Cài phần mềm lậu bán kèm máy tính
Thời gian qua, tình trạng sử dụng trái phép các sản phẩm phần mềm máy tính có bản quyền, đặc biệt là hệ điều hành Windows và bộ ứng dụng Microsoft Office, diễn ra khá phổ biến.
Nhiều đối tượng đã lợi dụng các website, diễn đàn công nghệ, mạng xã hội và sàn thương mại điện tử để quảng cáo, mua bán, chia sẻ các phiên bản phần mềm không có bản quyền; đồng thời cung cấp các công cụ kích hoạt trái phép như: Crack, key lậu, activator... nhằm vô hiệu hóa cơ chế bảo vệ bản quyền của nhà sản xuất để sử dụng phần mềm trái phép.
    |
 |
| Kiểm sát viên kiểm sát việc thi hành Lệnh khám xét nơi ở và nơi làm việc của Nguyễn Thị Thanh Huyền, Giám đốc Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Sông Lam. Ảnh: CAPT |
Qua công tác nắm tình hình, Phòng Cảnh sát kinh tế Công an tỉnh Phú Thọ phát hiện Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Sông Lam do Nguyễn Thị Thanh Huyền (SN 1981), trú tại phường Nông Trang, tỉnh Phú Thọ làm Giám đốc đã cung cấp nhiều máy tính cho nhiều doanh nghiệp, đơn vị trên địa bàn tỉnh.
Quá trình điều tra xác định, Công ty TNHH thương mại và dịch vụ Sông Lam đã bán tổng số 81 máy tính cho 4 đơn vị trên địa bàn tỉnh.
Trong quá trình bán máy tính, Nguyễn Thị Thanh Huyền đã chỉ đạo Nguyễn Văn Hưng (SN 1989), trú tại phường Nông Trang, tỉnh Phú Thọ, là nhân viên kỹ thuật Công ty thực hiện hành vi sao chép, cài đặt hệ điều hành Windows trên 25/81 máy tính và phần mềm Microsoft Office trên 65/81 máy tính mà không được phép của chủ thể quyền tác giả, sau đó bán các máy tính này cho khách hàng.
Ngày 24/6/2026, Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Phú Thọ ban hành Quyết định trưng cầu gửi Trung tâm bảo vệ quyền Việt Nam, Cục Bản quyền tác giả (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) giám định về quyền tác giả, quyền liên quan đối với 25 máy tính có cài đặt hệ điều hành Windows và 65 máy tính có cài đặt phần mềm Office được cài đặt trong 81 máy tính của Công ty TNHH thương mại và dịch vụ Sông Lam bán ra cho khách hàng.
|
 |
| Kiểm sát viên kiểm sát việc thi hành Lệnh khám xét nơi làm việc đối với Khuất Tiến Minh, Giám đốc Công ty TNHH MTV giải pháp công nghệ Tek- Solution. Ảnh: CAPT |
Tại bản Kết luận giám định về quyền tác giả, quyền liên quan số 15/KLGĐ-VCPC ngày 13/7/2026 kết luận:
Chương trình máy tính Microsoft Windows và Microsoft Office được cài đặt trên 81 máy vi tính đều thể hiện tên chủ thể quyền là Microsoft Corporation. Theo quy định tại khoản 1 Điều 198a Luật sở hữu trí tuệ, Microsoft Corporation được coi là chủ thể quyền đối với các chương trình máy tính nêu trên, trừ trường hợp có chứng cứ chứng minh ngược lại.
Có sự sao chép giữa các bộ chương trình máy tính bao gồm hệ điều hành Microsoft Windows và phần mềm Microsoft Office được cài đặt trên 81 máy vi tính do Công ty TNHH Thương mại và dịch vụ Sông Lam bán cho 4 đơn vị trên với 7 bộ chương trình máy tính gồm hệ điều hành Microsoft Windows và phần mềm Microsoft Office có bản quyền của Microsoft.
Tại Kết luận định giá tài sản số 10/KL-HĐĐGTS ngày 6/7/2026 của Hội đồng định giá tài sản UBND phường Nông Trang xác định giá của 25 bản cài đặt Windows và 65 bản phần mềm Microsoft Office có giá là 191,6 triệu đồng.
Như vậy, có đủ căn cứ xác định hành vi sao chép trái phép 25 bản cài đặt Windows và 65 bản phần mềm Microsoft Office được cài đặt trên 81 máy tính bán cho khách hàng nêu trên của Nguyễn Thị Thanh Huyền và Nguyễn Văn Hưng đã gây thiệt hại cho chủ thể quyền tác giả số tiền 191,6 triệu đồng phạm vào tội “Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan” theo khoản 1, Điều 225 Bộ luật hình sự.
Khởi tố vụ án, khởi tố bị can đầu tiên về xâm phạm quyền đối với phần mềm máy tính
Mở rộng điều tra tại một trường Đại học trên địa bàn tỉnh, Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Phú Thọ xác định có hành vi sao chép trái phép phần mềm máy tính do Công ty Cổ phần Hệ thống thông tin Athena Việt Nam và Công ty TNHH Giải pháp công nghệ Tek Solution, đều có trụ sở tại Hà Nội cung cấp.
Đồng thời, Cơ quan điều tra xác định, Công ty Cổ phần Truyền thông và Máy tính Thánh Gióng có liên quan đến việc lắp ráp, cài đặt trái phép phần mềm Microsoft trên các máy tính trước khi phân phối cho các doanh nghiệp nêu trên để bán ra thị trường.
Kết quả điều tra bước đầu cho thấy, trong giai đoạn từ năm 2022 - 2026, Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Sông Lam, Công ty TNHH Hệ thống thông tin Athena Việt Nam và Công ty TNHH Giải pháp công nghệ Tek-Solution đã bán 13.956 máy tính cho 509 cơ quan, tổ chức và cá nhân trên cả nước.
Trong cùng thời gian, Công ty Cổ phần Truyền thông và Máy tính Thánh Gióng đã bán khoảng 53.000 máy tính cho 730 cơ quan, doanh nghiệp và cá nhân trên cả nước.
|
 |
| Kiểm sát viên kiểm sát việc thi hành Lệnh khám xét nơi làm việc của Bùi Đắc Ánh Dương, Giám đốc Công ty Cổ phần hệ thống thông tin ATHENA Việt Nam. Ảnh: CAPT |
Theo Cơ quan điều tra, giá trị bản quyền hợp pháp của hệ điều hành Windows và bộ ứng dụng Microsoft Office dao động từ khoảng 4 - 9 triệu đồng đối với mỗi máy tính. Với số lượng thiết bị vi phạm được phát hiện, thiệt hại đối với chủ thể quyền được ước tính lên tới hàng chục tỉ đồng.
Đến nay, Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Phú Thọ đã khởi tố 3 vụ án hình sự và khởi tố 5 bị can về tội “Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan” theo Điều 225 Bộ luật Hình sự.
Các đối tượng bị khởi tố gồm: Nguyễn Thị Thanh Huyền, Giám đốc; Nguyễn Văn Hưng, nhân viên Công ty TNHH thương mại và dịch vụ Sông Lam; Đặng Hùng Cường, Giám đốc điều hành; Khuất Tiến Minh, Giám đốc Công ty TNHH MTV giải pháp công nghệ Tek- solution và Bùi Đắc Ánh Dương, Giám đốc Công ty cổ phần hệ thống thông tin ATHENA Việt Nam.
Đây là 3 vụ đầu tiên trên cả nước khởi tố vụ án, khởi tố bị can về hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan đối với phần mềm máy tính.
Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ bằng chế tài hình sự
Trao đổi với phóng viên, Luật sư Lê Trọng Hiền, Đoàn Luật sư TP Hà Nội cho biết, việc Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Phú Thọ khởi tố vụ án và các bị can về hành vi xâm phạm quyền tác giả đối với phần mềm máy tính là một bước tiến trong công tác thực thi pháp luật về sở hữu trí tuệ tại Việt Nam. Trước đây, hành vi cài đặt phần mềm không có bản quyền thường chỉ bị nhìn nhận là một thông lệ trong hoạt động kinh doanh máy tính và thói quen của người sử dụng. Tuy nhiên, khi hành vi này được thực hiện có tổ chức, nhằm mục đích thương mại và gây thiệt hại đáng kể cho chủ thể quyền tác giả thì việc xử lý hình sự là hoàn toàn có căn cứ và cần thiết.
Về bản chất pháp lý, hệ điều hành Windows và bộ ứng dụng Microsoft Office là chương trình máy tính được bảo hộ quyền tác giả theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ. Do đó, việc tự ý sao chép, cài đặt hoặc sử dụng các công cụ kích hoạt trái phép như crack, key lậu, activator để vô hiệu hóa cơ chế bảo vệ bản quyền mà không được phép của chủ sở hữu quyền là hành vi xâm phạm quyền tác giả. Khi hành vi này đáp ứng các dấu hiệu cấu thành tội phạm theo Điều 225 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi năm 2017) thì cá nhân, tổ chức vi phạm hoàn toàn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
“Từ vụ án này, tôi cho rằng các doanh nghiệp kinh doanh máy tính cần thay đổi tư duy cài đặt phần mềm không có bản quyền cho khách hàng để gia tăng lợi nhuận và thuận lợi trong hoạt động kinh doanh. Khoản lợi nhuận trước mắt từ việc tiết kiệm chi phí bản quyền có thể phải đánh đổi bằng những rủi ro pháp lý rất lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín doanh nghiệp và trách nhiệm pháp lý của người quản lý. Đồng thời, các cá nhân, cơ quan, doanh nghiệp khi mua sắm máy tính cũng cần yêu cầu nhà cung cấp chứng minh tính hợp pháp của phần mềm được cài đặt, tránh vô tình tiếp tay cho hành vi vi phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Vụ án này không chỉ có ý nghĩa xử lý đối với các cá nhân vi phạm mà còn là thông điệp mạnh mẽ về việc tăng cường bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam, góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, tôn trọng quyền tác giả và phù hợp với yêu cầu hội nhập quốc tế”, Luật sư Lê Trọng Hiền nhấn mạnh.
Cũng theo Luật sư Lê Trọng Hiền, Điều 225 Bộ luật Hình sự năm 2015 (được sửa đổi năm 2017) quy định, cá nhân thực hiện hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự với mức hình phạt cao nhất lên đến 3 năm tù; đồng thời có thể bị áp dụng hình phạt bổ sung như cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 1 năm đến 5 năm.
Đối với pháp nhân thương mại, nếu đủ điều kiện chịu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự thì có thể bị phạt tiền đến 3 tỉ đồng, đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 6 tháng đến 2 năm, đồng thời có thể bị cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định hoặc cấm huy động vốn từ 1 năm đến 3 năm.