Đổi mới phương thức phối hợp, giữ vững pháp luật từ cơ sở

Từ một quy chế phối hợp để giải quyết yêu cầu từ thực tiễn

Ngày 27/11/2025, VKSND khu vực 5, tỉnh Điện Biên tổ chức ký Quy chế phối hợp với 10 đơn vị Công an cấp xã  trên địa bàn, gồm: Công an xã: Nà Hỳ, Nà Bủng, Sín Thầu, Mường Nhé, Mường Toong, Nậm Kè, Quảng Lâm, Mường Chà, Chà Tở và Si Pa Phìn. Lễ ký diễn ra trong bối cảnh tổ chức bộ máy có nhiều thay đổi: VKSND được tổ chức theo khu vực với phạm vi địa bàn rộng; trong khi trách nhiệm của Công an cấp xã, nhất là trong tiếp nhận và xử lý ban đầu nguồn tin về tội phạm, được đặt ra ngày càng rõ hơn.

Hình ảnh VKSND khu vực 5 ký kết Quy chế phối hợp công tác với 10 Công an xã.

Đối với một địa bàn miền núi, biên giới trải dài như khu vực 5, sự dịch chuyển mô hình bộ máy không đơn thuần là câu chuyện sắp xếp tổ chức. Giữa địa hình chia cắt, giao thông cách trở, dân cư phân tán cùng diễn biến phức tạp của tội phạm ma túy, nhiệm vụ đặt ra là phương thức phối hợp liên ngành phải phản ứng nhanh, chặt chẽ và chuẩn xác.

Từ nhận thức đó, VKSND khu vực 5 chủ động không để quy chế phối hợp dừng lại ở việc cùng ký một văn bản trên giấy. Đơn vị đã chủ động rà soát, xây dựng, sửa đổi, bổ sung và tổ chức thực hiện các quy chế hoạt động, quy chế phối hợp liên ngành phù hợp với quy định pháp luật, chức năng, nhiệm vụ và tình hình thực tiễn sau khi thành lập VKSND khu vực. Đó cũng là một cách cụ thể hóa yêu cầu đổi mới phương thức lãnh đạo, quản lý và điều hành: Tổ chức bộ máy thay đổi thì phương thức thực hiện nhiệm vụ cũng phải thay đổi theo, nhưng mục tiêu bảo vệ pháp luật, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, cá nhân và giữ vững an ninh, trật tự tại cơ sở không được phép bị gián đoạn.

 Pháp luật phải được bảo đảm ngay từ nơi tiếp nhận đầu tiên

Thực tiễn 6 tháng đầu năm 2026 cho thấy yêu cầu đó hoàn toàn có cơ sở. Tình hình tội phạm trên địa bàn VKSND khu vực 5, tỉnh Điện Biên phụ trách, theo dõi diễn biến phức tạp, có chiều hướng tăng mạnh. Các cơ quan chức năng đã khởi tố mới 72 vụ/80 bị can, tăng 19 vụ/15 bị can so với cùng kỳ năm 2025.

Trong đó, tội phạm về ma túy chiếm tới 83,33%, với 60 vụ/66 bị can, tăng 17 vụ/17 bị can. Trong bối cảnh đó, nguồn tin về tội phạm chính là điểm khởi đầu quan trọng của quá trình đấu tranh, xử lý tội phạm. Nếu việc tiếp nhận, kiểm tra, xác minh ban đầu không được thực hiện đầy đủ, kịp thời, dấu vết có thể mất đi, tài liệu có thể không còn nguyên vẹn, việc xác định sự thật khách quan của vụ việc sẽ gặp khó khăn.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, VKSND khu vực 5 thụ lý 32 nguồn tin; đã giải quyết 25 nguồn tin, còn 7 nguồn tin chưa giải quyết và không có trường hợp vi phạm thời hạn giải quyết. Đáng chú ý, Viện kiểm sát đã thực hiện 69 hoạt động thực hành quyền công tố, kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin, gồm: yêu cầu kiểm tra, xác minh, ra quyết định giải quyết 23 nguồn tin, yêu cầu khởi tố 5 vụ án; kiểm sát khám nghiệm hiện trường 27, khám nghiệm tử thi 8; trực tiếp kiểm sát 6 cuộc tại các đơn vị, trong đó có Công an xã Mường Nhé, Mường Toong, Nà Hỳ, Nà Bủng và Si Pa Phìn. Những con số ấy cho thấy sự phối hợp không chỉ tồn tại trên giấy. Hoạt động kiểm sát đã được đưa trực tiếp đến cơ sở, nơi nguồn tin về tội phạm được tiếp nhận và xử lý ngay từ ban đầu.

 Một vụ mất trâu và câu chuyện về dấu vết ở cơ sở

Tháng 5/2026, một công dân H tại xã Mường Nhé trực tiếp đến Công an xã tố giác việc bị mất 3 con trâu trong chuồng. Đây là một vụ việc tưởng như bắt đầu từ một câu chuyện rất bình thường trong đời sống của người dân. Nhưng phía sau đó là một yêu cầu pháp lý không thể xem nhẹ: tài sản có thực sự tồn tại, có thực sự bị mất hay không; việc mất tài sản xảy ra trong hoàn cảnh nào; dấu vết tại hiện trường còn lại những gì và có thể giúp cơ quan chức năng làm rõ sự việc đến đâu?

Kiểm sát viên trực tiếp kiểm sát việc khám nghiệm hiện trường, kịp thời trao đổi với Điều tra viên chủ trì để định hướng các hoạt động điều tra ban đầu.

Ngay từ khâu ban đầu, Công an xã Mường Nhé tiếp nhận, thụ lý nguồn tin, tiến hành xác minh và điều tra ban đầu. VKSND khu vực 5 cử Kiểm sát viên kiểm sát khám nghiệm hiện trường, đề ra yêu cầu kiểm tra, xác minh và kiểm sát kết luận giám định. Việc bám sát địa bàn, kịp thời kiểm sát và khám nghiệm hiện trường đã giúp cơ quan chức năng xác định được sự thật về tài sản bị mất và giá trị tài sản.

Kết quả, vụ án được khởi tố trong thời hạn giải quyết nguồn tin, mặc dù tại thời điểm đó chưa xác định được bị can. Điều đáng chú ý ở vụ việc không nằm ở chỗ đã nhanh chóng xác định được người phạm tội, bởi điều đó chưa xảy ra. Giá trị của sự phối hợp thể hiện ở việc ngay khi công dân trình báo, cơ quan chức năng đã có mặt trong quá trình xác minh sự thật, bảo đảm những dấu vết ban đầu của vụ việc được kiểm tra kịp thời, tránh việc một nguồn tin của người dân bị xem nhẹ hoặc xử lý hình thức.

Ở địa bàn rộng, nơi việc đi lại giữa các khu dân cư có thể gặp nhiều khó khăn, sự chủ động của lực lượng trực tiếp làm nhiệm vụ tại cơ sở và sự kiểm sát kịp thời của Kiểm sát viên có ý nghĩa đặc biệt. Pháp luật vì thế không chỉ được thực hiện tại phòng làm việc hay trong hồ sơ vụ án. Pháp luật được bắt đầu từ chính nơi người dân tìm đến để trình báo một sự việc mà họ cho rằng quyền, lợi ích của mình bị xâm phạm.

 Từ một vụ việc ma túy đến sự phối hợp trong tình huống khẩn cấp

Nếu vụ việc tại Mường Nhé cho thấy ý nghĩa của việc bảo vệ dấu vết và xác minh sự thật ngay từ ban đầu, thì vụ việc tại xã Sín Thầu tháng 6/2026 lại cho thấy một yêu cầu khác: Khả năng phối hợp kịp thời khi có tin tức liên quan đến tội phạm ma túy, cụ thể: 

Đối tượng A bị lập biên bản về hành vi sử dụng trái phép chất ma túy. Trong quá trình làm việc, A khai B là người bán ma túy cho mình. Từ thông tin này, cơ quan điều tra tiến hành khám xét khẩn cấp nhà ở đối với B, thu giữ được ma túy và số tiền liên quan đến việc bán ma túy, B thừa nhận đã bán ma túy cho A. Trong quá trình giải quyết, VKSND khu vực 5 cử Kiểm sát viên tham gia trực tiếp kiểm sát hoạt động khám nghiệm hiện trường liên quan đến việc sử dụng trái phép chất ma túy và kiểm sát biên bản khám xét khẩn cấp; Cơ quan điều tra ra lệnh bắt bị can để tạm giam và được VKS phê chuẩn. Kết quả, vụ án, bị can về hành vi sử dụng trái phép chất ma túy được khởi tố; đồng thời vụ án, bị can về hành vi mua bán trái phép chất ma túy cũng được khởi tố. 

Kiểm sát viên kiểm sát khám nghiệm hiện trường vụ án Sử dụng trái phép chất ma túy.

Qua vụ việc có thể thấy, khi thông tin về hành vi phạm tội phát sinh từ lời khai của người thực hiện tội phạm trước đó, việc phối hợp giữa các cơ quan tiến hành tố tụng phải được thực hiện kịp thời, đúng trình tự, thủ tục. Mỗi hoạt động kiểm sát không chỉ nhằm bảo đảm tính hợp pháp của một thủ tục tố tụng cụ thể, mà còn góp phần bảo đảm quá trình xử lý vụ việc được tiến hành khách quan, đúng quy định. Đây chính là giá trị thực chất của cơ chế phối hợp: khi tình huống phát sinh ở cơ sở, các cơ quan chức năng biết rõ trách nhiệm của mình, phối hợp với nhau và cùng hướng tới mục tiêu chung là làm rõ sự thật, xử lý đúng người, đúng hành vi, đúng pháp luật.

  Không chỉ kiểm sát, mà còn nhìn thấy những sơ hở để phòng ngừa

Điểm đáng chú ý trong cách làm của VKSND khu vực 5 là hoạt động kiểm sát không dừng ở việc giải quyết từng nguồn tin, từng vụ án.

Đoàn kiểm sát VKSND khu vực 5 trực tiếp kiểm sát tại Công an xã.

 Qua trực tiếp kiểm sát, kiểm sát hồ sơ vụ việc, đơn vị đã phát hiện những tồn tại, thiếu sót trong hoạt động tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm. Trong 6 tháng đầu năm 2026, VKSND khu vực 5 đã ban hành 6 kết luận trực tiếp kiểm sát; ban hành 3 kiến nghị đối với Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh, Hạt Kiểm lâm Nậm Pồ và Công an xã Nà Hỳ để yêu cầu khắc phục vi phạm. Các kiến nghị đều được chấp nhận, tiếp thu. Không dừng lại ở việc “sửa sai” trong từng hồ sơ, VKS còn hướng tới phòng ngừa từ nguyên nhân, điều kiện phát sinh vi phạm. Đơn vị ban hành 2 kiến nghị phòng ngừa đối với UBND xã Nà Hỳ về tội phạm, vi phạm pháp luật liên quan đến trộm cắp tài sản và UBND xã Mường Toong về hành vi cố ý gây thương tích.

Trong giai đoạn khởi tố, điều tra, VKSND khu vực 5 tiếp tục ban hành 4 kiến nghị yêu cầu khắc phục vi phạm đối với Đồn Biên phòng Nà Bủng và Công an các xã Mường Nhé, Si Pa Phìn, Nà Bủng; cả 4 kiến nghị đều được chấp nhận, tiếp thu. Đồng thời, đơn vị ban hành 3 kiến nghị phòng ngừa tội phạm về ma túy đối với UBND các xã Nà Bủng, Mường Nhé và Si Pa Phìn.

Như vậy, từ việc bám sát thực tiễn vụ việc, vụ án ngay từ ban đầu, cụ thể, hoạt động kiểm sát phần nào được mở rộng thành việc phát hiện sơ hở, thiếu sót trong hoạt động quản lý, từ đó kiến nghị cơ quan có trách nhiệm khắc phục và phòng ngừa. Đó là sự chuyển biến từ tư duy “giải quyết vụ việc” sang tư duy “giải quyết vụ việc gắn với phòng ngừa”. Cũng từ đây, hiệu quả của công tác kiểm sát được đo không chỉ bằng số vụ án được xử lý, mà còn bằng khả năng góp phần hạn chế những nguyên nhân, điều kiện làm phát sinh tội phạm và vi phạm pháp luật.

 Đổi mới bắt đầu từ trách nhiệm của người đứng đầu

Để một quy chế phối hợp không trở thành hình thức, điều quan trọng không chỉ là nội dung văn bản mà còn là cách tổ chức thực hiện.

Lãnh đạo VKSND tỉnh Điện Biên thăm và làm việc tại đơn vị.

Cùng với nỗ lực nội của đơn vị, sự chỉ đạo sâu sát và động viên kịp thời của Lãnh đạo VKSND tỉnh Điện Biên giữ vai trò định hướng then chốt, tạo nền tảng vững chắc cho VKSND khu vực 5 hoàn thành tốt nhiệm vụ. Sự đồng hành toàn diện đó là động lực quan trọng giúp đơn vị triển khai hiệu quả các quy chế phối hợp, cụ thể hóa kế hoạch công tác bằng những kết quả thực chất.

Tại VKSND khu vực 5, công tác quản lý, chỉ đạo và điều hành được đổi mới theo hướng sát việc, rõ trách nhiệm. Phó Viện trưởng được phân công phụ trách một số khâu công tác dưới sự chỉ đạo của Viện trưởng và chịu trách nhiệm về hành vi, quyết định của mình. Cán bộ, Kiểm sát viên được phân công nhiệm vụ cụ thể; hằng tuần, hằng tháng chủ động xây dựng kế hoạch công tác và báo cáo để lãnh đạo theo dõi, đôn đốc, chỉ đạo. Đơn vị duy trì giao ban tuần để đánh giá kết quả, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc và kịp thời triển khai các chỉ đạo mới. Cách làm ấy cho thấy một vấn đề có ý nghĩa rộng hơn như trong việc xây dựng tổ chức Đảng và xây dựng đội ngũ: đổi mới không thể chỉ dừng ở chủ trương. Chủ trương phải được cụ thể hóa thành trách nhiệm của từng vị trí, từng con người và được kiểm tra bằng kết quả thực hiện nhiệm vụ.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, VKSND khu vực 5 đã đạt và vượt một số chỉ tiêu công tác của Ngành, không để xảy ra oan, sai và bỏ lọt tội phạm. Riêng đối với công tác kiểm sát nguồn tin về tội phạm, đơn vị bảo đảm 100% trường hợp thụ lý, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố được kiểm sát. Những kết quả đó là thước đo cụ thể cho việc chuyển đổi phương thức quản lý, chỉ đạo và tổ chức thực hiện nhiệm vụ trong mô hình mới.

Bài học từ một địa bàn đặc thù

Từ thực tiễn của đơn vị VKSND khu vực 5, tỉnh Điện Biên, có thể nhận thấy một số bài học:

Trước hết, tổ chức bộ máy mới phải đi liền với phương thức hoạt động mới. Khi địa bàn, đầu mối và trách nhiệm thay đổi, những cơ chế phối hợp cũ cũng cần được rà soát, điều chỉnh để không tạo khoảng trống trong thực hiện nhiệm vụ.

Thứ hai, phải đưa hoạt động kiểm sát đến gần cơ sở. Với địa bàn rộng, giao thông khó khăn, việc chỉ chờ hồ sơ chuyển về đơn vị mới kiểm sát sẽ không đáp ứng đầy đủ yêu cầu thực tiễn. Trực tiếp kiểm sát tại Công an xã, trực tiếp kiểm sát khám nghiệm và các hoạt động tố tụng khác ngay khi cần thiết giúp Kiểm sát viên nắm chắc hơn diễn biến vụ việc và kịp thời thực hiện chức năng của mình.

Thứ ba, phối hợp phải gắn với trách nhiệm cụ thể. Một quy chế chỉ thực sự có giá trị khi mỗi cơ quan, mỗi cán bộ biết mình phải làm gì, phối hợp với ai, ở thời điểm nào và chịu trách nhiệm đến đâu.

Thứ tư, kiểm sát phải hướng tới cả xử lý và phòng ngừa. Phát hiện vi phạm để kiến nghị khắc phục là cần thiết, nhưng nhận diện những sơ hở trong quản lý để kiến nghị phòng ngừa mới tạo ra tác động lâu dài hơn đối với đời sống xã hội.

Và cuối cùng, mọi đổi mới phải được kiểm chứng bằng hiệu quả thực tế. Từ việc tiếp nhận một tin báo của người dân về 3 con trâu bị mất, đến việc xử lý một thông tin về ma túy tại Sín Thầu, hay từ những kết luận, kiến nghị sau kiểm sát, điểm chung vẫn là hướng tới một yêu cầu: không để sự thay đổi về tổ chức làm gián đoạn việc bảo vệ pháp luật và quyền, lợi ích hợp pháp của người dân.

Thực tiễn sinh động tại VKSND khu vực 5, tỉnh Điện Biên đã khẳng định: Hiệu quả đổi mới của bộ máy không nằm ở những văn bản dày bao nhiêu trang, mà đo bằng sự bình yên của địa bàn và niềm tin của nhân dân. Việc chủ động đưa "đôi mắt" kiểm sát gắn cơ sở, đồng hành cùng Công an xã gần dân đã khẳng định tính ưu việt của phương thức phối hợp trong mô hình tổ chức mới, bảo đảm mọi nguồn tin tội phạm đều được giải quyết thấu tình,  đạt lý ngay từ đầu. Đây không chỉ là bước chuyển mình về nghiệp vụ, mà chính là sự cụ thể hóa sinh động đường lối xây dựng nền tư pháp vì nhân dân, phục vụ nhân dân - chỗ dựa vững chắc để đồng bào vùng biên kiên định niềm tin vào kỷ cương pháp luật và sự lãnh đạo của Đảng./.