông tin nội bộ và không thuộc diện phải bảo mật.
Cùng với đó, phải tuân thủ nghiêm các quy định của Bộ Quốc phòng về bảo đảm an toàn thông tin, an ninh mạng. Thiết bị công vụ, máy tính nghiệp vụ dùng để soạn thảo, lưu trữ tài liệu mật phải được quản lý, sử dụng theo đúng quy định. Việc tiếp cận các công cụ AI trực tuyến chỉ nên thực hiện trên hệ thống, thiết bị được phép kết nối và không chứa dữ liệu nghiệp vụ cần bảo vệ.
Một kỹ năng khác cũng cần được chú trọng là phi cá nhân hóa dữ liệu. Trong trường hợp cần sử dụng AI để tham khảo đối với một vấn đề pháp lý, câu hỏi cần được chuyển thành tình huống giả định, loại bỏ những yếu tố có thể nhận diện vụ án, con người hoặc đơn vị cụ thể như thời gian, địa điểm, tên cơ quan, tên cá nhân và các tình tiết đặc thù.
Việc “ẩn danh” hay làm sạch dữ liệu trước khi nhập vào công cụ AI không chỉ là thao tác kỹ thuật mà cần trở thành một kỹ năng bắt buộc đối với người sử dụng công nghệ trong môi trường tư pháp có yêu cầu bảo mật cao.
Bên cạnh kỹ năng sử dụng, mỗi quân nhân nói chung và cán bộ, Kiểm sát viên Viện kiểm sát quân sự nói riêng cần thường xuyên cập nhật kiến thức về an toàn thông tin, an ninh mạng; hiểu rõ hơn cách thức hoạt động của các phần mềm, nền tảng AI, từ đó chủ động nhận diện những rủi ro từ mã độc, ứng dụng giả mạo hoặc các hình thức tấn công mạng núp bóng công nghệ mới.
Về lâu dài, bên cạnh việc nâng cao ý thức của từng cá nhân, việc nghiên cứu xây dựng các hệ thống AI phục vụ riêng cho cơ quan tư pháp trong Quân đội cũng là hướng cần được quan tâm.
Theo đó, có thể nghiên cứu các mô hình AI chuyên biệt được vận hành trên hạ tầng nội bộ, sử dụng nguồn dữ liệu pháp lý đã được kiểm soát và bảo đảm yêu cầu về an toàn thông tin. Việc phát triển những hệ thống như vậy sẽ tạo điều kiện khai thác lợi ích của trí tuệ nhân tạo nhưng vẫn duy trì khả năng quản lý dữ liệu trong phạm vi được kiểm soát.
Chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo là xu hướng không thể tách rời quá trình xây dựng nền tư pháp hiện đại, chuyên nghiệp. Tuy nhiên, đối với môi trường quân sự, tốc độ ứng dụng công nghệ phải luôn đi cùng kỷ luật, sự thận trọng và ý thức bảo mật.
AI có thể giúp con người làm việc nhanh hơn, hỗ trợ xử lý khối lượng thông tin lớn hơn, nhưng không thể thay thế trách nhiệm nghề nghiệp, khả năng đánh giá chứng cứ, tư duy pháp lý cũng như trách nhiệm bảo vệ bí mật nhà nước của mỗi Kiểm sát viên.
Chủ động làm chủ công nghệ, nhưng biết rõ giới hạn của công nghệ; tận dụng AI để nâng cao hiệu quả công việc, nhưng tuyệt đối không đánh đổi an toàn dữ liệu lấy sự thuận tiện – đó cũng là yêu cầu đặt ra đối với mỗi cán bộ, Kiểm sát viên Viện kiểm sát quân sự trong quá trình chuyển đổi số hiện nay.