Từ cuộc cải cách lịch sử đến nền quản trị hiện đại

Tổng Bí thư Tô Lâm kiểm tra hoạt động chính quyền địa phương 2 cấp tại Hà Nội, ngay ngày đầu tiên chính thức vận hành từ ngày 1/7/2025. Ảnh: TP.

Bộ máy tinh gọn hơn, phục vụ người dân tốt hơn

Sau một năm vận hành, việc sắp xếp tổ chức bộ máy và vận hành chính quyền 3 cấp đã đạt những kết quả bước đầu quan trọng. Bộ máy hành chính các cấp được tinh gọn; tầng nấc trung gian được giảm bớt; chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền của các cơ quan từng bước được hoàn thiện; cơ chế phân cấp, phân quyền được đẩy mạnh.

Theo đó, ở Trung ương, cơ cấu Chính phủ được sắp xếp từ 22 xuống còn 17 bộ, cơ quan ngang bộ; số cơ quan thuộc Chính phủ giảm từ 8 xuống còn 5; mô hình tổng cục được chấm dứt, nhiều đầu mối trung gian được cắt giảm.

Ở địa phương, cả nước còn 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh, 3.321 đơn vị hành chính cấp xã gồm 2.621 xã, 687 phường và 13 đặc khu và kết thúc hoạt động của 696 đơn vị hành chính cấp huyện. Cùng với đó, hàng nghìn đơn vị sự nghiệp công lập được sắp xếp lại; hệ thống cơ quan chuyên môn thuộc UBND các cấp được kiện toàn theo hướng tinh gọn, rõ chức năng, rõ nhiệm vụ.

Một trong những dấu ấn quan trọng nhất của mô hình mới là sự thay đổi vai trò của chính quyền cấp xã. Nếu trước đây nhiều công việc phải thông qua cấp huyện thì nay phần lớn thủ tục đã được giải quyết ngay tại cấp xã hoặc trên môi trường số.

Theo đó, cấp xã hiện đang thực hiện ít nhất 938 nhiệm vụ được phân cấp, phân quyền và phân định thẩm quyền từ Trung ương (gồm 859 nhiệm vụ được phân định từ cấp huyện và 79 nhiệm vụ được phân cấp trực tiếp từ Trung ương), đồng thời tiếp nhận trung bình khoảng 140 nhiệm vụ phân cấp từ cấp tỉnh. Điều này cho thấy cấp xã đã thực sự trở thành cấp chính quyền trực tiếp giải quyết công việc của người dân và doanh nghiệp, góp phần rút ngắn quy trình xử lý công việc, giảm tầng nấc trung gian và nâng cao hiệu quả phục vụ.

Theo ghi nhận tại nhiều địa phương, việc được trao thêm thẩm quyền giúp chính quyền cơ sở chủ động hơn trong xử lý công việc, giảm thời gian luân chuyển hồ sơ và hạn chế tình trạng người dân phải đi lại nhiều lần. Nhiều địa phương cũng mạnh dạn triển khai các mô hình sáng tạo như "Chi bộ số", "Đảng bộ số", giao ban "4 trục" tại Hà Nội; "Trạm công dân số", kiosk thông minh tại TP HCM; tổ lưu động hỗ trợ giải quyết thủ tục hành chính tại Đồng Nai... góp phần nâng cao chất lượng phục vụ ngay từ cơ sở.

Tại Hội nghị toàn quốc sơ kết một năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền 3 cấp diễn ra ngày 1-7 vừa qua, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định, chủ trương đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả là hoàn toàn đúng đắn, cần thiết và có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển đất nước. Đây là cuộc cải cách có phạm vi rất rộng, rất khó, rất quyết liệt, tác động đến hầu hết các cơ quan, các cán bộ, công chức, người lao động trong hệ thống chính trị, từ Trung ương đến cơ sở. Sau một năm, chúng ta đã đi qua giai đoạn sắp xếp tổ chức ban đầu. Nhiệm vụ tiếp theo là chuyển trọng tâm sang nâng cao chất lượng vận hành, năng lực phục vụ và năng lực kiến tạo phát triển của bộ máy mới.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng đã nêu khái quát 5 kết quả lớn. Trong đó, bộ máy của hệ thống chính trị từ Trung ương đến địa phương đã được sắp xếp, kiện toàn theo hướng tinh gọn hơn, đồng bộ hơn. Nhiều đầu mối, tầng nấc trung gian được cắt giảm, chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan từng bước được rà soát, điều chỉnh và làm rõ hơn; việc hoàn thiện thể chế pháp luật, phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền, cải cách thủ tục hành chính và môi trường kinh doanh, chuyển đổi số và xây dựng cơ sở dữ liệu đã được đẩy mạnh. Nhiều cơ chế mới, quy trình mới, phương thức giao việc, đánh giá kết quả và giám sát mới đang được hình thành.

Đồng thời, việc vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp bước đầu ổn định. Các hoạt động quản lý Nhà nước, cung ứng dịch vụ công, giải quyết thủ tục hành chính, bảo đảm an sinh xã hội, quốc phòng, an ninh, hoạt động của các cơ quan tư pháp, và trật tự, an toàn xã hội cơ bản được duy trì liên tục, không để xảy ra khoảng trống trong quản lý. Cấp tỉnh, cấp xã từng bước thích ứng với chức năng, nhiệm vụ và phương thức vận hành mới. Công tác sắp xếp, bố trí, đánh giá cán bộ có nhiều đổi mới, chú trọng năng lực, trình độ gắn với vị trí việc làm; quản trị gắn với dữ liệu, tiến độ và kết quả công việc. Đội ngũ công chức, viên chức, người lao động ảnh hưởng do sắp xếp bộ máy, nhìn chung, tư tưởng ổn định, cán bộ chấp hành sự phân công của tổ chức, Nhân dân đồng thuận và ủng hộ chủ trương lớn của Đảng.

Thay mặt lãnh đạo Đảng và Nhà nước, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ghi nhận, biểu dương và đánh giá cao nỗ lực của các cơ quan Đảng, cơ quan Nhà nước, MTTQ, các tổ chức chính trị - xã hội, các bộ, ngành, địa phương, lực lượng vũ trang và đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, người lao động trong cả nước. Trong điều kiện công việc rất lớn, thời gian rất gấp, yêu cầu rất cao, các đồng chí đã thể hiện tinh thần trách nhiệm, sự tận tâm, ý thức tổ chức kỷ luật và quyết tâm vượt khó rất đáng trân trọng.

Tuy nhiên, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng cho rằng, chúng ta không được chủ quan, thỏa mãn. Kết quả đạt được mới là bước đầu. Cuộc cải cách này còn nhiều việc phải tiếp tục thực hiện với quyết tâm cao hơn, cách làm khoa học hơn và tinh thần đổi mới mạnh mẽ hơn.

Với tinh thần nhìn thẳng vào sự thật để làm tốt hơn và quyết liệt hơn, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ rõ 7 vấn đề lớn cần tập trung khắc phục. Đó là thể chế liên quan đến tổ chức bộ máy, chức năng, nhiệm vụ, phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền, cơ chế vận hành mới ở một số lĩnh vực chưa thật sự đồng bộ; thể chế pháp luật hiện hành còn chưa đồng bộ, thống nhất, nhiều quy định còn chưa rõ ràng, nhất là pháp luật liên quan đến hoạt động của chính quyền địa phương trong một số lĩnh vực, như: Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, đất đai, tài nguyên, khoáng sản, tài nguyên rừng, tài chính, ngân sách; năng lực thực thi ở cơ sở, nhất là cấp xã, chưa theo kịp yêu cầu mới. Khối lượng công việc chuyển xuống cơ sở rất lớn, trong khi cán bộ chuyên sâu về đất đai, quy hoạch, xây dựng, tài chính, đầu tư, công nghệ thông tin, thanh tra, quản lý đô thị, các lĩnh vực phức tạp khác còn thiếu. Nhiều cán bộ phải kiêm nhiệm nhiều việc, chịu áp lực lớn và đối mặt với rủi ro công vụ. Sau khi không còn cấp huyện, yêu cầu đổi mới phương thức lãnh đạo, chỉ đạo, kiểm tra, giám sát giữa cấp tỉnh với cấp cơ sở đặt ra nhiều vấn đề mới. Nếu không đổi mới mạnh mẽ phương thức chỉ đạo, dễ dẫn đến hai nguy cơ: Hoặc cấp trên không nắm chắc cơ sở, hoặc cấp dưới lại phải xin ý kiến quá nhiều, làm giảm tính chủ động, sáng tạo và trách nhiệm...

Người dân thực hiện các thủ tục hành chính tại bộ phận một cửa ở xã Dương Hòa (Hà Nội). Ảnh: PN

Động lực cho nền quản trị hiện đại

Từ những kết quả, hạn chế và yêu cầu thực tiễn đặt ra, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ rõ 10 nhiệm vụ để tiếp tục nâng cao chất lượng vận hành mô hình chính quyền 3 cấp trong giai đoạn tới. Cụ thể là tiếp tục hoàn thiện đồng bộ thể chế về pháp luật và tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị; tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với hệ thống chính trị và xã hội; hoàn thiện mô hình tổ chức và cơ chế vận hành của chính quyền địa phương 2 cấp; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với bảo đảm nguồn lực và kiểm soát quyền lực; xây dựng đội ngũ cán bộ đáp ứng yêu cầu của mô hình mới.

Cùng với đó là nâng cao chất lượng hạ tầng viễn thông, công nghệ thông tin, hạ tầng số; đẩy mạnh chuyển đổi số trong toàn hệ thống chính trị; phát huy mạnh mẽ hơn vai trò của MTTQ Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội; xử lý hiệu quả tài sản công, trụ sở và hồ sơ, tài liệu sau sắp xếp; đổi mới mạnh mẽ công tác kiểm tra, giám sát và phương thức chỉ đạo, điều hành. Đối với các lĩnh vực liên ngành còn giao thoa, cần khẩn trương rà soát, điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ theo nguyên tắc một việc phải có một cơ quan chủ trì, một đầu mối chịu trách nhiệm chính; một nguồn dữ liệu dùng chung; một quy trình phối hợp liên thông; đồng thời có cơ chế kiểm tra, giám sát và quy trách nhiệm rõ ràng.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, cuộc cải cách tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị là công việc rất lớn, rất khó và phải được tiến hành kiên trì, bài bản, khoa học. Không thể nóng vội, chủ quan, song cũng không thể dừng lại hoặc chần chừ trước những bất cập được thực tiễn chỉ ra.

 “Tổ chức mới phải tạo ra năng lực mới, cơ chế phân cấp- phân quyền mới phải song hành với trách nhiệm mới, dữ liệu mới phải tạo ra phương thức quản trị mới, và bộ máy mới phải đem lại chất lượng phục vụ mới cho người dân và doanh nghiệp. Tôi tin tưởng rằng mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị, mô hình chính quyền 3 cấp sẽ tiếp tục được hoàn thiện, vận hành hiệu quả, góp phần xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại, liêm chính, kiến tạo và phục vụ nhân dân”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh.

Ở góc độ là người đại biểu dân cử, đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga đánh giá, sau một năm vận hành mô hình chính quyền 3 cấp, đặc biệt là mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, điều đáng ghi nhận nhất là bước chuyển trong tư duy tổ chức và vận hành bộ máy. Lần đầu tiên, việc phân cấp, phân quyền được thực hiện đồng bộ với cải cách thể chế, chuyển đổi số và đổi mới phương thức quản trị, tạo điều kiện để chính quyền địa phương phát huy tính chủ động, sáng tạo và chịu trách nhiệm nhiều hơn.

Bà Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng, cuộc cải cách này sẽ tạo ra tác động lâu dài đối với năng lực cạnh tranh quốc gia. Khi thủ tục hành chính được rút ngắn, thẩm quyền được giao sát thực tiễn hơn, doanh nghiệp sẽ giảm đáng kể chi phí tuân thủ, còn người dân được tiếp cận dịch vụ công thuận lợi hơn. Đây chính là tiền đề để cải thiện môi trường đầu tư, khơi thông các nguồn lực phát triển và nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia.

Cán bộ Điểm hỗ trợ Dịch vụ công số Hoài Đức (Hà Nội) tận tình hướng dẫn người dân làm thủ tục hành chính. Ảnh: VH

Tuy nhiên, nữ đại biểu Quốc hội cũng nhấn mạnh rằng giai đoạn hiện nay mới chỉ là bước khởi đầu. Thách thức lớn nhất không còn nằm ở việc sắp xếp tổ chức mà là nâng cao chất lượng vận hành. Muốn vậy, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế theo hướng phân cấp phải đi đôi với phân bổ nguồn lực, tăng cường kiểm soát quyền lực, xây dựng đội ngũ cán bộ chuyên nghiệp và hình thành hệ thống đánh giá dựa trên kết quả đầu ra thay vì chỉ dựa vào quy trình hành chính. Khi người dân và doanh nghiệp thực sự cảm nhận được sự thay đổi trong chất lượng phục vụ thì cuộc cải cách mới đạt được mục tiêu đề ra.

Ở góc độ chính quyền cơ sở, ông Phùng Bá Nhân, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Dương Hòa (Hà Nội) đánh giá, việc vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã tạo ra sự thay đổi căn bản đối với chính quyền cơ sở. Nếu trước đây cấp xã chủ yếu thực hiện chức năng quản lý hành chính thì nay đã thực sự trở thành cấp chính quyền trực tiếp tổ chức thực thi chính sách, giải quyết phần lớn công việc của người dân và doanh nghiệp.

Theo ông Phùng Bá Nhân, việc được giao thêm thẩm quyền giúp chính quyền cơ sở chủ động hơn trong xử lý công việc, rút ngắn quy trình, giảm thời gian chờ đợi và nâng cao trách nhiệm của từng cán bộ. Tuy nhiên, cùng với quyền hạn lớn hơn là áp lực rất lớn về chất lượng đội ngũ, bởi nhiều lĩnh vực chuyên môn như đất đai, quy hoạch, xây dựng, tài chính, đầu tư hay chuyển đổi số đòi hỏi cán bộ phải có kiến thức sâu và kỹ năng quản trị hiện đại.

Trên cơ sở đó, ông Phùng Bá Nhân cho rằng, trong giai đoạn tiếp theo, điều quan trọng không phải tiếp tục điều chỉnh tổ chức bộ máy mà là đầu tư cho con người, hoàn thiện cơ sở dữ liệu dùng chung, bảo đảm hạ tầng số đồng bộ và xây dựng cơ chế phối hợp thông suốt giữa cấp tỉnh với cấp xã. Khi đó, mục tiêu xây dựng nền hành chính phục vụ sẽ được hiện thực hóa rõ nét hơn.

Ở góc độ là người thụ hưởng, theo chia sẻ của nhiều người dân, điều tạo niềm tin lớn nhất cho họ là chất lượng phục vụ đã có chuyển biến tích cực. Nhiều thủ tục trước đây phải đi qua nhiều cấp, mất nhiều thời gian thì nay được giải quyết ngay tại cấp xã hoặc thực hiện trực tuyến, giúp giảm đáng kể thời gian và chi phí. Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ số, kết nối dữ liệu giữa các cơ quan và công khai tiến độ xử lý hồ sơ đã góp phần nâng cao tính minh bạch, giảm phiền hà và tạo niềm tin vào bộ máy chính quyền.

Người dân cũng kỳ vọng cùng với việc tiếp tục hoàn thiện thể chế và chuyển đổi số, đội ngũ cán bộ cơ sở sẽ ngày càng chuyên nghiệp, tận tâm và gần dân hơn, để những kết quả của cuộc cải cách bộ máy được chuyển hóa thành lợi ích thiết thực trong đời sống hằng ngày.

“Từ khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, nhiều thủ tục được giải quyết ngay tại xã, cán bộ hướng dẫn cụ thể, hồ sơ được xử lý nhanh hơn và tôi cũng có thể theo dõi tiến độ trên môi trường điện tử. Điều tôi cảm nhận rõ nhất là chính quyền ngày càng gần dân hơn, việc gì thuộc thẩm quyền của xã thì được giải quyết ngay, không phải chờ chuyển qua nhiều cấp như trước. Tôi mong mô hình này tiếp tục được hoàn thiện, nhất là tăng cường chuyển đổi số và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ để người dân được phục vụ ngày càng tốt hơn”, anh Nguyễn Văn Khuê (xã Hoài Đức, Hà Nội) chia sẻ.

Có thể thấy, khi mỗi quyết định quản lý được thực thi nhanh hơn, mỗi thủ tục hành chính được giải quyết thuận tiện hơn và mỗi người dân đều cảm nhận rõ sự chuyển biến trong chất lượng phục vụ, đó cũng chính là minh chứng thuyết phục nhất cho hiệu quả của mô hình chính quyền mới. Đây không chỉ là thành quả của một cuộc cải cách bộ máy, mà còn là nền tảng quan trọng để khơi thông nguồn lực, nâng cao năng lực quản trị quốc gia và tạo động lực đưa đất nước phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới.