Trong tiến trình cải cách tư pháp, yêu cầu bảo vệ lợi ích công cộng, lợi ích của Nhà nước và quyền, lợi ích hợp pháp của các nhóm yếu thế ngày càng đặt ra cấp thiết. Tuy nhiên, thực tiễn giải quyết các vụ việc dân sự cho thấy vẫn còn tồn tại những “khoảng trống khởi kiện”.
Khi các chủ thể có quyền, nghĩa vụ liên quan không hoặc chưa thực hiện việc khởi kiện để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình cũng như lợi ích chung của xã hội. Trên cơ sở đó, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 205/2025/QH15 về thí điểm cơ chế Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự, góp phần mở rộng vai trò của Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) trong bảo vệ lợi ích công thông qua tố tụng dân sự.
Nghị quyết số 205/2025/QH15 quy định việc thí điểm trao quyền cho VKSND khởi kiện vụ án dân sự trong những trường hợp nhất định nhằm bảo vệ hiệu quả lợi ích công cộng, lợi ích của Nhà nước và quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể yếu thế. Việc thí điểm được thực hiện có trọng tâm, trọng điểm, tập trung vào các lĩnh vực nhạy cảm, có tác động lớn đến đời sống kinh tế – xã hội.
Theo đó, phạm vi khởi kiện của VKSND chủ yếu hướng tới các vụ việc liên quan đến bảo vệ môi trường, quản lý và sử dụng đất đai, tài sản công, an sinh xã hội; bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên, người mất hoặc bị hạn chế năng lực hành vi dân sự và các lợi ích chung của cộng đồng. Đây là những lĩnh vực tiềm ẩn nguy cơ bị xâm phạm nhưng trong nhiều trường hợp chưa được bảo vệ kịp thời bằng con đường tố tụng dân sự.
Nghị quyết cũng đặt ra những nguyên tắc quan trọng nhằm bảo đảm việc khởi kiện của VKSND không làm chồng chéo chức năng, nhiệm vụ với các cơ quan, tổ chức khác, không thay thế quyền và nghĩa vụ khởi kiện của cá nhân, tổ chức có liên quan, mà chỉ nhằm bổ khuyết những khoảng trống khởi kiện còn tồn tại. Hoạt động khởi kiện phải được thực hiện trên cơ sở căn cứ pháp luật rõ ràng, chứng cứ đầy đủ, tuân thủ nghiêm trình tự, thủ tục tố tụng dân sự và chịu sự giám sát chặt chẽ của các cơ quan có thẩm quyền.
    |
 |
| Kiểm sát viên VKSND tỉnh Đồng Tháp tuyên tuyền Nghị quyết số 205/2025/QH15 |
Mặc dù hiện nay VKSND tỉnh Đồng Tháp chưa được giao trực tiếp thực hiện việc khởi kiện vụ án dân sự theo cơ chế thí điểm, song quán triệt tinh thần Nghị quyết số 205/2025/QH15, đơn vị đã chủ động nghiên cứu, chuẩn bị các điều kiện cần thiết để sẵn sàng tổ chức thực hiện khi có yêu cầu. Trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ hiện hành, VKSND tỉnh Đồng Tháp đã chỉ đạo lồng ghép nội dung nghiên cứu cơ chế Viện kiểm sát khởi kiện vụ án dân sự vào các hoạt động nghiệp vụ thường xuyên, nhất là công tác kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong quản lý nhà nước, thi hành án dân sự, giải quyết khiếu nại, tố cáo và các hoạt động tư pháp khác.
Thông qua đó, đơn vị chủ động rà soát, nhận diện các vụ việc tiềm ẩn nguy cơ xâm phạm lợi ích công cộng, lợi ích của Nhà nước, đặc biệt trong các lĩnh vực đất đai, tài sản công và môi trường, làm cơ sở đánh giá khả năng áp dụng cơ chế khởi kiện dân sự trong thời gian tới. Đồng thời, chú trọng nâng cao năng lực chuyên môn, kỹ năng nghiên cứu hồ sơ, thu thập, kiểm tra, đánh giá chứng cứ cho đội ngũ Kiểm sát viên, bảo đảm khi được giao nhiệm vụ có thể tiếp cận, xử lý vụ việc một cách chặt chẽ, đúng quy định pháp luật.
Thời gian tới, VKSND tỉnh Đồng Tháp tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng nghiệp vụ và tính khả thi của cơ chế Viện kiểm sát khởi kiện vụ án dân sự. Trọng tâm là tăng cường đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu cho đội ngũ Kiểm sát viên về kỹ năng tố tụng dân sự, lập luận pháp lý và tranh tụng tại Tòa án; đồng thời đẩy mạnh phối hợp liên ngành, tổng kết thực tiễn, kịp thời kiến nghị hoàn thiện pháp luật, góp phần bảo đảm sự nghiêm minh, thống nhất của pháp luật và bảo vệ hiệu quả lợi ích công trong giai đoạn mới.