Trong bối cảnh nhiều tranh chấp dân sự, vi phạm liên quan đến lợi ích công cộng và quyền của các nhóm yếu thế chưa được giải quyết triệt để do thiếu chủ thể đứng ra khởi kiện, Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội ra đời đã mở ra một cơ chế pháp lý mới - cho phép VKSND chủ động khởi kiện vụ án dân sự vì lợi ích công và vì những người không đủ điều kiện tự bảo vệ quyền lợi của mình.
Nhằm đưa tinh thần nhân văn và tiến bộ của Nghị quyết này đến gần hơn với thực tiễn đời sống Nhân dân. Ngày 27/1/2026 và ngày 28/1/2026, VKSND khu vực 10, TP Hà Nội đã có buổi làm việc, trao đổi chuyên sâu với Đảng ủy, chính quyền các xã Quốc Oai và Kiều Phú về vai trò, ý nghĩa và yêu cầu đặt ra trong việc triển khai tố tụng công ích tại cơ sở.
Tham dự buổi làm việc có đồng chí Nguyễn Như Nghiêm, Viện trưởng VKSND khu vực 10 và các đồng chí cán bộ VKSND khu vực 10. Về phía đại diện lãnh đạo địa phương có đồng chí Phạm Quang Tuấn - Bí thư Đảng ủy xã Kiều Phú; đồng chí Phùng Văn Tài - Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Quốc Oai, cùng đại diện các cơ quan, tổ chức liên quan của hai địa phương.
Tố tụng công ích - bước chuyển quan trọng trong bảo vệ quyền dân sự
Phát biểu tại buổi làm việc, đồng chí Nguyễn Như Nghiêm khẳng định: Việc Viện kiểm sát nhân dân được giao quyền khởi kiện vụ án dân sự không đơn thuần là mở rộng thẩm quyền tố tụng, mà thể hiện sự chuyển dịch tư duy bảo vệ pháp luật từ bị động sang chủ động, từ xử lý vi phạm sang phòng ngừa, bảo vệ và kiến tạo công bằng xã hội.
Theo đồng chí Viện trưởng, trên thực tế có không ít vụ việc xâm phạm đến tài sản công, môi trường, công trình công cộng hoặc quyền lợi của người yếu thế như: Trẻ em không nơi nương tựa, người khuyết tật, người cao tuổi neo đơn, người nghèo… nhưng không có cá nhân hay tổ chức nào đủ điều kiện pháp lý hoặc khả năng đứng ra khởi kiện. Trong những trường hợp đó, việc Viện kiểm sát thực hiện quyền khởi kiện chính là “đại diện cho tiếng nói của lợi ích chung và những người yếu thế trong xã hội”, bảo đảm pháp luật được thực thi một cách công bằng, nghiêm minh.
    |
 |
| Đồng chí Nguyễn Như Nghiêm - Viện trưởng VKSND khu vực 10 phát biểu định hướng triển khai Nghị quyết 205/2025/QH15 tại cơ sở. |
Bên cạnh việc làm rõ ý nghĩa và phạm vi áp dụng của tố tụng công ích, đồng chí Nguyễn Như Nghiêm nhấn mạnh rằng hiệu quả thực thi Nghị quyết số 205/2025/QH15 phụ thuộc lớn vào sự gắn kết giữa hoạt động tư pháp với thực tiễn quản lý xã hội ở cơ sở.
Theo đó, cấp ủy, chính quyền địa phương và các tổ chức chính trị - xã hội giữ vai trò quan trọng trong việc nắm bắt tình hình, phản ánh kịp thời những vụ việc có dấu hiệu xâm phạm lợi ích công cộng hoặc quyền, lợi ích hợp pháp của các nhóm chủ thể dễ bị tổn thương. Đồng chí Viện trưởng cho rằng, khi thông tin từ cơ sở được tiếp cận đầy đủ, chính xác và kịp thời, Viện kiểm sát sẽ có điều kiện thực hiện tốt hơn chức năng bảo vệ pháp luật, bảo vệ quyền con người và quyền công dân theo tinh thần Hiến pháp.
Việc triển khai tố tụng công ích vì vậy không chỉ là nhiệm vụ riêng của ngành Kiểm sát, mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị, nhằm hướng tới mục tiêu bảo đảm công bằng xã hội, giữ vững kỷ cương pháp luật và bảo vệ lợi ích chung của cộng đồng dân cư trên địa bàn các xã Quốc Oai và Kiều Phú.
Vai trò của chính quyền cơ sở trong triển khai Nghị quyết
Trao đổi tại buổi làm việc, đồng chí Phạm Quang Tuấn - Bí thư Đảng ủy xã Kiều Phú cho rằng, Nghị quyết số 205/2025/QH15 đã tạo hành lang pháp lý quan trọng để khắc phục những khoảng trống trong bảo vệ lợi ích công và quyền, lợi ích hợp pháp của Nhân dân ở cơ sở. Việc Viện kiểm sát chủ động khởi kiện vụ án dân sự vì lợi ích công là giải pháp phù hợp với thực tiễn, góp phần xử lý kịp thời các vi phạm liên quan đến tài sản công, trật tự quản lý và quyền của các nhóm chủ thể dễ bị tổn thương. Theo đồng chí Bí thư Đảng ủy xã Kiều Phú, chính quyền cơ sở với vai trò gần dân, sát dân sẽ là kênh quan trọng trong việc nắm bắt thông tin, phản ánh kịp thời các vụ việc phát sinh, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả triển khai Nghị quyết 205/2025/QH15, tăng cường kỷ cương pháp luật và hiệu lực quản lý nhà nước trên địa bàn.
|
 |
| Đồng chí Phạm Quang Tuấn - Bí thư Đảng ủy xã Kiều Phú phát biểu về vai trò của chính quyền cơ sở trong triển khai Nghị quyết 205/2025/QH15. |
Đồng chí Phùng Văn Tài - Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Quốc Oai cũng nhấn mạnh: chính quyền cơ sở là nơi trực tiếp nắm bắt các vấn đề phát sinh trong đời sống xã hội, đặc biệt là những vụ việc liên quan đến quyền lợi của các nhóm chủ thể dễ bị tổn thương. Do đó, việc phối hợp chặt chẽ với Viện kiểm sát trong triển khai tố tụng công ích sẽ góp phần bảo đảm mọi hành vi vi phạm pháp luật đều được phát hiện, xử lý kịp thời, không để “vùng trống” trong bảo vệ công lý. Qua đó, từng bước nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước ở địa phương, đồng thời củng cố niềm tin của Nhân dân đối với các cơ quan bảo vệ pháp luật.
|
 |
| Đồng chí Phùng Văn Tài, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Quốc Oai trao đổi về triển khai tố tụng công ích. |
Buổi làm việc không chỉ là dịp trao đổi thông tin mà còn là diễn đàn để thống nhất nhận thức về vai trò mới, trách nhiệm mới của Viện kiểm sát trong giai đoạn cải cách tư pháp hiện nay. Việc triển khai hiệu quả Nghị quyết số 205/2025/QH15 được kỳ vọng sẽ góp phần khẳng định rõ hơn vị trí của Viện kiểm sát trong hệ thống các cơ quan bảo vệ pháp luật, chuyển mạnh từ vai trò kiểm sát thụ động sang chủ động bảo vệ lợi ích công và quyền, lợi ích hợp pháp của người dân.
Thông qua cơ chế tố tụng công ích, Viện kiểm sát không chỉ thực hiện tốt chức năng bảo vệ pháp luật mà còn tham gia trực tiếp vào việc bảo vệ quyền con người, quyền công dân theo tinh thần Hiến pháp, bảo đảm các quyền này được tôn trọng, bảo vệ và thực thi một cách thực chất, không hình thức. Đây cũng là bước đi quan trọng nhằm nâng cao chất lượng hoạt động tư pháp, đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong tình hình mới.
Từ thực tiễn cơ sở của các xã Quốc Oai và Kiều Phú, việc áp dụng tố tụng công ích hứa hẹn sẽ trở thành công cụ pháp lý hữu hiệu để kịp thời xử lý các hành vi xâm phạm lợi ích chung và quyền của các nhóm chủ thể yếu thế; qua đó góp phần tăng cường kỷ cương pháp luật, củng cố niềm tin của Nhân dân đối với các cơ quan tư pháp và hệ thống chính trị. Việc đặt lợi ích công và con người ở vị trí trung tâm của hoạt động tư pháp chính là nền tảng quan trọng để hướng tới một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh và phát triển bền vững./.