Hoàn thiện cơ chế bảo vệ lợi ích Nhà nước
Chế định luật sư công được triển khai thí điểm theo Nghị quyết số 24/2026/QH16 ngày 24/4/2026 của Quốc hội và Nghị định số 364/2026/NĐ-CP ngày 21/9/2026 của Chính phủ. Thời gian thí điểm kéo dài 2 năm, đến hết ngày 30/9/2028, tại 8 Bộ và 10 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.
Luật sư công là người thuộc các nhóm đối tượng được quy định, đáp ứng điều kiện và được cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư để thực hiện nhiệm vụ pháp lý, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khu vực nhà nước. Công việc có thể bao gồm tư vấn, đại diện, tham gia tố tụng trong các vụ án hành chính, dân sự, thương mại, đầu tư; tham gia giải quyết khiếu nại, tố cáo phức tạp và tư vấn pháp lý cho các dự án kinh tế - xã hội.
    |
 |
| Luật sư công là người thuộc các nhóm đối tượng được quy định, đáp ứng điều kiện và được cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư để thực hiện nhiệm vụ pháp lý, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khu vực nhà nước. |
Điểm cần nhấn mạnh là bảo vệ lợi ích Nhà nước không đồng nghĩa với bảo vệ bằng mọi giá mọi quyết định đã ban hành. Hoạt động của luật sư công phải bảo đảm tính độc lập, trung thực, tôn trọng sự thật khách quan và tuân thủ pháp luật.
Nhận diện những rủi ro từ thực tiễn
Trong bối cảnh khiếu kiện hành chính, tranh chấp đất đai, đầu tư và xây dựng ngày càng phức tạp, luật sư công có vai trò quan trọng trong việc rà soát tính hợp pháp của quyết định hành chính, đánh giá chứng cứ và phát hiện sai sót trước khi phát sinh tranh chấp.
Đối với các dự án hạ tầng quy mô lớn như đường Vành đai 3 TP Hồ Chí Minh, đường Vành đai 4 - Thủ đô Hà Nội hay cao tốc Bắc - Nam phía Đông, những vấn đề về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và áp dụng pháp luật qua các thời kỳ đòi hỏi sự thẩm định kỹ lưỡng. Sai sót trong xác định nguồn gốc đất, đối tượng được bồi thường hoặc trình tự, thủ tục ban hành quyết định có thể dẫn đến khiếu kiện kéo dài, ảnh hưởng tiến độ dự án và niềm tin của người dân.
Thực tiễn tại các khu đô thị phát triển nhanh, trong đó có Khu đô thị mới Thủ Thiêm, cũng cho thấy những bất cập trong quản lý đất đai có thể để lại hệ quả pháp lý và xã hội lâu dài. Vì vậy, vai trò của luật sư công không chỉ là tham gia bảo vệ tại phiên tòa mà còn phải góp phần ngăn ngừa rủi ro ngay từ khâu tham mưu, ban hành quyết định.
Tuy nhiên, vị trí giao thoa giữa người thực thi công vụ và người hành nghề luật sư cũng tiềm ẩn một số nguy cơ.
Thứ nhất, xung đột lợi ích và hành nghề ngoài phạm vi cho phép. Việc nhận tư vấn, soạn thảo hồ sơ hoặc giải quyết vụ việc riêng cho cá nhân, doanh nghiệp ngoài khu vực nhà nước có thể vi phạm giới hạn hành nghề và dẫn đến hậu quả pháp lý theo quy định.
Thứ hai, vi phạm nghĩa vụ bảo mật thông tin. Hồ sơ về đất đai, tài chính, đầu tư và hoạt động của doanh nghiệp nhà nước có thể chứa thông tin nhạy cảm. Việc tự ý cung cấp tài liệu, trao đổi qua kênh không bảo đảm an toàn hoặc phát ngôn thiếu thận trọng có thể làm phát sinh trách nhiệm pháp lý.
Thứ ba, thỏa hiệp trước chỉ đạo có dấu hiệu trái pháp luật. Nếu vì áp lực hành chính mà cố tình bỏ qua chứng cứ bất lợi, đưa ra lập luận không đúng sự thật hoặc bảo vệ quyết định thiếu căn cứ pháp lý, luật sư công có thể vi phạm nghĩa vụ nghề nghiệp. Do đó, việc bảo vệ lợi ích Nhà nước phải gắn với yêu cầu tôn trọng sự thật khách quan và tuân thủ pháp luật.
|
 |
| Vị trí giao thoa giữa người thực thi công vụ và người hành nghề luật sư cũng tiềm ẩn một số nguy cơ. |
Chủ động phòng ngừa vi phạm
Để chế định luật sư công vận hành hiệu quả, cần triển khai đồng bộ các giải pháp phòng ngừa rủi ro.
Trước hết, luật sư công cần văn bản hóa ý kiến chuyên môn khi phát hiện vướng mắc pháp lý, nêu rõ căn cứ, mức độ rủi ro và phương án xử lý. Việc bảo lưu ý kiến hoặc từ chối thực hiện chỉ đạo trái pháp luật cần đúng thẩm quyền, quy trình và có tài liệu chứng minh. Tuy nhiên, báo cáo bằng văn bản không mặc nhiên loại trừ trách nhiệm; việc xem xét miễn trừ phải đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định.
Bên cạnh đó, cơ quan sử dụng luật sư công cần xây dựng quy chế phối hợp rõ ràng, bảo đảm cung cấp hồ sơ, chứng cứ đầy đủ, kịp thời; phân định trách nhiệm giữa luật sư công với các đơn vị chuyên môn; đồng thời dành đủ thời gian nghiên cứu, chuẩn bị phương án tư vấn và tranh tụng. Việc quản lý thời hạn tố tụng, bảo mật tài liệu và kiểm soát xung đột lợi ích phải được thực hiện nghiêm túc.
Quan trọng hơn, cơ chế phối hợp không được làm mất tính độc lập, khách quan của luật sư công. Những ý kiến cảnh báo rủi ro cần được tiếp nhận, xem xét thực chất để kịp thời điều chỉnh các quyết định chưa phù hợp.
Chế định luật sư công là bước tiến trong việc chuyên nghiệp hóa hoạt động pháp lý của khu vực nhà nước. Hiệu quả của mô hình không chỉ được đánh giá qua kết quả giải quyết các vụ kiện, mà còn ở khả năng phát hiện, ngăn ngừa sai sót từ sớm. Bảo vệ lợi ích Nhà nước phải bắt đầu bằng việc bảo đảm tính hợp pháp của hoạt động công quyền; đó cũng là nền tảng để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân và sự an toàn pháp lý của chính luật sư công.