Nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác kiểm sát việc giải quyết án hành chính, dân sự và thí điểm tố tụng dân sự công ích

Chỉ thị nêu rõ: Thời gian qua, công tác kiểm sát việc giải quyết vụ án hành chính, vụ việc dân sự, kinh doanh thương mại và các việc khác theo quy định của pháp luật (gọi tắt là án hành chính, dân sự) có nhiều kết quả tích cực, đạt và vượt các chỉ tiêu, chất lượng phát biểu quan điểm tại phiên tòa được nâng lên; kịp thời phát hiện vi phạm, thiếu sót của Tòa án và các cơ quan, tổ chức để kiến nghị, kháng nghị... Tuy nhiên, tỉ lệ kháng nghị phúc thẩm còn thấp; số vụ việc bị Tòa án hủy, sửa có trách nhiệm của Viện kiểm sát còn cao; tỉ lệ giải quyết đơn đề nghị kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm còn thấp...

Từ ngày 1/7/2025, hệ thống VKSND các cấp được sắp xếp tinh gọn, nhiều quy định của pháp luật về tố tụng dân sự, hành chính được sửa đổi, bổ sung; từ ngày 1/1/2026, VKSND được giao thí điểm khởi kiện vụ án dân sự (gọi tắt là tố tụng dân sự công ích) theo Nghị quyết số 205/2025/QH15 ngày 24/6/2025 của Quốc hội.

Để nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác này, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới, Viện trưởng VKSND tối cao yêu cầu Thủ trưởng các đơn vị có liên quan, Viện trưởng VKSND cấp tỉnh, Viện trưởng VKSND khu vực tập trung thực hiện tốt các nhiệm vụ sau:

1. Nâng cao nhận thức, đề cao trách nhiệm người đứng đầu

1.1. Quán triệt đầy đủ, nâng cao nhận thức của lãnh đạo, Kiểm sát viên, công chức về vị trí, vai trò, yêu cầu của công tác kiểm sát án hành chính, dân sự và thí điểm tố tụng dân sự công ích; xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm, đột phá trong năm 2026 và các năm tiếp theo; bảo đảm thực hiện đúng, đầy đủ nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm theo pháp luật, chỉ thị, nghị quyết, quy định, kế hoạch, kết luận, chỉ đạo của Viện trưởng VKSND tối cao về công tác này. Đặc biệt phải có nhận thức đúng, thống nhất trong toàn Ngành về thẩm quyền, phạm vi và cách thức thực hiện công tác thí điểm tố tụng dân sự công ích.

1.2. Viện trưởng VKSND các cấp trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo, chịu trách nhiệm về chất lượng, hiệu quả công tác; thực hiện đồng bộ, có hiệu quả các biện pháp để khắc phục khó khăn sau sắp xếp, bảo đảm các điều kiện đáp ứng yêu cầu thực hiện thẩm quyền, nhiệm vụ mới; trực tiếp nghe báo cáo, chỉ đạo kịp thời các vụ án, vụ việc phức tạp, dư luận quan tâm, phạm vi ảnh hưởng rộng, tác động xã hội lớn, dễ phát sinh khiếu kiện và tố tụng dân sự công ích. Trực tiếp chỉ đạo việc kháng nghị và bảo vệ kháng nghị, việc thí điểm tố tụng dân sự công ích; chịu trách nhiệm chính khi để xảy ra việc rút kháng nghị, rút quyết định khởi kiện hoặc quyết định, kháng nghị không được chấp nhận do nguyên nhân chủ quan; gắn kết quả thực hiện với đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu, cấp phó và Kiểm sát viên được phân công.

2. Kiện toàn đội ngũ lãnh đạo, Kiểm sát viên, công chức; bảo đảm điều kiện thực hiện và đẩy mạnh chuyển đổi số

2.1. Rà soát, đánh giá năng lực cán bộ để bố trí, sắp xếp phù hợp với năng lực, sở trường, kinh nghiệm thực tiễn. Kịp thời biểu dương, khen thưởng người làm tốt, thay thế người chưa đáp ứng yêu cầu. Lựa chọn cán bộ có bản lĩnh, chuyên môn và trách nhiệm làm nòng cốt trong công tác kiểm sát án hành chính, dân sự và công tác thí điểm tố tụng dân sự công ích, bảo đảm ổn định, có tính kế thừa, xây dựng chuyên gia giỏi trong công tác này ở Viện kiểm sát các cấp. Quan tâm lựa chọn Kiểm sát viên, công chức làm công tác kiểm sát án hành chính, dân sự để quy hoạch, bổ nhiệm.

2.2. Đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu về pháp luật chuyên ngành gắn với loại việc điển hình và kỹ năng nghề nghiệp; bổ sung kiến thức về quản lý Nhà nước trong các lĩnh vực có liên quan; gắn lý luận với thực tiễn; tăng cường hướng dẫn tại chỗ, “cầm tay chỉ việc”, rút kinh nghiệm thông qua vụ việc cụ thể. Lồng ghép nội dung khởi kiện vụ án dân sự công ích vào chương trình đào tạo chính quy và các khóa bồi dưỡng nghiệp vụ. Chú trọng tự đào tạo tại chỗ thông qua hướng dẫn trực tiếp, rút kinh nghiệm sau từng vụ việc để nâng cao năng lực thực tiễn.

Ban Thường vụ Đảng ủy VKSND tối cao làm việc với lãnh đạo Vụ 9, VKSND tối cao về việc triển khai thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội. (Ảnh minh hoạ)

2.3. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong quản lý án dân sự, hành chính và tố tụng dân sự công ích, số hóa hồ sơ, sử dụng sơ đồ tư duy và công cụ hỗ trợ nghiên cứu, phân tích hồ sơ, tra cứu văn bản, phục vụ công tác quản lý, chỉ đạo, điều hành và công tác nghiệp vụ. Quan tâm bảo đảm kinh phí, phương tiện, trang thiết bị và các điều kiện cần thiết cho hoạt động nghiệp vụ, nhất là kiểm tra, xác minh, thu thập chứng cứ và thực hiện thí điểm tố tụng dân sự công ích.

3. Tập trung thực hiện tốt các nhiệm vụ chuyên môn trọng tâm

3.1. Nghiên cứu hồ sơ khoa học, chặt chẽ; nâng cao chất lượng tham gia phiên tòa, phiên họp và chất lượng phát biểu của Kiểm sát viên, bảo đảm bám sát nội dung vụ án, vụ việc và các vấn đề pháp lý cần giải quyết.

3.2. Chủ động yêu cầu Tòa án xác minh, thu thập chứng cứ để có cơ sở giải quyết vụ việc; yêu cầu cung cấp tài liệu, chứng cứ phục vụ kiến nghị, kháng nghị. Kịp thời phát hiện vi phạm để thực hiện quyền kiến nghị, kháng nghị; giảm tỉ lệ án bị hủy, sửa mà không có kháng nghị của Viện kiểm sát; nâng cao chất lượng kháng nghị phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm; chỉ ban hành kháng nghị khi có vi phạm nghiêm trọng, làm thay đổi kết quả giải quyết vụ án, xâm phạm nghiêm trọng quyền, nghĩa vụ của đương sự, người dễ bị tổn thương, lợi ích công cộng, lợi ích Nhà nước, bảo đảm căn cứ vững chắc, lập luận chặt chẽ. Xác định rõ, đúng trách nhiệm khi án bị hủy, sửa hoặc kháng nghị không được chấp nhận hoặc phải rút kháng nghị không vì lý do khách quan theo quy định Ngành. Theo dõi, đôn đốc việc trả lời, thực hiện yêu cầu, kiến nghị; đề ra biện pháp xử lý đối với yêu cầu, kiến nghị không được trả lời, không thực hiện mà không có lý do hợp lý.

3.3. Tập trung giải quyết đơn đề nghị kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm, bảo đảm tỉ lệ giải quyết đạt và vượt chỉ tiêu. Nâng cao chất lượng kiểm sát bản án, quyết định của Tòa án; kiểm sát chặt chẽ việc tạm đình chỉ, đình chỉ, trả lại đơn khởi kiện và các hoạt động tố tụng khác theo quy định của pháp luật.

3.4. Viện kiểm sát thực hiện thí điểm tố tụng dân sự công ích phải chủ động nắm thông tin từ hoạt động nghiệp vụ của Ngành, phối hợp chặt chẽ với các cơ quan, tổ chức của địa phương, trung ương để nắm thông tin; tập trung thực hiện tốt yêu cầu 3T “trọng tâm, trọng điểm, thiết thực”; lựa chọn vụ việc điển hình, phức tạp, gây hậu quả lớn hoặc dư luận bức xúc để xem xét, yêu cầu, kiến nghị khởi kiện kịp thời, có căn cứ và hiệu quả; không để các vụ việc đã thụ lý, có căn cứ mà không giải quyết vì nguyên nhân chủ quan. Bên cạnh kiến nghị các vụ việc cụ thể, cần chú trọng tổng hợp kiến nghị chung để khắc phục, phòng ngừa vi phạm, xem xét đề nghị xử lý trách nhiệm có liên quan. Đối với đơn vị không thực hiện thí điểm, cần chủ động nắm thông tin, thực hiện quyền kiến nghị khắc phục, phòng ngừa vi phạm và yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền khởi kiện nhằm bảo vệ lợi ích công cộng, lợi ích Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của người yếu thế.

3.5. Nghiêm cấm lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong quá trình thực hiện nhiệm vụ để tham nhũng, tiêu cực, gây khó khăn cho cơ quan, tổ chức, người dân.

4. Tăng cường hướng dẫn, kiểm tra, phối hợp và tổng kết thực tiễn

4.1. Kịp thời hướng dẫn, giải đáp khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn; chủ động nghiên cứu, đề xuất sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện quy định, quy chế, quy trình nghiệp vụ để bảo đảm áp dụng thống nhất trong toàn Ngành.

4.2. Tăng cường công tác kiểm tra, tự kiểm tra, nhất là đối với những đơn vị, khâu công tác còn hạn chế, gắn với trách nhiệm người đứng đầu và việc thực hiện nhiệm vụ, thẩm quyền mới; kịp thời phát hiện tồn tại, hạn chế, nguyên nhân, kiến nghị biện pháp khắc phục và xử lý trách nhiệm khi có vi phạm.

4.3. Chủ động phối hợp với Tòa án, cơ quan, tổ chức hữu quan, giữa Viện kiểm sát cấp trên, cấp dưới để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc và các vấn đề nghiệp vụ phát sinh trong quá trình giải quyết vụ án vụ việc; đặc biệt trong xử lý, kiểm tra, xác minh thông tin, thu thập tài liệu, chứng cứ để giải quyết vụ việc dân sự công ích. Tham mưu tích cực, có chất lượng cho cấp ủy, chính quyền địa phương trong giải quyết khiếu nại, tố cáo, tranh chấp khi được đề nghị.

4.4. Chú trọng tổng kết thực tiễn, thông báo rút kinh nghiệm về cách làm hay, hiệu quả và chấn chỉnh những tồn tại, hạn chế qua thực tiễn công tác.

5. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền; thi đua, khen thưởng; nghiên cứu khoa học và hợp tác quốc tế

5.1. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền sâu rộng về vị trí, vai trò, nội dung, kết quả và tác động tích cực của công tác kiểm sát án hành chính, dân sự và thí điểm tố tụng dân sự công ích; tăng cường phối hợp với các cơ quan truyền thông, đa dạng hóa hình thức tuyên truyền bảo đảm thực chất, hiệu quả.

5.2. Tổ chức phong trào thi đua, khen thưởng định kỳ, đột xuất đơn vị, cá nhân có thành tích nổi trội, có sáng kiến, cách làm hay, có đổi mới và nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác. Xây dựng tiêu chí thi đua phù hợp giữa đơn vị thực hiện thí điểm và đơn vị chưa thực hiện thí điểm khởi kiện tố tụng công ích.

5.3. Đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, tổng kết lý luận và thực tiễn, học tập kinh nghiệm trong nước và quốc tế nhằm nâng cao chất lượng công tác kiểm sát án hành chính, dân sự và công tác thí điểm tố tụng dân sự công ích theo thẩm quyền, nhiệm vụ mới. Tăng cường hợp tác với Viện kiểm sát các nước, đặc biệt hợp tác chặt chẽ với Viện kiểm sát Trung Quốc để tham khảo, học tập về lý luận và kỹ năng, kinh nghiệm giải quyết các vụ việc công ích.

Chỉ thị này có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký, thay thế Chỉ thị số 07/CT-VKSTC ngày 6/8/2021 và Chỉ thị số 05/CT-VKSTC ngày 18/10/2022 của Viện trưởng VKSND tối cao.