Trong bối cảnh kinh tế Việt Nam ngày càng hội nhập sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, logistics không còn chỉ là dịch vụ hậu cần, mà đang trở thành cấu phần thiết yếu của năng lực cạnh tranh quốc gia. Quy mô thị trường mở rộng, tốc độ luân chuyển hàng hóa gia tăng mạnh mẽ kéo theo yêu cầu ngày càng cao về tính liên thông, độ tin cậy và khả năng kiểm soát rủi ro trong toàn bộ chuỗi cung ứng.
Tuy nhiên, song hành với cơ hội tăng trưởng là những thách thức ngày càng rõ nét về mặt vận hành và pháp lý. Logistics là một trong những lĩnh vực chịu sự điều chỉnh chồng lớp của nhiều hệ thống quy định, từ thương mại, hải quan, thuế, phòng chống buôn lậu, gian lận thương mại, đến an toàn giao thông, tải trọng phương tiện, thời gian làm việc của lái xe và an toàn lao động. Khi quy mô vận hành mở rộng, các rủi ro pháp lý không còn mang tính cá biệt, mà có thể trở thành rủi ro hệ thống nếu thiếu kiểm soát.
Áp lực mùa vụ và bài toán kỷ luật vận hành
Trong ngành logistics, áp lực mùa vụ thường là phép thử lớn đối với kỷ luật vận hành. Khi nhu cầu tiêu dùng tăng cao, sản lượng vận chuyển gia tăng đột biến, doanh nghiệp đứng trước lựa chọn khó khăn giữa việc ưu tiên tốc độ, sản lượng hay giữ vững các chuẩn mực kiểm soát.
Thực tế cho thấy, việc chạy theo mục tiêu ngắn hạn nhưng buông lỏng kiểm soát pháp lý có thể tạo ra những rủi ro mang tính dây chuyền, từ gián đoạn chuỗi cung ứng đến suy giảm uy tín với khách hàng và đối tác trong dài hạn. Nhiều rủi ro không xuất hiện ngay lập tức, mà tích tụ từ những “ngoại lệ nhỏ” trong vận hành, đặc biệt ở các khâu tiếp nhận hàng hóa, lưu kho và vận tải.
Trong bối cảnh đó, tuân thủ pháp luật không còn là yêu cầu mang tính thủ tục, mà dần trở thành một phần của bài toán quản trị rủi ro tổng thể đối với doanh nghiệp logistics.
Doanh nghiệp logistics trong vai trò “bộ lọc” chuỗi cung ứng
Cùng với sự phát triển của thị trường, vai trò của doanh nghiệp logistics cũng đang thay đổi. Từ chỗ chỉ thực hiện vận chuyển, doanh nghiệp ngày càng giữ vị trí trung gian quan trọng trong việc bảo đảm tính minh bạch và an toàn của chuỗi cung ứng. Mỗi quyết định tiếp nhận hay từ chối một lô hàng, mỗi tiêu chuẩn vận hành được áp dụng đều ảnh hưởng trực tiếp đến mức độ rủi ro của toàn hệ thống.
Ở góc độ này, doanh nghiệp logistics vừa là mắt xích vận hành, vừa là “bộ lọc” đối với dòng chảy hàng hóa trên thị trường. Khi kỷ luật vận hành bị phá vỡ, rủi ro không chỉ dừng lại ở phạm vi doanh nghiệp, mà còn lan sang đối tác, khách hàng và môi trường kinh doanh chung.”
Từ tuân thủ pháp luật đến nền tảng tăng trưởng bền vững
Trong bức tranh chung đó, một số doanh nghiệp logistics lớn đã lựa chọn cách tiếp cận coi tuân thủ pháp luật là nền tảng vận hành. Tại Công ty TNHH MTV Logistics Viettel, đơn vị thành viên của Viettel Post, các lô hàng được yêu cầu đầy đủ hồ sơ pháp lý trước khi tiếp nhận vận chuyển. Những lô hàng có dấu hiệu vi phạm pháp luật đều bị từ chối, kể cả trong các giai đoạn cao điểm.
Song song với kiểm soát hàng hóa, doanh nghiệp duy trì chặt chẽ các quy định về tải trọng phương tiện, an toàn kỹ thuật và thời gian làm việc của lái xe. Đây không chỉ là yêu cầu pháp lý, mà còn gắn trực tiếp với an toàn giao thông, quyền lợi người lao động và sự ổn định của toàn bộ hệ thống vận tải.
Đáng chú ý, thay vì coi tuân thủ pháp luật là gánh nặng chi phí, doanh nghiệp lồng ghép các yêu cầu pháp lý vào quy trình vận hành, đào tạo nội bộ và cơ chế giám sát thường xuyên. Cách tiếp cận này giúp giảm thiểu rủi ro phát sinh, đồng thời hạn chế các chi phí ẩn do sự cố pháp lý gây ra trong dài hạn.
Chính nền tảng kỷ luật pháp lý và chuẩn mực vận hành này là yếu tố tạo nên uy tín của doanh nghiệp, đồng thời cho phép Viettel Logistics từng bước tham gia và triển khai những bài toán phức tạp hơn, như tổ chức các tuyến vận tải xuyên biên giới, quá cảnh qua nhiều quốc gia, một bài toán đòi hỏi doanh nghiệp phải làm chủ đồng thời pháp lý, hải quan và điều phối vận hành tại nhiều thị trường.
Theo ông Đoàn Quang Chiến - Giám đốc Công ty TNHH MTV Logistics Viettel, ưu thế về tuân thủ pháp luật và chuẩn an toàn không chỉ giúp đối tác an tâm, loại bỏ rủi ro pháp lý hay các sự cố ngoài kế hoạch, mà còn là nền tảng để công ty nâng cao chất lượng dịch vụ. Đặc biệt, năng lực này giúp Viettel Logistics đáp ứng tốt nhất các yêu cầu khắt khe của nhóm khách hàng vận chuyển đường dài, liên vận quốc tế hoặc có mạng lưới phân phối quy mô rộng khắp.
Trong bối cảnh ngành logistics Việt Nam hướng tới những mục tiêu lớn hơn về quy mô và mức độ hội nhập, yêu cầu về chuẩn mực vận hành và tuân thủ pháp luật sẽ ngày càng cao. Khi đó, thượng tôn pháp luật không còn là câu chuyện riêng của từng doanh nghiệp, mà trở thành nền tảng chung để ngành logistics phát triển ổn định, minh bạch và bền vững.