Vũng Rô: Giữ lại không gian thiêng của di sản

Tổ công tác bàn giao diện tích đất bị lấn chiếm cho Ban Quản lý di tích, Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk.

Phát hiện sớm, làm rõ vi phạm bằng chứng cứ

Vũng Rô, xã Hòa Xuân, tỉnh Đắk Lắk, gắn với dấu mốc Đường Hồ Chí Minh trên biển: đầu năm 1965, một chuyến tàu không số chở vũ khí từ miền Bắc vào Nam bị địch phát hiện tại đây.

Di tích lịch sử Vũng Rô được công nhận cấp quốc gia từ năm 1997. Tháng 11/2024, Đường Hồ Chí Minh trên biển, trong đó có khu vực Vũng Rô, được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt theo Quyết định số 1473/QĐ-TTg ngày 26/11/2024.

Vẻ đẹp tự nhiên và sức hút du lịch cũng kéo theo nguy cơ các hoạt động kinh doanh, dịch vụ tự phát lấn dần vào không gian bảo vệ di tích. Một công trình dựng lên có thể chỉ là một công trình, nhưng khi nằm trong khu vực bảo vệ di tích, câu chuyện đã trở thành vấn đề bảo vệ lợi ích công.

Hình ảnh tháo dỡ công trình vi phạm tại vùng lõi I, II Di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt Vũng Rô.

Tại khu ăn uống, nghỉ dưỡng Coconut do ông Huỳnh Văn Sơn làm chủ, Tổ công tác của VKSND tỉnh Đắk Lắk đã trực tiếp đo đạc, chụp ảnh, quay phim, xác định tọa độ các công trình trên đất liền và dưới mặt nước, rồi đối chiếu với bản đồ địa chính được phê duyệt năm 2023.

Kết quả cho thấy toàn bộ công trình nằm trong khu vực bảo vệ I, II của di tích, diện tích xâm lấn khoảng 6.150m2, gồm khu lều trại trên nền bê tông lát gạch rộng khoảng 28,7m x 27m, khung sắt, mái bạt, khu bếp, mô tô nước, thuyền súp, khu đốt lửa trại. Đáng chú ý, 36 trụ bê tông được đóng trên mặt biển để dựng sân khấu ca hát.

Từ kết quả xác minh, ngày 31/7/2026, Viện trưởng VKSND tỉnh Đắk Lắk ban hành Quyết định số 2090/QĐ-VKS-P9, yêu cầu ông Huỳnh Văn Sơn chấm dứt hành vi vi phạm, áp dụng biện pháp ngăn chặn, khắc phục hậu quả và tháo dỡ toàn bộ công trình vi phạm trong khu vực bảo vệ I, II của di tích.

Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội, có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, cho phép VKSND thí điểm khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ lợi ích công khi không có người khởi kiện, trong đó có lợi ích công trong lĩnh vực di sản văn hóa. Đắk Lắk là một trong 6 địa phương thực hiện thí điểm.

Biển cấm xâm phạm khu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Vũng Rô.

Tinh thần của Nghị quyết 205 không phải là “có vi phạm là khởi kiện”. Khởi kiện là công cụ pháp lý, không phải mục đích tự thân; mục tiêu cuối cùng là lợi ích công được bảo vệ trên thực tế. Khi người vi phạm tự nguyện chấm dứt và khắc phục hậu quả ngay từ giai đoạn yêu cầu, một quá trình tố tụng không cần thiết có thể được tránh.

Kiểm sát đến cùng, không để “khoảng trống quản lý”

Một quyết định yêu cầu chấm dứt vi phạm chỉ có giá trị khi được thực hiện trên thực tế. Ngày 6/10/2026, Tổ công tác VKSND tỉnh do ông Dương Văn Đức, Trưởng Phòng 9, làm Trưởng đoàn, cùng VKSND khu vực 12 đã kiểm tra việc chấm dứt vi phạm tại Khu di tích tàu không số, thôn Vũng Rô, xã Hòa Xuân, với sự chứng kiến của đại diện UBND xã Hòa Xuân và Ban Quản lý Di tích tỉnh.

Ông Huỳnh Văn Sơn đã chấp hành yêu cầu của Viện kiểm sát: lều trại, nền bê tông, khung sắt, mái bạt, các hạng mục kinh doanh, dịch vụ và cấu trúc trên mặt nước đều được tháo dỡ, di dời khỏi khu vực bảo vệ I, II của di tích; không còn hạng mục vi phạm tại khu vực kiểm tra.

Tổ công tác đã lập biên bản kiểm tra. Ông Sơn cam kết chấm dứt hoàn toàn việc kinh doanh trái phép và không tái phạm.

Cũng trong sáng 6/10/2026, Phòng Kiểm sát án dân sự lập biên bản bàn giao diện tích đất bị lấn chiếm cho Ban Quản lý Di tích tỉnh để phối hợp với UBND xã Hòa Xuân tiếp tục quản lý, bảo vệ. Bảng “Cấm xâm phạm Di tích” được cắm tại khu vực để xác định rõ phạm vi cần bảo vệ, cảnh báo người dân, du khách và ngăn nguy cơ tái diễn.

Tổ công tác VKSND tỉnh do ông Dương Văn Đức, Trưởng Phòng 9, làm Trưởng đoàn cùng VKSND khu vực 12, kiểm tra việc chấm dứt vi phạm tại Khu di tích tàu không số Vũng Rô.

Nếu chỉ tháo dỡ mà không tiếp tục quản lý, nguy cơ tái lấn chiếm vẫn còn. Xử lý vi phạm phải đi cùng phòng ngừa vi phạm.

Từ một vụ việc có dấu hiệu xâm phạm khu vực bảo vệ di tích, quá trình xử lý đã hình thành một chu trình khá rõ: phát hiện, xác minh, thu thập chứng cứ, xác định lợi ích công bị xâm phạm, yêu cầu chấm dứt, kiểm sát khắc phục, kiểm tra kết quả, bàn giao quản lý và phòng ngừa tái phạm.

Đó là giá trị thực tiễn cần được lan tỏa khi triển khai Nghị quyết 205: hiệu quả không chỉ đo bằng số vụ khởi kiện, mà còn ở khả năng ngăn chặn vi phạm, khôi phục lợi ích công và tạo ra thay đổi thực tế.

Phòng Kiểm sát án dân sự đã phối hợp với Báo và Phát thanh, Truyền hình Đắk Lắk ghi nhận quá trình tháo dỡ, bàn giao để tuyên truyền, giúp người dân, tổ chức, cá nhân kinh doanh tại khu vực di tích nhận rõ ranh giới giữa khai thác cảnh quan, phát triển du lịch với trách nhiệm bảo vệ di sản. Di tích là tài sản chung, bảo vệ di tích vì thế cũng là trách nhiệm chung.

Vũng Rô hôm nay vẫn là một vùng vịnh đẹp, nhưng giá trị lớn nhất của nơi này là ký ức về những chuyến tàu không số. Trả lại diện tích bị lấn chiếm vì thế không đơn thuần là trả lại một khoảng đất ven biển, mà là trả lại không gian cho di tích và cộng đồng.

Bảo vệ lợi ích công không nhất thiết bắt đầu bằng một vụ án, nhưng nhất định phải bắt đầu bằng trách nhiệm, chứng cứ và sự kiên trì theo đến cùng. Giữ lại không gian hôm nay cũng chính là giữ lại một phần lịch sử cho ngày mai.