Bài 2: Hiệu quả từ thực tiễn sau một năm thực hiện mô hình VKSND ba cấp tại Lào Cai

Việc phân định thẩm quyền giữa các cấp kiểm sát cơ bản được thực hiện rõ ràng, thống nhất; chất lượng thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra được nâng lên, bảo đảm bám sát tiến độ giải quyết vụ án. VKSND tỉnh Lào Cai đã xây dựng, ban hành Quy chế phối hợp, Nghị quyết liên ngành, hàng tuần trong tháng đã tổ chức giao ban liên ngành để nắm tình hình để bàn thống nhất đưa ra các giải pháp xử lý, đồng thời báo cáo cấp uỷ địa phương về tiếp nhận xử lý tin bảo nguồn tin tố giác ngay từ ban đầu để được giải quyết một cách triệt để.

Kiểm sát viên đã chủ động phối hợp với Cơ quan điều tra trong việc thu thập, đánh giá chứng cứ. Tỉ lệ giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố đạt 94% (966/1.027); các quyết định phê chuẩn thực hiện chặt chẽ, đúng quy định pháp luật. Thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra 1.543 vụ/2.745 bị can; thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp trong giai đoạn truy tố 1.214 vụ/2.115 bị can; thực hành quyền công tố, kiểm sát xét xử sơ thẩm 1.169 vụ/2.043 bị cáo; phúc thẩm 94 vụ/161 bị cáo. Qua công tác kiểm sát, Viện kiểm sát hai cấp phát hiện vi phạm, đã ban hành 121 kiến nghị đối với các cơ quan liên quan. 

Trong lĩnh vực công tác kiểm sát án dân sự: Chủ động triển khai có hiệu quả các nhiệm vụ công tác kiểm sát dân sự theo tinh thần Chỉ thị số 04/CT-VKSTC ngày 23/3/2026 của VKSND tối cao về nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác kiểm sát án hành chính, dân sự và thí điểm tố tụng công ích; VKSND hai cấp tỉnh Lào Cai đã thụ lý 5.715 vụ, việc dân sự và hôn nhân gia đình sơ thẩm, phúc thẩm liên quan tranh chấp về hôn nhân gia đình chiếm khoảng 74%; Tranh chấp về dân sự chiếm khoảng 26% chủ yếu liên quan đến sử dụng đất đai, tài sản gắn liền với đất, tranh chấp hợp đồng dân sự, thừa kế và các quan hệ dân sự khác đã ban hành 56 kiến nghị, 9 kháng nghị phúc thẩm. 

Kiểm sát viên thực hiện nhiệm vụ theo Nghị quyết 205/2025/QH15.

Trong lĩnh vực kiểm sát án hành chính, kinh doanh thương mại. Sau sáp nhập, hợp nhất số lượng các vụ án hành chính, kinh doanh thương mại thuộc thẩm quyền giải quyết của Toà án trên địa bàn có xu hướng tăng và ngày càng có tính chất phức tạp liên quan đến các tranh chấp, khiếu kiện phát sinh trong lĩnh vực đất đai, bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất…Song, VKSND hai cấp Lào Cai đã thực hiện tốt chức năng theo quy định của pháp luật. Viện kiểm sát thụ lý kiểm sát giải quyết 268 vụ, việc. Thông qua hoạt động kiểm sát, nhiều vi phạm tố tụng đã được phát hiện, kiến nghị khắc phục kịp thời; đã ban hành 41 kiến nghị, 3 kháng nghị phúc thẩm. 

Một trong những điểm mới, sau một năm thực hiện mô hình VKSND 3 cấp, đó là quyết tâm, trách nhiệm đưa Nghị quyết 205/2025/QH15 của Quốc hội về thí điểm VKSND khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương và bảo vệ lợi ích công đi vào thực tiễn đời sống xã hội. VKSND hai cấp tích cực  tuyên truyền, nắm bắt phát hiện các vụ việc có dấu hiệu xâm phạm quyền dân sự của người yếu thế hoặc ảnh hưởng đến lợi ích công để xem xét thực hiện quyền kiến nghị hoặc khởi kiện theo quy định. Qua thời gian triển khai thực hiện, VKSND hai cấp tỉnh Lào Cai tiếp nhận 46 vụ việc, đã ban hành 29 kiến nghị. 

Trong tác kiểm sát tạm giữ, tạm giam, thi hành án hình sự, thi hành án hành chính; công tác kiểm sát thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cao được thực hiện đúng quy định pháp luật, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. VKSND hai cấp tỉnh Lào Cai đã tăng cường kiểm sát thường xuyên, kịp thời phát hiện và kiến nghị khắc phục các vi phạm; Chất lượng các cuộc kiểm sát trực tiếp được nâng cao, góp phần bảo đảm 

Công tác chuyển đổi số trong ngành KSND đang từng bước tạo ra những thay đổi tích cực trong phương thức làm việc, quản lý hồ sơ, khai thác dữ liệu và phục vụ người dân. Toàn ngành đã lãnh đạo, chỉ đạo, ban hành nhiều kế hoạch, phát động các phong trào thi đua, tổ chức các cuộc thi về chuyển đổi số trong hai cấp tỉnh Lào Cai. Triển khai, nền tảng Quản lý án hình sự (QLAHS), nền tảng bàn làm việc số; Quản lý văn bản và điều hành, nền tảng họp không giấy, nền tảng Quản lý nhân sự, các hệ thống dữ liệu dùng chung.

Trong giai đoạn mới, với quyết tâm chính trị cao, sự đồng thuận của đội ngũ cán bộ, Kiểm sát viên, công chức thì chuyển đổi số chính là chìa khóa để nâng cao hiệu quả công tác công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp, góp phần xây dựng ngành Kiểm sát nhân dân ngày càng hiện đại, chuyên nghiệp, liêm chính và phục vụ Nhân dân.

Kiểm sát viên nhập án trên nền tảng phần mềm Quản lý án hình sự.

Những ưu điểm, khó khăn, vướng mắc: VKSND tỉnh Lào Cai luôn nhận được sự quan tâm chỉ đạo sát sao kịp thời của VKSND tối cao và Tỉnh uỷ Lào Cai - Yên Bái. Mô hình VKSND 3 cấp thống nhất với mô hình của TAND.

Tuy nhiên, quá trình thực hiện mô hình VKSND 3 cấp tại Lào Cai cùng còn gặp những khó khăn nhất định: Lào Cai là tỉnh có địa bàn rộng, sau sáp nhập hợp nhất toàn tỉnh có 99 xã, phường, địa bàn chia cắt, điều kiện tự nhiên phức tạp.

Mô hình VKSND 3 cấp mới chỉ thống nhất với TAND các cấp, do đó cũng có khó khăn nhất định trong việc thực hiện chức năng nhiệm vụ giữa một số cơ quan tư pháp, nhất là lúc mới hợp nhất thành lập.

Trụ sở làm việc ở cấp tỉnh và một số VKSND cấp Khu vực còn chật hẹp cả về diện tích và quy mô cần bố trí quỹ đất, cấp kinh phí  xây dựng trụ sở mới để đảm bảo nơi làm việc./.