Trong lĩnh vực tố tụng hình sự, quan điểm này được thể hiện rõ thông qua việc quan tâm bảo vệ nhóm yếu thế, những đối tượng có điều kiện đặc thù, hạn chế khả năng tự bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình khi tham gia tố tụng.
    |
 |
| VKSND Khu vực 12 tỉnh Đồng Tháp tăng cường cơ chế phối hợp trong tố tụng hình sự |
Nhận thức sâu sắc ý nghĩa đó, VKSND Khu vực 12 tỉnh Đồng Tháp đã chủ động triển khai nhiều giải pháp, từng bước xây dựng mô hình tăng cường cơ chế phối hợp liên Ngành, qua đó nâng cao hiệu quả bảo đảm quyền của nhóm yếu thế trong hoạt động điều tra, truy tố, xét xử các vụ án hình sự trên địa bàn.
Nhận diện nhóm yếu thế và yêu cầu đặt ra từ thực tiễn địa phương
Qua công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp, VKSND khu vực 12 xác định các nhóm thường xuyên tham gia tố tụng hình sự cần được quan tâm bảo vệ, gồm: trẻ em, phụ nữ, người cao tuổi, người khuyết tật, người dân tộc thiểu số, người nghèo và người tái hòa nhập cộng đồng. Đây là những đối tượng dễ bị tổn thương do hạn chế về thể chất, tâm lý, điều kiện kinh tế hoặc rào cản ngôn ngữ, văn hóa.
Thực tiễn cho thấy, mặc dù hệ thống pháp luật đã có nhiều quy định bảo vệ quyền của các nhóm này, song việc áp dụng trong thực tế vẫn gặp không ít khó khăn, nhất là trong xác định độ tuổi, hoàn cảnh kinh tế, tình trạng khuyết tật, giới tính sinh học hoặc việc bảo đảm quyền được trợ giúp pháp lý. Những khó khăn này đòi hỏi phải có sự phối hợp chặt chẽ, kịp thời giữa các cơ quan tiến hành tố tụng với các cơ quan, tổ chức có liên quan tại địa phương.
Mô hình phối hợp liên ngành tại VKSND Khu vực 12
Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, VKSND Khu vực 12 tỉnh Đồng Tháp đã chủ động xây dựng và triển khai mô hình phối hợp liên ngành trong đó bảo đảm quyền của nhóm yếu thế, lấy Viện kiểm sát làm trung tâm điều phối.
Trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ được giao, VKSND Khu vực 12 đã tăng cường phối hợp với Cơ quan Cảnh sát điều tra, Tòa án nhân dân cùng cấp, Ủy ban nhân dân các xã, phường, thị trấn, các tổ chức chính trị – xã hội và cơ sở y tế, giáo dục trên địa bàn. Việc phối hợp được thực hiện thông qua trao đổi nghiệp vụ, cung cấp thông tin, xác minh nhanh tình trạng pháp lý và điều kiện thực tế của người tham gia tố tụng là nhóm yếu thế.
Đối với trẻ em, VKSND Khu vực 12 chú trọng phối hợp với nhà trường, chính quyền cơ sở và cơ sở y tế trong việc xác định độ tuổi, bảo đảm điều kiện tâm lý, sức khỏe khi tham gia tố tụng, đồng thời yêu cầu các cơ quan tiến hành tố tụng áp dụng biện pháp lấy lời khai, hỏi cung phù hợp, hạn chế tối đa tác động tiêu cực đến sự phát triển của trẻ.
Đối với phụ nữ, người cao tuổi và người khuyết tật, Viện kiểm sát tăng cường phối hợp với Ủy ban nhân dân, các hội, đoàn thể và trung tâm y tế trong xác nhận tình trạng sức khỏe, hoàn cảnh thực tế, từ đó kiến nghị áp dụng đúng, đủ các chính sách tố tụng đặc thù, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp cho các đối tượng này.
Đối với người dân tộc thiểu số, VKSND Khu vực 12 phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương trong việc bố trí người phiên dịch, bảo đảm quyền được hiểu và thực hiện đầy đủ các quyền tố tụng theo quy định pháp luật.
Đối với người nghèo và người tái hòa nhập cộng đồng, Viện kiểm sát chủ động phối hợp xác minh hoàn cảnh thực tế, kịp thời kiến nghị cơ quan có thẩm quyền bảo đảm quyền được trợ giúp pháp lý, rút ngắn thủ tục xác nhận chấp hành xong án phạt, tạo điều kiện để họ ổn định tâm lý, tái hòa nhập xã hội.
Hiệu quả bước đầu và bài học kinh nghiệm
Việc triển khai mô hình phối hợp liên ngành tại VKSND Khu vực 12 đã mang lại những kết quả tích cực. Quyền của người yếu thế trong tố tụng hình sự ngày càng được bảo đảm thực chất hơn; các khó khăn, vướng mắc phát sinh được xử lý kịp thời ngay từ giai đoạn đầu của tố tụng; hạn chế tình trạng áp dụng pháp luật máy móc, hình thức.
Bảo đảm quyền của nhóm yếu thế trong tố tụng hình sự là yêu cầu mang tính tất yếu, vừa thể hiện bản chất nhân văn của pháp luật xã hội chủ nghĩa, vừa góp phần nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm. Mô hình tăng cường cơ chế phối hợp của VKSND Khu vực 12 tỉnh Đồng Tháp là một minh chứng cho việc chủ động, sáng tạo trong thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Ngành Kiểm sát ở cơ sở.
Trong thời gian tới, việc tiếp tục hoàn thiện và nhân rộng mô hình này sẽ góp phần quan trọng vào việc xây dựng nền tư pháp nghiêm minh, công bằng, vì nhân dân phục vụ, đúng với phương châm của ngành Kiểm sát nhân dân trong giai đoạn hiện nay.