Bầu cử ở vùng biên Thanh Hóa: Tinh gọn bộ máy – Vững niềm tin từ bản làng

Sự chủ động tạo ra “phản ứng dây chuyền” tích cực xuống cơ sở

Những ngày đầu năm, không khí chuẩn bị cho cuộc bầu cử ĐBQH khóa XVI và HĐND các cấp lan tỏa khắp các xã miền núi, biên giới Thanh Hóa. Việc vận hành chính quyền địa phương hai cấp đã rút ngắn quy trình, tăng tính chủ động, minh bạch, giúp cơ sở triển khai đồng bộ, hiệu quả, sát dân, sát thực tiễn.

Nhìn vào bản báo cáo tiến độ đến ngày 15/12/2025, không khỏi ấn tượng bởi những con số "biết nói". Ban Thường vụ Tỉnh ủy Thanh Hóa đã ban hành Chỉ thị số 31-CT/TU từ rất sớm (ngày 10/9/2025) để lãnh đạo toàn diện cuộc bầu cử. Sự chủ động này đã tạo ra một phản ứng dây chuyền tích cực xuống tận cơ sở.

Bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và HĐND các cấp là ngày hội của toàn dân.

Đặc biệt nhất là tại cấp xã. Trong khi quy định chung yêu cầu thành lập Ủy ban bầu cử chậm nhất là ngày 30/11/2025, thì tại 166 xã, phường trên địa bàn tỉnh, công việc này đã hoàn thành từ ngày 15/11/2025. Việc về đích sớm 15 ngày không chỉ đơn thuần là vấn đề thời gian; nó thể hiện sự chuẩn bị kỹ lưỡng, tính kỷ cương và trách nhiệm cao nhất của hệ thống chính trị cơ sở trước vận mệnh của nhân dân.

Tại 166 xã này, đã có tới 1.555 kế hoạch, quyết định và văn bản liên quan được ban hành. 166 Ban chỉ đạo bầu cử với 2.945 thành viên do các Bí thư Đảng ủy trực tiếp làm Trưởng ban đã hoạt động xuyên ngày đêm. Sự hiện diện của 567 Tiểu ban và Tổ giúp việc với 5.750 thành viên chính là "bộ máy cái" đảm bảo cho mọi bánh răng của cuộc bầu cử vận hành trơn tru. 

 Quan tâm đến tính đại diện và kế thừa trong đội ngũ đại biểu

Xã biên giới Mường Lát nơi có trên 90% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, địa bàn rộng, dân cư phân tán, trình độ dân trí không đồng đều. Một trong những khâu quan trọng nhất trong công tác chuẩn bị bầu cử ở Mường Lát được địa phương xác định là việc rà soát, lập danh sách cử tri. Do đặc điểm dân cư phân tán, nhiều hộ sinh sống ở vùng sâu, vùng xa, thậm chí giáp biên giới, việc lập danh sách cử tri không thể làm “trên giấy” mà đòi hỏi sự vào cuộc trực tiếp, kiên trì của các tổ công tác.

Hội nghị hiệp thương lần thứ hai tại xã Mường Lát nhằm thỏa thuận, lập danh sách sơ bộ những người ứng cử đại biểu HĐND xã nhiệm kỳ 2026–2031.

Trao đổi với phóng viên Báo Bảo vệ pháp luật, ông Lò Văn Tuấn, Phó Trưởng phòng phụ trách Phòng Văn hóa Xã hội xã Mường lát, Thư ký Ủy ban bầu cử HĐND xã Mường Lát cho biết: Chiều ngày 03/2 vừa qua, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã Mường Lát đã tổ chức Hội nghị hiệp thương lần thứ hai nhằm thỏa thuận, lập danh sách sơ bộ những người ứng cử đại biểu HĐND xã nhiệm kỳ 2026–2031. Hội nghị được tiến hành nghiêm túc, đúng trình tự, thủ tục theo quy định của Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND, bảo đảm nguyên tắc dân chủ, khách quan và minh bạch.

Trên cơ sở hồ sơ do các cơ quan, đơn vị, tổ chức giới thiệu, Ban Thường trực Ủy ban MTTQ xã đã tiếp nhận đầy đủ hồ sơ của 37 người được giới thiệu ứng cử. Quá trình tiếp nhận, kiểm tra và rà soát hồ sơ được thực hiện chặt chẽ, bảo đảm đúng tiêu chuẩn, điều kiện và cơ cấu theo quy định. Sau khi xem xét toàn diện về phẩm chất chính trị, đạo đức, năng lực công tác, trình độ chuyên môn, lý luận chính trị và các tiêu chí liên quan, hội nghị đã thống nhất đưa ra khỏi danh sách 3 trường hợp chưa đáp ứng yêu cầu cơ cấu hoặc điều kiện theo quy định. Theo đó, danh sách sơ bộ những người ứng cử đại biểu HĐND xã Mường Lát nhiệm kỳ 2026–2031 còn 34 người.

Theo ông Tuấn, danh sách sơ bộ cơ bản bảo đảm cơ cấu, thành phần hợp lý, thể hiện sự quan tâm đến tính đại diện và kế thừa trong đội ngũ đại biểu. Tỷ lệ nữ đạt trên 44%, vượt yêu cầu tối thiểu theo định hướng chung; tỷ lệ người trẻ tuổi chiếm trên 38%, góp phần tăng cường tính năng động, sáng tạo trong hoạt động của HĐND. Các ứng cử viên đều có trình độ chuyên môn, lý luận chính trị và năng lực thực tiễn đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong bối cảnh phát triển kinh tế – xã hội và xây dựng chính quyền cơ sở trong giai đoạn mới.

Bà Nguyễn Thị Thu, Uỷ  viên Ban Thường vụ Đảng uỷ xã, Chủ tịch Ủy ban MTTQ xã Mường Lát phát biểu ý kiến tại Hội nghị lấy ý kiến cử tri nơi cư trú.

“Tiếp đó, ngày 11/02/2026, Hội nghị hiệp thương lần thứ ba đã được tổ chức theo quy định. Kết quả, danh sách chính thức những người ứng cử đại biểu HĐND xã còn 28 người, bảo đảm đủ số lượng, đúng tiêu chuẩn, cơ cấu và thành phần theo quy định, đã sẵn sàng cho các bước tiếp theo hướng tới cuộc bầu cử thành công tốt đẹp.”- ông Tuấn cho biết thêm.

Chính quyền địa phương hai cấp  tạo ra những thuận lợi căn bản

Còn tại xã vùng biên Na Mèo, những ngày này nhà văn hóa các bản, loa truyền thanh đều đặn phát thông báo về mốc thời gian, quy trình, quyền và nghĩa vụ của cử tri. Cán bộ xã, trưởng bản, bí thư Chi bộ tranh thủ từng buổi sinh hoạt thôn, bản để phổ biến quy định, giải thích những nội dung mới của kỳ bầu cử.

Sự khẩn trương nhưng nền nếp ấy phản ánh một điểm đổi mới rất đáng chú ý trong công tác tổ chức bầu cử lần này ở miền núi Thanh Hóa: Việc vận hành chính quyền địa phương hai cấp, tạo ra những thuận lợi căn bản ngay từ khâu chỉ đạo đến tổ chức thực hiện ở cơ sở.

Ông Lương Văn Thủy - Chủ tịch UBND xã Na Mèo.

Ông Lương Văn Thủy, Chủ tịch UBND xã Na Mèo cho biết, một trong những ý nghĩa nổi bật của việc tổ chức chính quyền địa phương hai cấp trong đợt bầu cử lần này chính là giảm mạnh các khâu trung gian trong chỉ đạo, điều hành.

“Thay vì phải qua nhiều tầng nấc như trước, các văn bản hướng dẫn, kế hoạch, mốc thời gian và yêu cầu nghiệp vụ từ tỉnh được chuyển tải trực tiếp, kịp thời đến cấp xã. Tôi đã tham gia chỉ đạo nhiều lần bầu cử, nhưng nhờ thực hiện chính quyền mới mà nội dung chỉ đạo lần này ngắn gọn hơn, rõ việc, rõ trách nhiệm, hạn chế tình trạng “chờ hướng dẫn”, “đợi tổng hợp”. Điều này giúp chính quyền cơ sở chủ động xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa bàn”, ông Lương Văn Thủy nhấn mạnh.

Theo ông Lương Văn Thủy, việc tổ chức chính quyền địa phương hai cấp trong đợt bầu cử này giúp xã trực tiếp nhận chỉ đạo và chịu trách nhiệm toàn diện. Nhờ đó, chính quyền cơ sở nắm chắc tình hình từng thôn, bản, kịp thời giải đáp thắc mắc của người dân ngay tại chỗ, đặc biệt quan trọng với một xã biên giới như Na Mèo, nơi nhận thức về bầu cử còn chưa đồng đều. 

Ngay khi nhận văn bản chỉ đạo từ tỉnh, Đảng ủy và UBND xã đã nhanh chóng quán triệt, phân công nhiệm vụ cụ thể cho Ban Chỉ đạo và Ủy ban bầu cử. Các nội dung về quyền, nghĩa vụ cử tri, tiêu chuẩn đại biểu, thời gian, địa điểm bỏ phiếu… được truyền đạt trực tiếp xuống thôn, bản thông qua  Bí thư chi bộ, Trưởng thôn và người có uy tín. Khi xã chủ động công việc, việc tuyên truyền, hướng dẫn và xử lý phát sinh tại cơ sở sẽ nhanh, hiệu quả hơn, nhất là ở địa bàn rộng, giao thông khó khăn như Na Mèo.

Từ thực tiễn công tác chuẩn bị bầu cử tại Na Mèo cho thấy, chính quyền cơ sở không còn tâm lý trông chờ vào các hướng dẫn bổ sung hay các cuộc họp triển khai theo tầng nấc như trước. Thay vào đó, xã chủ động xây dựng kế hoạch cụ thể cho từng mốc thời gian, từng nội dung công việc phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.

Xã Na Mèo linh hoạt trong tiếp xúc cử tri vào ban đêm do ban ngày người dân đi làm nương rẫy.

Với đặc thù nhiều bản ở xa trung tâm, có nơi phải di chuyển hàng giờ theo đường rừng, việc chủ động sắp xếp thời gian tuyên truyền, rà soát danh sách cử tri, bố trí khu vực bỏ phiếu, phân công lực lượng phục vụ ngày bầu cử… được tính toán sát với nhịp sinh hoạt của người dân.

Làm rõ vai trò, trách nhiệm của từng chủ thể

Mô hình chính quyền địa phương hai cấp không chỉ rút ngắn quy trình hành chính trong chỉ đạo, điều hành, mà còn làm rõ vai trò, trách nhiệm của từng chủ thể trong toàn bộ chuỗi công việc phục vụ bầu cử. Theo đó, cấp tỉnh tập trung ban hành chủ trương, định hướng, văn bản hướng dẫn, kiểm tra, giám sát; cấp xã chịu trách nhiệm trực tiếp tổ chức thực hiện và giải quyết các tình huống phát sinh tại địa bàn.

Sự phân định rành mạch này giúp các khâu chỉ đạo, hướng dẫn, tổ chức thực hiện được tiến hành đồng bộ, thống nhất nhưng vẫn phát huy được tính chủ động, linh hoạt của chính quyền cơ sở.

Ghi nhận tại xã Mường Mìn, từng thành viên trong Ban Chỉ đạo, Ủy ban bầu cử xã đều được giao phụ trách cụ thể từng khu vực, từng nhóm công việc. Việc theo dõi tiến độ, kiểm tra, nhắc việc được thực hiện thường xuyên, không còn tình trạng chồng chéo hay đùn đẩy trách nhiệm.

Ông Lương Văn Hiệp, Bí thư Đảng ủy xã Mường Mìn.

Ông Lương Văn Hiệp, Bí thư Đảng ủy xã Mường Mìn cho biết kỳ bầu cử này có nhiều điểm mới so với trước, tạo thuận lợi hơn cho công tác lãnh đạo và tổ chức thực hiện ở cơ sở. Đáng chú ý là, việc tinh giản số lượng đại biểu dân cử và triển khai mô hình chính quyền hai cấp, giúp quy trình tổ chức được thực hiện đồng bộ, khoa học và hiệu quả hơn.

“Nếu như trước đây các xã miền núi, nhất là xã biên giới, có thể có tới 23 đại biểu HĐND thì nhiệm kỳ này, theo quy định mới, các xã dưới 5.000 dân chỉ còn 15 đại biểu. Việc giảm số lượng đại biểu giúp công tác giới thiệu, hiệp thương, lựa chọn nhân sự thuận lợi hơn. Ngay vòng hiệp thương lần thứ nhất, xã Mường Mìn đã giới thiệu 38 ứng cử viên, bảo đảm đầy đủ cơ cấu về dân tộc, giới tính, độ tuổi, thành phần ngoài Đảng, tái cử…, nhưng quá trình triển khai vẫn gọn nhẹ hơn nhiều so với nhiệm kỳ trước.” – ông Hiệp chia sẻ.

Theo ông Hiệp, khi chính quyền hai cấp đi vào vận hành, công tác chỉ đạo bầu cử trở nên thống nhất, xuyên suốt. Việc niêm yết danh sách cử tri được thực hiện theo khung hướng dẫn chung của Ủy ban bầu cử trên cơ sở chỉ đạo của Trung ương, khắc phục tình trạng mỗi nơi làm một cách như trước. Bên cạnh đó, hệ thống văn bản, hướng dẫn pháp luật về bầu cử cũng rõ ràng, dễ tiếp cận hơn. Với 15 đại biểu được bầu từ 5 bản cùng sự điều hành linh hoạt, sát sao, ông Hiệp khẳng định công tác bầu cử nhiệm kỳ này thuận lợi hơn hẳn. Những đổi mới về tổ chức, nhân sự…không chỉ giảm áp lực cho cơ sở mà còn góp phần bảo đảm cuộc bầu cử diễn ra dân chủ, đúng quy định, an toàn và hiệu quả.